26. De patriotten




In de tweede helft van de achttiende eeuw was de bloeitijd van de Republiek voorbij, ook op het internationale vlak. In de crisis manifesteerden de burgers, die voorheen nauwelijks een stem hadden in het bestuur van stad en land, zich als een politieke macht. In stadhouder Willem V zagen zij een soort dictator die verantwoordelijk was voor de crisis, en in sommige regenten zijn stromannen. Deze kritische burgers noemden zich ‘patriotten’.

Op 26 september 1781 verscheen anoniem een illegaal patriottisch pamflet, Aan het volk van Nederland, dat de politieke discussie pas goed deed ontbranden. Er vormden zich twee partijen die beide volop gebruik maakten van het politieke pamflet: aan de ene kant de aanhangers van Willem V, aan de andere kant de patriotten. Een lawine van tijdschriften, losse blaadjes en spotprenten rolde over het land. Daarin werd niet alleen geanalyseerd waarom de Republiek in verval was geraakt maar werden ook oplossingen aangedragen. Geleidelijk kwamen daarbij nieuwe elementen naar voren. Zo begon een nationaal gevoel, een gevoel van trots op het land, steeds meer een rol te spelen. Men voelde zich niet meer alleen inwoner van een stad of streek maar ook burger van het vaderland. Volgens de patriotten moest dat als een politieke eenheid worden georganiseerd. Een twistpunt daarbij vormde de vraag hoe burgers in de politiek vertegenwoordigd moesten worden.

Om de macht over te nemen organiseerden patriotse burgers zich in ‘vrijkorpsen’, een soort verenigingen van gewapende burgers. Stadhouder Willem V voelde zich niet langer veilig in het patriotse Den Haag en trok zich terug in Nijmegen, tot de koning van Pruisen in 1787 troepen stuurde om de orde te herstellen. Deze deed dat op verzoek van zijn zus Wilhelmina, de vrouw van de stadhouder. Voor de goed getrainde Pruisische soldaten waren de vrijkorpsen geen partij . Acht jaar later kwam er alsnog een einde aan de Republiek, toen de revolutionaire Fransen de (ondergrondse) patriotten te hulp kwamen om het oude regime ten val te brengen.


Non-fictie


Peter Altena, Gerrit Paape (1752-1803) : levens en werken
Nijmegen : Vantilt, 2012.
ISBN: 978-94-600-4064-1.
Biografie van de Nederlandse schrijver en patriot, tijdens de Patriottentijd bekend als radicale revolutionair en auteur van politieke satires.

Jacques Baartmans, Hollandse wijsgeren in Brabant en Vlaanderen : geschriften van Noord-Nederlandse patriotten in de Oostenrijkse Nederlanden, 1787-1792
Nijmegen : Vantilt, 2001.
ISBN: 90-75697-61-9.
Op basis van nagelaten geschriften worden de ervaringen gereconstrueerd van de patriotten die na de inval van de Pruisische troepen in 1787 een heenkomen hadden gezocht in de Oostenrijkse Nederlanden en Noord-Frankrijk.

Jacques Baartmans, Robert Jasper baron van der Capellen tot den Marsch (1743-1814) : regent, democraat, huisvader
Hilversum : Verloren, 2010.
ISBN: 978-90-8704-150-2.
Biografie van de Nederlandse politicus, neef van de bekende Joan Derk van der Capellen tot den Poll, die behoorde tot de radicale democratische stroming van de patriotten.

Arianne Baggerman en Rudolf Dekker, De wondere wereld van Otto van Eck : een cultuurgeschiedenis van de Bataafse Revolutie
Amsterdam : Bert Bakker, 2009.
ISBN: 978-90-351-3402-7.
Beschrijving van het maatschappelijke en culturele leven in Nederland aan het eind van de achttiende eeuw aan de hand van het kinderdagboek van Otto van Eck (1780-1798), zoon van actieve patriotten die hun kinderen wilden opvoeden in de geest van de Verlichting.

