42. De watersnood




In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 braken in Zeeland, West-Brabant en op de Zuid-Hollandse eilanden tijdens een enorme storm de dijken door. Ongeveer 1800 mensen vonden de dood, 72.000 mensen raakten dakloos, 200.000 hectaren land overstroomden. Een nationale ramp. Heel Nederland zamelde kleding en geld in, evacués vonden een gastvrij onthaal en ook vanuit het buitenland kwam hulp.

De ramp had nog veel erger kunnen zijn. Als de Zuid-Hollandse dijken het niet hadden gehouden, zouden misschien nog eens 30.000 mensen zijn verdronken en een miljoen mensen dakloos zijn geworden. Achter deze dijken, nabij de Hollandse IJssel, ligt namelijk het laagste deel van Nederland. Daar zou het water op veel plaatsen minstens zeven meter hoog hebben gestaan.

Om te voorkomen dat ooit nog eens zo’n ramp zou plaatsvinden, werd na de watersnood snel begonnen met de Deltawerken. Vóór de watersnood waren er al plannen voor kustversteviging geweest, maar vanwege de oorlog en de wederopbouw was met de uitvoering ervan nog geen begin gemaakt. Alle zeegaten tussen de eilanden werden met dammen afgesloten. De zee- en rivierdijken werden versterkt. En er kwam een stormvloedkering in de Hollandse IJssel.

Gaandeweg groeide het inzicht dat niet alle zeearmen potdicht afgesloten moesten worden, want dan zou het unieke milieu daar verdwijnen. Daarom kreeg de Oosterschelde een stormvloedkering met openingen, die alleen in geval van nood dicht gaan. De Westerschelde kon niet van de zee worden afgesloten, omdat deze de toegang vormt tot de havens van Antwerpen en Gent. Daarom zijn hier alleen de zeedijken zwaar verstevigd.

Dankzij de Deltawerken is Zuidwest-Nederland veel beter beveiligd tegen overstromingen. Tegelijkertijd hebben nieuwe bruggen en dammen de bereikbaarheid van de Zeeuwse eilanden sterk verbeterd. Daardoor konden industrie en toerisme in deze provincie zich beter ontwikkelen.

De watersnoodramp van 1953 maakte duidelijk hoe kwetsbaar grote delen van Nederland zijn voor wateroverlast en overstromingen. Inmiddels is duidelijk dat het gevaar niet alleen van zee komt, maar ook van de grote rivieren. Klimaatverandering draagt ertoe bij dat de neerslag in Europa grilliger wordt en daarmee het waterpeil in de grote rivieren óók. In 1993 en in 1995 was de toestand in Nederland kritiek: bijna overstroomden enkele grote rivieren. Dat gaf aanleiding tot een aantal grote dijkverzwaringsprojecten. Maar veel deskundigen denken dat hogere dijken alleen niet de oplossing bieden. Zij vinden dat de rivieren meer ruimte moeten krijgen, dat er dus niet meer gebouwd mag worden in de uiterwaarden, en dat noodoverloopgebieden aangelegd moeten worden. De filosofie zou dan moeten zijn: leren leven mét het water, niet in strijd met het water.


Non-fictie


Ellen Altenburg en Goof Rutten, Brabant onder water : fotografie en wandelingen in het rampgebied ’53
Eindhoven : Cosmiczebra, 2003.
ISBN: 90-77401-01-6.
Gedenkboekje over de ramp in westelijk Noord-Brabant, waarbij foto’s van toen tegenover foto’s van vijftig jaar later zijn geplaatst. Met verder ook gedichten en een beschrijving van drie wandeltochten.

Rinus Antonisse, 50 jaar geleden, 50 jaar verder : februariramp 1953
Abcoude, Uniepers, 2002.
ISBN: 90-6825-291-7.
De watersnood wordt in de bredere context van de geschiedenis van Zeeland en de strijd tegen het water geplaatst. De ramp zelf wordt belicht via vele getuigenissen van mensen uit alle delen van Zeeland en de aangrenzende gebieden in Noord-Brabant en Zuid-Holland.

