Interview met Richard Ford

‘Ik weet inmiddels dat het leven uit details is opgebouwd’

26 oktober 2012

Ezra de Haan

Richard Ford (1944) is een van de meest vooraanstaande Amerikaanse schrijvers van zijn generatie. The Sportswriter (1986) was de roman waarmee hij doorbrak. Voor Time Magazine was het een van de vijf beste boeken van dat jaar. Het vervolg erop, Independence Day (1995) was de eerste roman die zowel de PEN/ Faulkner Award als de Pulitzer Prize for Fiction kreeg. The Guardian noemt zijn nieuwe boek Canada een meesterwerk. Een moderne klassieker kun je het nu al noemen. Het is een boek dat geen minuut op het nachtkastje zal blijven liggen. Canada is een boek dat je leest tot het uit is.

De jonge Dell Parsons ontvlucht zijn huis in Montana nadat zijn ouders zijn opgepakt voor een bankoverval. Verward en verontrust belandt hij op de immense vlakten van Saskatchewan in Canada, een vluchtoord. Daar ontdekt hij dat hij niet de enige is die aan de andere kant van de grens een geheim leven leidt.

Waar kwam het idee voor deze roman vandaan?
Ik had een fragment, een idee, dat ik in 1989 bij elkaar had gedroomd. Het ging over een jongen die ik niet kende die de grens van Amerika naar Canada overstak omdat zijn ouders niet langer voor hem konden zorgen. Ik wist niet wat ze hadden gedaan. Ik wist niet wat hem daar zou overkomen. Het ging mij om het grensoverschrijdende, het dramatische daarvan, om een ervaring van isolering.

Het had niets met uw jeugd, met het deels opgroeien bij uw grootouders te maken?
Dat is te eenvoudig. Het boek gaat niet over alleen zijn. Het gaat over het overschrijden van grenzen. Over hoe het leven plotseling door omstandigheden kan veranderen. Dat was mij al heel vaak overkomen. Ook voordat mijn vader een hartaanval kreeg en later stierf. De periode waaraan je refereert was niet bepalend. Mijn leven zat vol met dit soort gebeurtenissen, weet je… mensen die sterven en de gevolgen daarvan… En natuurlijk had dat zijn effect op mij.

Wat Dell, de verteller van het verhaal interesseert is ‘The point of no return.’ Je begint aan iets en kunt niet meer terug. Even lijkt alles nog normaal en toch gaat alles definitief veranderen.
En misschien is het al veranderd maar had je het nog niet door. Je komt dat een paar keer in het boek tegen. Dell heeft het over een boot die zich van de kust verwijdert, over een luchtballon die van de aarde loskomt. Dat lijkt onschuldig als het gebeurt. Tot je je realiseert dat je te ver bent gegaan. Je kunt niet meer terug… Die scene is voor mij heel dramatisch, een soort archetype van een bepaald soort van handeling.

Kleine dingen kunnen later, en dat leren we in uw roman, van groot belang zijn. Het leek mij een goede tip voor de beginnende schrijver. Soms kom je pas achter de functie van sommige passages in uw boek als je het al uit hebt. Dell heeft bijvoorbeeld interesse in het schaakspel. Net zoals Arthur die zich met strategie bezig houdt. Arthur speelt eigenlijk schaak met levende pionnen. Hij weet hoe hij het spel gaat spelen en is zelfs bereid Dell op te offeren.
Je hebt helemaal gelijk. Al heb ik mij nooit voor kunnen stellen dat hij Dell zou opofferen. Nu je het zegt, denk ik, dat zou heel goed kunnen. Het zit in het boek. Soms stop je iets in het boek en is het aan de lezer om het er weer uit te halen.

Wat mij ook opviel is de overeenkomst tussen Arthur en Mildred en Dell en Berner. Hun verhaal is vrijwel hetzelfde. Broer en zuster groeien op, gescheiden door de grens tussen Amerika en Canada.
Daar heb ik wel aan gedacht! In een roman moet alles tegen het eind samenkomen. Daardoor raakt de lezer steeds meer betrokken bij het verhaal. Vervolgens gaat hij erover nadenken en ziet hij meer diepgang. Hij gaat zijn fantasie gebruiken, zijn eigen gevoel voor metaforen. Toen ik over Arthur en Mildred schreef, zag ik ze nog niet als dubbelgangers van Dell en Berner. Dat kwam pas later. Eigenlijk ben ik over ze gaan schrijven omdat relaties tussen mensen belangrijk zijn. Cruciaal. Toen ik mij realiseerde dat die levens parallel liepen, bleef het daar dan ook bij. Het ene versterkt het andere… in zekere zin.