Joan Derk van der Capellen tot den Poll, Aan het volk van Nederland : het democratisch manifest van Joan Derk van der Capellen tot den Pol 1781
Utrecht : Heureka, 2002.
ISBN: 978-90- 6262-361- 7.
Tegen stadhouder Willem V geschreven pamflet dat zijn historische waarde ontleent aan het feit dat voor het eerst op samenhangende wijze een aantal democratische denkbeelden wordt verwoord die zouden bijdragen tot het ontstaan van het Nederlandse staatsbestel.

Boudewijn Donker Curtius, Afscheid van de wereld : het eigen levensverhaal van Boudewijn Donker Curtius, politicus, advocaat en rechter in de Bataafs-Franse tijd
Hilversum : Verloren, 2010.
ISBN: 978-90-8704-122-9.
Autobiografie van de politicus, advocaat en rechter in de Bataafs-Franse tijd die getuige was van de patriottentijd in Den Bosch en hoogste rechter was onder Lodewijk Napoleon.

Clara Cornelia van Eijck, Mijne waarde vrindin : een Gents journaal (1790-1791)
Hilversum : Verloren, 2000.
ISBN: 90-6550-175-4.
Verslag van de ervaringen in Gent van een Nederlandse vrouw die samen met haar echtgenoot vanwege de strijd in de Republiek tussen patriotten en oranjeaanhangers naar België was gevlucht.

Emilie Fijnje-Luzac, Myne beslommerde Boedel : brieven in ballingschap 1787-1788
Nijmegen : Vantilt, 2003.
ISBN: 90-77503-01-3.
Brieven uit de periode 1787-1788, geschreven door een vrouw die om politieke redenen - zij en haar man waren overtuigde patriotten - met haar gezin moet vluchten uit Holland om in Brussel en Noord-Frankrijk in ballingschap te gaan.

Edwina Hagen, ‘Een meer of min doodlyken haat’ : antipapisme en cultureel natiebesef in Nederland rond 1800
Nijmegen : Vantilt, 2008.
ISBN: 978-90-77503-86-7.
Dankzij de patriotten en Bataven konden de katholieken na 1780 uit de schaduw van hun schuilkerkenbestaan treden, maar daarmee werden ze nog niet erkend als volwaardige burgers.

Edwina Hagen, President van Nederland : Rutger Jan Schimmelpenninck, 1761-1825
Amsterdam : Balans, 2012. (Sleutelfiguren-reeks ; 3).
ISBN: 978-94-6003-307-0.
Biografie van de Nederlandse patriot, diplomaat en staatsman, medeoprichter van de Nationale Vergadering, vervolgens samen met zijn vrouw Catherina een succesvol ambassadeursechtpaar vormend en in 1805-1806 als raadspensionaris staatshoofd van de Bataafse Republiek.

Sigismund Pierre Alexander van Heiden Reinestein, De dagboeken van S. P. A. van Heiden Reinestein : kamerheer en drost 1777-1785
Assen [etc.] : Van Gorcum [etc.], 2007.
ISBN: 978-90-232-4330-4.
Dagboeken van S.P.A. van Heiden Reinestein, drost van Drente en kamerheer aan het Haagse hof van stadhouder Willem V, uit de jaren 1777-1785, de periode van de opkomst van de patriottenbeweging en van de Vierde Engelse oorlog.

H.G.A. Hooft, De burgher en de burgemeester
Baarn : De Prom, 1994.
ISBN: 90-6801-425-0.
Levensbeschrijving van twee Nederlandse patriotten, de Amsterdamse burgemeester Henrik Hooft Daniëlszoon (1716-1794) en de van Ceylon afkomstige Utrechtse student Pieter Quint Ondaatje (1758-1818).

A. van Hulzen, Utrecht in beroering : patriotten en Fransen in de Domstad, 1780-1813
Utrecht : Bijleveld, 2002.
ISBN: 90-6131-361-9.
Studie over de geschiedenis in de periode 1780-1813 van de stad Utrecht, die in de jaren 1780-1787 als patriots bolwerk een brandpunt was van vernieuwing en onrust.

E.H. de Jong, Weldenkende burgers en Oranjeliefhebbers : Patriotten en Prinsgezinden in Leiden 1775-1795
Hilversum : Verloren, 2014.
ISBN: 978-90-870444-6-6.
Patriotten en Prinsgezinden in Leiden verschilden diepgaand van mening over maatschappelijke kwesties. De strijd werd vooral met woorden uitgevochten, al kwamen er uiteindelijk ook wapens aan te pas.