Frits Baarda, Gert van Engelen en Wim van Wijk, Aan de rand van de ramp
Dordrecht : Gemeente Dordrecht, 2003.
ISBN: 90-803175-3-5.
Verslag van de gebeurtenissen in de rampnacht en gedurende de volgende dagen in Dordrecht en omgeving.

Hans Beukema, De orkaan van 1953 : redders trotseerden natuurgeweld
Delfzijl : Maritext, 2002.
ISBN: 90-804684-5-2.
Beschrijving van de reddingsoperatie na de watersnoodramp, waarbij het gaat om de rol van de varende redders: zowel de beide reddingsmaatschappijen als de particuliere hulpverleners.

Wim Blockmans en Herman Pleij (redactie), Nederland van prehistorie tot Beeldenstorm
Amsterdam : Bert Bakker, 2007.
ISBN: 978-90-351-2989-4.
Dit eerste van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Helga Danner de bijdrage ‘West-Friesland: de Omringdijk : Holland als creatie’.

Wim van den Doel (redactie), Nederland in de twintigste eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2005.
ISBN: 90-351-2856-7.
Dit vierde en laatste deel van Plaatsen van herinnering bevat van Kees Slager de bijdrage ‘Het gat van Ouwerkerk : de watersnoodramp van 1 februari 1953’ en van Willem van der Ham ‘Stormvloedkering Oosterschelde : de Deltawerken’.

Inez Flameling, Hoogwater : 50 jaar na de watersnoodramp
Den Haag [etc.] : Ministerie van V&W [etc.], 2003.
ISBN: 90-215-3965-9.
Rijk geïllustreerd officieel herdenkingsboek waarin vijftig jaar na dato niet alleen wordt teruggeblikt op de ramp maar ook veel aandacht wordt besteed aan de stand van zaken rondom kustbeheer en -beveiliging en aan de rivierengebieden. Met een cd-rom met filmbeelden en geluidsfragmenten uit 1953.

Koos Hage, Atlas van de watersnood 1953 : waar de dijken braken
Bussum : Thoth, 2015.
ISBN: 978-90-6868-653-1.
Overzicht in woord en beeld van de dijkdoorbraken tijdens de Watersnoodramp van 1953 en de herstelwerkzaamheden daarna.

Willem van der Ham, Heersen en beheersen : Rijkswaterstaat in de twintigste eeuw
Zaltbommel : Europese Bibliotheek, 1999.
ISBN: 90-288-1525-2.
Het verhaal van Rijkswaterstaat in de twintigste eeuw, met onder meer nieuwe gegevens over de voorgeschiedenis van de Deltawerken, de totstandkoming van de Afsluitdijk en de aanleg van autosnelwegen.

Willem van der Ham, Meester van de zee : Johan van Veen (1893-1959), waterstaatsingenieur
Amsterdam : Balans, 2003.
ISBN: 90-5018-595-9.
Biografie van de ingenieur Johan van Veen, die telkens weer waarschuwde voor een naderende ramp in Zeeland en Zuid-Holland en de wegbereider was van de Deltawerken.

Marijke van Hamelsveld, Piet van der Have en Simon van der Haagen, De monumenten van de watersnood 1953 : het water / de storm / de stilte
Ouwerkerk : Watersnoodmuseum, 2010.
ISBN: 978-90-807535-2-5.
Inventarisatie en beschrijving van praktisch alle watersnoodmonumenten die van 1953 tot op heden in en buiten Zeeland zijn gemaakt.

Theo Klanke, Het Watersnoodpad
Nijmegen : KNBLO Wandelsportorganisatie Nederland, 2013.
ISBN: 978-90-878819-1-7.
Gids bij een rondwandeling over Schouwen-Duivenland in Zeeland, langs locaties die herinneren aan de watersnoodramp van 1953.

Els Kloek (redactie), Verzameld verleden : veertig gedenkwaardige momenten en figuren uit de vaderlandse geschiedenis
Hilversum : Verloren, 2004. (Verloren verleden ; 24).
ISBN: 90-6550-465-6.>br> Laatste deel in de reeks Verloren verleden waarin hoofdredacteur Els Kloek veertig dramatische gebeurtenissen en memorabele figuren uit het rijke verleden van Nederland heeft verzameld. Van Hans Gramberg is de bijdrage ‘De Sint-Elisabethsvloed (1421)’ opgenomen.