De vorm die u koos, drie delen, eigenlijk twee verhalen en een epiloog. Was dat het plan bij aanvang?
Het grote plan. Ik was geïnspireerd door het boek The Sheltering Sky van Paul Bowles. Die roman gaat een bepaalde richting uit, neemt een afslag en komt nooit meer terug naar waar het begon. Zo’n boek wilde ik schrijven. Ook wilde ik een boek schrijven waarin het ene verhaal het andere opvolgt, er iets mee te maken heeft en het dan een heel ander richting optrekt. Ergens moest het een kopie van Dells ervaring zijn. Het gaat om het breekpunt in zijn leven, het moment dat alles verandert, waarna niets ooit meer hetzelfde zal zijn. Ik wist dat het een uitdaging voor de lezer zou zijn. Een criticus vond dat mijn boek voortkabbelde. Dat is niet het geval! Het is precies zoals ik het wilde. Soms wil de lezer niet uit het verhaal gehaald worden. Maar ik denk dat grote romans dat doen.

Graag zou ik u willen kronen tot de koning van de cliffhangers. U gebruikt zoveel vormen van de cliffhanger dat het haast een kunst is.
(Lacht hard) Ik heb het nooit eerder gedaan. Voorheen maakte ik mij vooral druk om het plot. Ik was al blij als ik goede zinnen schreef. Tot dit boek. Ik moet nu iets bijzonders gedaan hebben… anders had ik nooit negen weken op de bestsellerlijst gestaan.

‘Ik zal eerst vertellen over de overval die onze ouders hebben gepleegd. Dan over de moorden, die later kwamen.’ De openingsregels van het boek zijn bijzonder en doen aan Márquez’ Kroniek van een aangekondigde dood denken. U geeft alles met die eerste regels al weg. De lezer weet alles en blijft desondanks geboeid doorlezen om te weten hoe het eindigt.
Als je informatie prijsgeeft, zoals ik dat in dit boek doe, geef je het niet weg. Je gaat het gebruiken. Ik geef de lezer de bankroof en de moorden maar vertel er niets over, beschrijf ze niet. Ik zeg dat het gaat gebeuren en dat wekt verwachtingen op. Zelfs als je er niet aan denkt, ben je het niet vergeten.

U gebruikt de normale cliffhanger… als ik geweten had dat…, maar ook het weerbericht om iets aan te kondigen, waardoor er suspense ontstaat.
De verandering van seizoenen… de zomer, dan een herfst die snel aanvangt, heftig weer voor de boeg…

U schreef soms ook hoofdstukken om de spanning te verhogen. Pas daarna barst het los. U lijkt de tijd op te rekken. Het is een soort van literaire slow motion. De lezer zit aan de haak en u, de visser, speelt met hem en haalt hem af en toe in.
Ik ben blij dat je zag dat ik hoofdstukken als cliffhangers gebruikte. Zo had ik het uitgedacht. Ik wilde dat de hoofdstukken kort en spannend waren.

De lengte van de hoofdstukken is ook relevant. Ik heb er een analyse van gemaakt en zag dat er slechts een paar lange in het boek staan, verder is er één van één pagina lang, terwijl de andere drie, vier, vijf pagina’s lang zijn. Het hoofdstuk van één pagina is door een alleswetende verteller geschreven. Daarbij gaat het vaak om commentaar of om de andere mogelijkheden die er voor de personages waren.
Ik heb hier net een lezing over gegeven. Ik denk dat de lezer, in het algemeen, kijkt wat hij over kan slaan. Lezers staan vaak erg sceptisch tegenover literatuur. Ze zullen daar een goede reden voor hebben… Dus wil ik de lezer de mogelijkheid geven om even met lezen te stoppen. Vóórdat hij dat zelf wil gaan doen. Hierdoor krijgt hij zin om straks verder te lezen. Wat ik eigenlijk doe, is spelen met aandacht. Ik probeer aandacht te geven aan het punt waar ik de lezer kan verliezen. Dat kan door verveling of doordat hij wordt afgeleid. Ik probeer mijn boeken zo te formuleren dat de lezer blijft doorlezen. Daar houd ik, als lezer, zelf ook van. Toen ik, in de jaren zeventig, Jerzy Kosinki las, viel mij meteen het gebruik van korte hoofdstukken op. Meteen ontstaat er spanning… Andersom heb ik het ook geprobeerd. Met lange hoofdstukken, dikke boeken. Maar hier houd ik echt van: korte hoofdstukken vol spanning.