J.G. Kikkert, Gespannen stilte : de Patriotten en het einde van de Republiek 1780-1795
Houten : De Haan, 1987.
ISBN: 90-269-4303-2.
Door de Pruisische interventie in 1787 werd het verzet van de patriotten tegen het verouderde staatsbestel gebroken, maar met de hulp van de Fransen kwamen ze in 1795 aan de macht en konden ze gaan werken aan het realiseren van hun idealen.

S.R.E. Klein, Patriots republikanisme : politieke cultuur in Nederland (1766-1787)
Amsterdam : Amsterdam University Press, 1995.
ISBN: 90-5356-194-3.
Onderzoek naar de uiteenlopende bronnen van de denkbeelden van de patriotten, de ontwikkeling van dit gedachtegoed in theoretische geschriften en de praktische uitwerking ervan in de toenmalige politieke actualiteit. Het boek is opgenomen in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren en is er onder deze link integraal te lezen.

W.A. Knoops, Goejanverwellesluis : de aanhouding van de prinses van Oranje op 28 juni 1787 door het vrijkorps van Gouda
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 1987.
ISBN: 90-6707-154-4.
Beschrijving van de gebeurtenissen, die aanleiding werden tot de interventie van de Pruisische troepen in Nederland en het tijdelijke herstel van het door de patriotten aangetaste gezag van stadhouder Willem V.

J.H.K. van der Meer, Patriotten in Groningen 1780-1795
Assen : Koninklijke Van Gorcum, 1996.
ISBN: 978-90-232-3112-7.
Studie over de personen en groepen die een rol hebben gespeeld in de patriottische episode in de stad Groningen en over de omgeving waarin zij leefden en handelden.

Edwin van Meerkerk, Willem V en Wilhelmina van Pruisen : de laatste stadhouders
Amsterdam : Atlas, 2009.
ISBN: 978-90-450-0153-1.
Dubbelbiografie van Willem V (1748-1806), de laatste stadhouder van de Republiek, en zijn echtgenote Wilhelmina van Pruisen (1751-1820), wier oudste zoon tot koning Willem I werd gekroond.

Eric Palmen, Kaat Mossel, helleveeg van Rotterdam : volk en verlichting in de achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2009.
ISBN: 978-90-351-3396-9.
Biografie, met veel aandacht voor de politieke en maatschappelijke achtergronden, van de Rotterdamse volksvrouw Kaat Mossel (1723-1798), in de jaren 1780-1784 de aanvoerster van het Oranjegezinde volk.

Maarten Prak (redactie), Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Dit tweede van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Stephan Klein de bijdrage ‘Hekendorp: de Goejanverwellesluis : Hollands drama aan de IJssel’.

Redactie Noordhoff Atlasproducties, De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. Aan de patriotten zijn de pagina's 294-299 gewijd.

Joost Rosendaal, Bataven! : Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787-1795
Nijmegen : Vantilt, 2003.
ISBN: 90-77503-06-4.
Geschiedenis van de circa vijfduizend Nederlandse patriotten die na het neerslaan door het Pruisische leger van de Nederlandse Revolutie van 1787 tot 1795 als politieke vluchtelingen in Frankrijk verbleven.

Joost Rosendaal, De Nederlandse Revolutie : vrijheid, volk en vaderland, 1783-1799
Nijmegen : Vantilt, 2005.
ISBN: 90-77503-18-8.
Corruptie, nepotisme en economische stagnatie in de Republiek leidden in de laatste decennia van de achttiende eeuw tot staatsgrepen en buitenlandse interventies.

Simon Schama, Patriotten en bevrijders : revolutie in de noordelijke Nederlanden, 1780-1813
Amsterdam : Olympus, 2005. Vertaling van Patriots and Liberators : Revolution in the Netherlands, 1780-1813 (1977). Vertaling: Ger Groot.
ISBN: 90-467-0051-8.
De politieke geschiedenis van Nederland vanaf de patriottentijd tot aan het grondvesten van het Koninkrijk der Nederlanden, waarbij de aandacht van de Britse historicus vooral uitgaat naar de revolutionaire ideologie van de patriotten en de praktische toepassing daarvan.