Arie Kuijvenhoven, Vrouwen en kinderen eerst? : zelfredzaamheid bij rampen
Den Haag : Koninklijke Vermande, 2005.
ISBN: 90-12-11241-9.
Een belangrijk deel van dit boek (pagina 163-250) van de socioloog Kuijvenhoven is gewijd aan de watersnoodramp.

Jan J.B. Kuipers en Johan Francke, Geschiedenis van Zeeland : de canon van ons Zeeuws verleden
Zutphen : Walburg Pers, 2009.
ISBN: 978-90-5730-595-5.
De geschiedenis van Zeeland in de vijftig vensters van de canon, met onder meer aandacht voor de kaapvaart, de slavenhandel en de watersnoodramp.

Henk Leenaers en Henk Donkers (samenstelling), De Bosatlas van Nederland waterland
Groningen : Noordhoff, 2010.
ISBN: 978-90-01-90203-2.
Naslagwerk van de waterhuishouding van Nederland, met aandacht voor onder meer de geschiedenis, klimaatverandering en veiligheid. Met kaarten, grafieken, doorsnedes, schema's en kleurenfoto's.

Selma Leydesdorff, Het water en de herinnering : de Zeeuwse watersnoodramp 1953-1993
Amsterdam : Meulenhoff, 1993.
ISBN: 90-290-2771-1.
Oral history van de watersnoodramp, met meer dan tweehonderd getuigenissen waaruit blijkt hoe diep die heeft ingegrepen in de levens van mensen in Zeeland en op Goeree en hoe levendig de herinnering eraan is gebleven.

I.M. van Loo, C. van den Bovenkamp en M. Sinke, Bover water : de watersnoodramp van 1953 in Oost-Zuid-Beveland in woord en beeld
Krabbendijke : Van Zanten, 2005.
ISBN: 90-70697-21-1.
Ooggetuigenverslagen van de watersnoodramp in Oost-Zuid-Beveland die deels eerder zijn verschenen de Provinciale Zeeuwse Courant.

De ramp : 1 februari 1953 : vijftig jaar later
Amsterdam : De Verbeelding, 2003. Inleiding: Ad Zuiderent.
ISBN: 90-74159-58-3.
Fotoboek waarin historische foto’s van de ramp van gerenommeerde fotografen als Henk Jonker, Aart Klein, Eva Besnyö en Ed van der Elsken zijn geplaatst naast foto’s van Gé Dubbelman van dezelfde locaties anno 2002. In de inleiding gaat Ad Zuiderent in op wat de foto’s destijds betekenden.

Redactie Noordhoff Atlasproducties, De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. Over de watersnoodramp gaat het in de pagina’s 482-485.

Herman Scholten (samenstelling), 1953, 1958, 2003 : een halve eeuw na de watersnoodramp
Almere : Bears Publishing, 2003.
ISBN: 90-5495-900-2.
Fotoboek over de watersnoodramp en over de ontwikkelingen zoals de uitvoering van de Deltawerken in de vijftig jaar daarna.

Kees Slager, Hier was eens Capelle
Middelburg [etc.] : Den Boer/De Ruiter, 2002.
ISBN: 90-74576-37-0.
Bewoners van het gehucht Capelle op Schouwen-Duiveland vertellen soms voor het eerst over de dramatische gebeurtenissen tijdens de watersnoodramp waarin hun dorp verdween. De overheid besliste dat het niet herbouwd mocht worden.

Kees Slager, De ramp : een reconstructie van de watersnood van 1953
Amsterdam : Olympus, 2009. 6e dr. (1e dr.: 1992)
ISBN: 978-90-467-0219-2.
Aangrijpend verslag van de watersnood, op basis van gesprekken met honderden ooggetuigen. In het tweede deel komen thema’s als de evacuatie, de inzet van militairen en het herstel van de dijken aan bod. Duidelijk wordt dat de dramatische gevolgen van de natuurramp (1835 doden) deels te wijten zijn aan menselijk falen.

Kees Slager, Watersnood
Rotterdam : Kick Uitgevers, 2013. Herdr. 1e dr.: 2010. Redactie: Matty Verkamman.
ISBN: 978-94-91555-09-1.
Monumentaal boek dat met onder meer nooit eerder gepubliceerde kleurenfoto’s een beschrijving biedt van de watersnoodramp in de hele zuidwestelijke delta van Nederland en van het daaropvolgende herstel.

Maartje Stuut-Deurloo, Overal waar ik keek was water : herinneringen aan de watersnoodramp van 1 Februari 1953
Zierikzee : De Vries, 2002.
ISBN: 90-807093-2-8.
Indringend verslag door een ooggetuige van de nacht van de watersnoodramp die zij als kind samen met haar familie op een zolder in Oosterland doorbracht.

Laurens Vogelaar, 't Gebruis der zee doet Gij bedaren : herinneringen aan de watersnood in 1953
Goes : De Ramshoorn, 2010.
ISBN: 978-90-76466-97-2.
Per streek geordende ooggetuigenverslagen van de watersnoodramp, met name van mensen die behoren tot het orthodoxe kerkgenootschap van de Gereformeerde Gemeenten.

Herman Vuijsje, De ramp getekend : hoe de watersnood in kinderboeken werd verbeeld
Zaandam : Sjaalman Media, 2013.
ISBN: 978-90-815890-4-8.
Aan de hand van een honderdtal originele illustraties uit kinderboeken over de watersnoodramp onderzoekt de auteur wat deze tekeningen ons kunnen leren over onze omgang met de herinnering en onze verwerking daarvan, maar ook over meer algemene veranderingen in onze visie op natuurgeweld, godsdienst, lijden, dood en op onderling hulpbetoon, gemeenschapszin en solidariteit.

Romans


Ina van der Beek, Door het water
Utrecht : Uitgeverij Kok, 2014. Herdr. 1e dr.: 2008.
ISBN: 978-90-205-3461-0.
Protestantse familieroman over twee jongens die tijdens de watersnoodramp in een huis in Zeeland worden geboren. Hun levens nemen daarna een heel verschillende wending.

Margreet en Reina Crispijn, Het lied van het leven
Utrecht : Zomer & Keuning, 2014. Bevat: Prelude in springtij (2007) en Herfstsonate (2009).
ISBN: 978-94-01-90248-9.
Tijdens de Watersnoodramp in 1953 ontstaan hechte relaties binnen twee families. Hun verwikkelingen worden verder gevolgd tegen de achtergrond van de Hongaarse opstand in 1956.

Jan de Hartog, De kleine ark
Kampen : Callenbach, 2008. Herdr. 1e dr.: 1953.
ISBN: 978-90-266-1494-1.
Verfilmde roman over twee Indische pleegkinderen van een Zeeuwse dominee die in een kleine woonboot, samen met een aantal dieren, de watersnood overleven. Het verhaal is gebaseerd op de eigen ervaringen van de schrijver.

Rik Launspach, 1953
Amsterdam : De Bezige Bij, 2009.
ISBN: 978-90-234-5545-5.
Bewerking van het script dat Launspach met zijn vrouw Marjolein Beumer schreef voor de film De storm van Ben Sombogaart. Op Schouwen-Duiveland verliest de ongehuwde moeder Julia, door haar omgeving met de nek aangekeken, in de chaos tijdens de ramp haar baby uit het oog. Tegen de stroom van evacués in keert zij terug naar het rampgebied om haar kind te zoeken.

Arie van der Lugt, God schudde de wateren : trilogie
Weert : Zuid-Hollandsche U.M., 1992.
ISBN: 90-5112-311-6.
Uit De gekke dokter (1951), God schudde de wateren (1953) en Herwonnen land (1958) bestaande trilogie over de lotgevallen van enkele families van herenboeren en keuterboeren op een van de Zuid-Hollandse eilanden vóór, tijdens en na de watersnoodramp.

Margriet de Moor, De verdronkene
Amsterdam : De Bezige Bij, 2010. 16e dr. 1e dr: 2005.
ISBN: 978-90-234-5963-7.
Door een noodlottig toeval is Lidy in Zeeland ten tijde van de watersnood en overleeft die niet. Haar jongere zus Amanda neemt daarna de plaats als echtgenote en moeder in Lidy’s gezin over.

Daphne van Rapenburgh, Dag, m’n kind
Utrecht : West-Friesland, 2012.
ISBN: 978-90-205-1997-6.
Een jonge vrouw die veel geliefden verliest tijdens de watersnoodramp, probeert daarna haar leven weer op te bouwen.

Femke Roobol, Springtij
Amsterdam : Luitingh-Sijthoff, 2014.
ISBN: 978-90-218-0929-8.
Vlak na de watersnoodramp gaat een jonge vrouw op zoek naar haar biologische moeder. Een andere jonge vrouw wordt zwanger van een Italiaanse arbeider bij de Zuiderzeewerken.

Sandra van de Vijver, Hoe ver het water kwam
Koewacht, Pennevrucht, 2002.
ISBN: 90-807405-1-9.
Een man die niet langer kan leven met het gevoel dat bij de watersnoodramp door zijn schuld zijn zus en zijn verloofde zijn gestorven, pleegt zelfmoord. Zijn dochter heeft het daar emotioneel heel moeilijk mee en leeft bovendien in de voortdurende vrees voor een nieuwe ramp.

Gerda van Wageningen, Het mooiste van Gerda van Wageningen : cadeaubox met vijf complete romans
Utrecht : Zomer & Keuning, 2012.
ISBN: 978-90-5977-348-6.
Box met vijf romans, waaronder De dijken breken uit 1993, het verhaal van een Zeeuws boerengezin dat bij de watersnoodramp al zijn bezittingen verliest en het na de terugkeer uit de evacuatie moeilijk heeft het leven en een eigen bedrijf weer op te bouwen.

Thea Zoeteman-Meulstee, Gered uit de golven
Apeldoorn : De Banier, 2010.
ISBN: 978-90-336-0822-3.
Protestantse familieroman over de grote invloed die de watersnoodramp na jaren nog heeft op de levens van een jonge Zeeuwse vrouw en de kleinzoon van de grote liefde van haar grootmoeder.

Verhalen en gedichten


Ad Zuiderent (samenstelling), Na de watersnood : schrijvers en dichters en de ramp van 1953
Amsterdam : Querido, 2003. Herdr. 1e dr. onder de titel 1 februari 1953 (1983).
ISBN: 90-214-8977-5.
Keuze uit de talrijke literatuur over de watersnood door Ad Zuiderent, die zelf als jongen van negen daarvan in ’s-Gravendeel getuige was. De teksten bestaan voor de helft uit proza en voor de helft uit poëzie.

Dvd’s


Koert Davidse (regie), De ramp : verhalen van ooggetuigen
[S.l.] : Waterland Film & TV, 2003. 1 dvd (80 min.)
Reconstructie van uur tot uur van de rampnacht op basis van getuigenissen van slachtoffers. De interviews worden afgewisseld met onder meer authentieke filmbeelden uit 1953 en opnames op locaties uit het voormalige rampgebied.

Ben Sombogaart (regie), De storm
Amsterdam : Universal Pictures, 2010. 1 dvd (97 min.)
Op Schouwen-Duiveland verliest de ongehuwde moeder Julia, door haar omgeving met de nek aangekeken, in de chaos tijdens de ramp haar baby uit het oog. Tegen de stroom van evacués in keert zij terug naar het rampgebied om haar kind te zoeken. Het script is door Rik Launspach bewerkt tot de roman 1953.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens
  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: "Je kunt denken: er staat niks. Of je kunt denken: er staat heel veel." Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn onlangs verschenen verzamelbundel Speling zoeken. Recensies door Guus Bauer van Vaak ben ik gelukkig van Jens Christian Grøndahl, van Erik Nieuwenhuis en De rode stoeltjes van Edna O'Brien