Je bent geneigd uw boek te vergelijken met Dickens’ David Copperfield. Eigenlijk is het meer naturalistisch geschreven, zoals Emile Zola. Zoals je ouders waren, zo zal jij ook zijn. Heeft dit boek iets te maken met het slijten van The American Dream?
Nee, absoluut niet. Eigenlijk hoor je het begrip American Dream alleen uit de mond van Europeanen komen. Of van Amerikaanse politici. In Amerika heeft niemand het over ‘de Amerikaanse droom’. In goede tijden praat niemand over dit begrip. Ik denk er zelf ook nooit over na. De Amerikaanse droom is de Russische droom, de Chinese droom, de Zambiaanse droom. Het is dezelfde droom. De droom het beter te krijgen dan je het nu hebt.

Moet ik het dan zien als ‘Dirty Realism’, de schrijfstijl waarmee u ooit met een aantal andere schrijvers beroemd bent geworden?
Ik heb geen idee wat ze met dat begrip bedoelden. Het was een truc om boeken te verkopen, zeker niet een bepaalde manier van schrijven. We beschreven het alledaagse leven van de gewone Amerikaan. Schrijvers hebben dat altijd gedaan. Neem Toergenjev, Tsjechov, Hardy… het is gewoon een wijze van schrijven. Je beschrijft het leven van mensen die normaal gesproken geen onderwerp van gesprek zouden zijn. Je probeert zo ‘n personage interessant te maken. En ze zijn ook interessant. Daar begint de moraal. Het gaat erom wat de ene persoon met de andere doet. Daarin zouden we allemaal geïnteresseerd moeten zijn. Het is ons leven ook.

Uw roman Canada geeft de lezer het idee dat u het gebied kent als uw broekzak.
Dat is het geheim van de schrijver. Weinig weten, maar juist het tegenovergestelde suggereren. Ik ben er vaak geweest, maar heb er nooit gewoond, laat staan een gezin gehad. Een schrijver ziet wat details en weet daar een heel leven uit los te weken. Het leven is te kort om alles te weten of meegemaakt te hebben. Dus val je een plaats binnen en leeft er even heel intens. Dingen vallen mij meteen op. Daarnaast heb ik een goed geheugen. En ik weet inmiddels dat het leven uit details is opgebouwd. Voor Canada heb ik vier boeken gelezen, twee over de geschiedenis van Saskatchewan, een boek over Métis en indianen en een fotoboek. Voor meer heb ik geen geduld. Research kost mij te veel tijd. Het leidt mij snel af en ik schrijf gewoon veel liever. Ik wil tenslotte geen non-fiction schrijven. Het gaat mij niet om het gevoel van iets dat ‘echt gebeurt’ is. Ik ga ervan uit dat de lezer weet dat het allemaal illusie is. Iets dat is samengesteld.

Op het internet vond ik een echtpaar dat een bankoverval pleegde. Ze hadden dezelfde achternaam als uw personages: Parsons. Daarnaast vond ik nog een andere Parsons die een bankoverval pleegde. Hij had problemen met het betalen van achterstallige leningen. Is dit toeval?
Hij zal mijn boek toch niet gelezen hebben en… (lacht). Nu zijn er veel mensen op de wereld. En ik beschrijf er slechts een paar. De kans dat die twee geestverwanten hebben in de werkelijkheid is groot. Wat ik geloof is het volgende: Ik kan niets bedenken wat al niet gebeurt is of snel gaat gebeuren.

Was het moeilijk om ‘Een kroniek van een zwakkeling’, geschreven door de moeder van Dell, niet te gebruiken?
Er bestaat niet meer van de kroniek dan wat ik in mijn roman gebruik. Ik wilde alleen maar melden dat ze het geschreven had. Ik had geen zin om het zelf te gaan schrijven. Dat is ook geen moment bij mij opgekomen.

Natuurlijk is Dell als verteller veel interessanter. Het verbaasde mij hoe goed u, op uw leeftijd, nog in staat was te beschrijven hoe zo’n jongen in de puberteit denkt.
Ooit was ik een jongen van die leeftijd. In die periode overkwam mij van alles. Later bleek dat van grote invloed te zijn geweest. Ik was enig kind en dus vaak alleen. Mijn fantasieën beleefde ik erg intens. Niet dat het intellectueel was… het bleef bij gedachten. Het was dus niet moeilijk… Wat je eigenlijk probeert te doen is het leven van zo’n jongen te schetsen. Toen ik vijftien, zestien jaar oud was, had ik mijn gedachten en dacht dat die belangrijk waren. Het waren de enige gedachten die ik had. Dus waren ze de moeite waard.

Die denkwereld levert bijzondere momenten in het boek op. Neem het moment dat het glashelder is dat Arthur de twee Amerikanen gaat vermoorden. Juist dan denkt Dell aan de erotische ansichtkaarten die onder het matras liggen waar de twee Amerikanen op zitten. Die gedachte maakt het zo echt! Je snapt dat hij nog steeds niet werkelijk door heeft wat er gaat gebeuren.
Hij heeft geleerd om alles wat hem overkomt om te zetten in iets dat normaal lijkt. Zoiets van: dit kan niet waar zijn. Je ouders worden voor je neus gearresteerd, meegenomen, in een auto gestopt en weggereden. Daar zit iets onwaarschijnlijks in. Net zoals in de wetenschap dat er twee mensen neergeschoten gaan worden. Om te overleven denk je, jeetje in deze kamer woonde ik, ik sliep in dat bed, ik keek naar vieze plaatjes… Hij blokt de werkelijkheid af met deze gedachten.

De reden om een tweeling in het boek te gebruiken is duidelijk. U wilde laten zien dat er twee mogelijkheden, of zelfs meer, zijn om hetzelfde leven te leiden.
Zeker meer dan twee. Als je van twee kinderen een tweeling maakt, ontkom je niet aan overeenkomsten en die zijn een feit. Toch zijn er ook verschillen. Berner is zelfstandiger dan Dell, is minder trouw en ze neemt het heft in eigen handen wanneer dat nodig blijkt. Ze breekt de regels, loopt weg van huis en heeft, uiteindelijk, geen goed leven. Dell gedraagt zich meer als een kind, zoals zijn moeder dat wilde, gaat studeren, haalt zijn diploma. Bij hem komt het op zijn pootjes terecht.

Moet de lezer dit als de boodschap van de schrijver zien?
Dat zou ik niet direct zeggen. Als je in het boek naar een boodschap zoekt, kun je het zo zien. Niet meer dan dat het iets zegt over het volgen van de regels… Mij gaat het in het boek om het overleven en de dingen die Dell daarvoor doet. Eigenlijk wilde ik het idee ondergraven dat als kinderen iets vreselijks overkomt, hun leven meteen geruïneerd zou zijn. Dat wilde ik niet laten gebeuren. Mijn personage moest sterk zijn en in staat zijn eigen leven te leiden.

U gebruikt in zekere zin het idee dat de vleugelslag van een vlinder elders op de wereld een orkaan kan veroorzaken. De bankoverval van Dells ouders is indirect de oorzaak dat de twee Amerikanen later in Canada worden vermoord.
Dell denkt dat. Hij heeft het idee dat er een soort logica in de gebeurtenissen zit die voor zijn leven bepalend is geweest. Het is zijn manier om te zeggen dat zijn leven ertoe doet, dat alles met elkaar in verbinding staat. Daarom legt hij verbanden die er in werkelijkheid niet zijn.

Florence, de vriendin van Arthur, schildert in de stijl van de Nighthawk-school, dus zoals Hopper. Dell vraagt haar waarom ze dingen schildert die lelijk zijn. Ze antwoordt: ‘Omdat ze niet mooi kunnen worden.’ Schreef u om dezelfde reden deze roman?
Waarschijnlijk wel… waarschijnlijk wel. Ik herinner mij, het is alweer jaren geleden, tijdens een vrij belangrijke periode in mijn leven… Ik woonde in Michigan en had een vriend die beeldhouwer was. We reden een keer langs een vuilnisbelt, kilometers gevuld met autowrakken, ondersteboven en op elkaar, stukken metaal… Hij zei: ‘Is het niet prachtig!’ En ik reageerde met: ‘Helemaal niet prachtig, het is een vuilnisbelt.’ Hij was het daar niet mee eens. Hij vond het geweldig en ook erg mooi. Dat ben ik nooit vergeten. Het ging er niet om dat hij gelijk had en ik ongelijk. Ik realiseerde mij dat je het lelijke mooi kan maken. Je kunt van iets saais iets interessants maken. Neem Hopper en de Nighthawks. Als je om twee uur ’s nachts, op de hoek van een straat, een koffieshop binnenloopt, verwacht je niet iets moois te zien. Henry James zegt daarover: ‘Kunst maakt belangrijk.’ Voor mij zijn de dingen die ik beschrijf, zoals Florence die een oud, vervallen postkantoor schildert. Je maakt iets belangrijk dat al vergeten is.

Florence heeft een bepaald idee over kunstenaars. Ze zouden koud en gevoelloos zijn. Ik kan mij niet voorstellen dat dit op u zou kunnen slaan.
Inderdaad. Ik ben obsessief het tegenovergestelde. Al heb ik wel een vreselijk temperament. Dat merk je nu niet omdat ik ziek ben. Niet dat ik gemeen ben, dat niet. Maar ik kan opvliegend zijn. Dat vind ik jammer. Liefst zou ik was rustiger van aard zijn. Ooit gaat mij dat lukken… als ik in een rolstoel zit.

Op dit moment bent u al een van de ‘grand old men’ van de Amerikaanse literatuur.
Dat is toch vreselijk! Ik voel mij nog steeds een jongen. Wie wil bij de ‘grand old men’ horen. Niemand wil 68 zijn die al 58 is.

Heeft u nog steeds helden?
Het zijn er meerdere. Ik zou het vreselijk vinden als ik nu iemand vergat. Ford Maddox is een voorbeeld voor mij, Frank O’Connor, de Ierse schrijver, Mavis Gallant, Alice Munro, John Updike in zekere zin. Niet erg exotisch, ik weet het.

En William S. Burroughs?
(Bromt). Ik las Naked Lunch als verplicht nummer in mijn hippietijd. Net zoals je On the Road moest lezen. Ik las en dacht, oké, dit zijn de heilige teksten van het hippiedom maar…

Kan ik over een paar jaar weer zo’n roman als Canada verwachten?
Nee, zeker niet. Mijn vrouw zei na de voltooiing van Canada, ik hoop dat je nu klaar met Montana bent. Ik zei: ‘Zeker lieverd, ik ben klaar met Montana.’ Al word ik nu onder druk gezet om iets over New Jersey te schrijven. Maar ik weet het nog niet… of ik daar nog lang genoeg voor leef. Misschien schrijf ik nog wat korte verhalen. Dat gaat zeker nog lukken. En anders in de hemel… als je daar iets moet doen.


Foto midden: Richard Ford op Border Kitchen.
Foto onder: Richard Ford tijdens het gesprek met Ezra de Haan.

Naar de overzichtspagina

Personen

Boeken

Auteursjubilea

Agenda

Radio en televisie

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Vrouwkje Tuinman

    Podcast van Erik Jan Harmens met Vrouwkje Tuinman over haar roman Afscheidstournee.

    Opname: 01-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Jente Posthuma

    Podcast van Erik Jan Harmens met Jente Posthuma over haar debuutroman Mensen zonder uitstraling.

    Opname: 09-11-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: De podcast van Erik Jan Harmens in gesprek met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.
Recensies door Arno Kuipers van Van vogels en mensen van Margriet de Moor, door Guus Bauer van De valkunstenaar van Coen Peppelenbos Hoogmoed van Richard Hemker en Weg van Jowi Schmitz