Ruud Spruit, Kokarde : Patriotten en Oranjeklanten op weg naar 1813-1815
Houten : Winkler Prins, 2012.
ISBN: 978-90-00-31514-7.
Schets van de levens van vijftig mannen en vrouwen die in de jaren 1780-1813 belangrijk waren voor de Nederlandse samenleving en allen voor de keuze stonden: Patriot of Oranjeklant.

E.J. Vles, Pieter Paulus (1753-1796) : patriot en staatsman
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 2004.
ISBN: 90-6707-574-4.
Leven en gedachtegoed van de Nederlandse jurist die vanwege zijn patriotse denkbeelden in 1787 uit zijn ambt als advocaat-fiscaal van de Maze werd gezet. Zijn verhandeling over de gelijkheid van de mens en de rechten en plichten die daaruit voortvloeien, verwoordt heel zuiver de democratische idealen van de patriotten.

Simon Vuyk, Jacob Kantelaar : veelzijdig verlicht verliezer : 1759-1821
Zwolle : Waanders, 2005.
ISBN: 90-400-9049-1.
Biografie van Jacob Kantelaar (1759-1821), vrijzinnig predikant, veelzijdig patriot, lid van de Nationale Vergaderingen in de Bataafse Republiek, bankier en dichter.

Arie Wildschut, Goejanverwellesluis : de strijd tussen patriotten en prinsgezinden, 1780-1787
Hilversum : verloren, 2000.
ISBN: 90-6550-450-8.
In juni 1787 werd prinses Wilhelmina, echtgenote van Willem V, door patriotten enige dagen vastgehouden in een boerderij in Goejanverwellesluis. Het incident was voor haar broer, de koning van Pruisen, de aanleiding Nederland binnen te vallen en de patriotten te verjagen.

Pieter van Wissing (redactie), Stookschriften : pers en politiek tussen 1780 en 1800
Nijmegen : Vantilt, 2008.
ISBN: 978-90-77503-85-0.
Historische artikelen over Nederlandse politieke tijdschriften uit de roerige laatste twee decennia van de achttiende eeuw.

Romans


C.D. Andriesse, De opstand
Amsterdam : Contact, 2003.
ISBN: 90-254-2169-5.
Geromantiseerde biografie van Gadso Coopmans (1746-1810), Fries, dichter, arts en professor aan de universiteit van Franeker, die door zijn sympathie voor de patriotten na de inval van de Pruisen het land moet ontvluchten.

Hella S. Haasse, Schaduwbeeld of het geheim van Appeltern : kroniek van een leven
Amsterdam : Singel Pockets, 2001. 7e dr. 1ste dr.: 1989.
ISBN: 90-413-0029-5.
Kroniek op basis van documenten over de politieke situatie in de Republiek in de tweede helft van de 18de eeuw, met bijzondere aandacht voor de rol van de politicus Joan Derk van der Capellen tot den Poll (1741-1784).

Nelleke Noordervliet, Het oog van de engel
Amsterdam : Eldorado, 2006.
ISBN: 90-471-0081-6.
De lotgevallen van twee zusjes en hun vader die in 1787 voor de strijd tussen de patriotten en de oranjegezinden uit Haarlem naar Frankrijk vluchten.

Kees van Pelt, Het hennepen venster
Capelle aan den IJssel : Mes, 2000.
ISBN: 90-76061-72-6.
Als tijdens de patriottentijd ook in Oud-Beijerland rellen uitbreken, doet de jonge Jochem van Gelder mee met de plundering van huizen van vooraanstaande patriotten.

Dieuwke Winsemius, Kaat Mossel, het Rotterdamse Oranjewijf
Kampen : Voorkeurboek, 2000.
ISBN: 90-242-6416-2.
Historische roman over het leven van de Rotterdamse mosselverkoopster Kaat Mossel die een beeld geeft van de politieke en sociale situatie in de Nederlanden op het eind van de achttiende eeuw.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Radio en televisie

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Boekenweek 2017



Van zaterdag 25 maart tot en met zondag 2 april wordt voor de 82ste keer de Boekenweek gehouden, met tal van evenementen in bibliotheken, boekhandels en scholen. Het thema is dit jaar 'Verboden vruchten'.

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •