Interview met Ben Lerner

‘Poëzie brengt de taal tot het punt van breken’

6 december 2012

Ezra de Haan

Vertrek van station Atocha is de debuutroman van Ben Lerner (1979) die door The Wall Street Journal, The Guardian en The New Yorker werd uitgeroepen tot een van de beste romans van het jaar en werd bekroond met The Believer 2012 Book Award. Het is het verhaal van de jonge dichter Adam Gordon die een prestigieuze beurs heeft gekregen om in Madrid onderzoek te doen. Liever vult hij zijn dagen echter met blowen en zwerven door het Prado. Als er een aanslag wordt gepleegd op het treinstation Atocha, moet Adam echter kiezen of hij deel wordt van historische gebeurtenissen of dat hij vanaf de zijlijn blijft toekijken. Ben Lerner, zelf schrijver van drie dichtbundels - The Lichtenberg Figures (2004), Angle of Yaw (2006) en Mean Free Path (2010) - bracht net als de dichter in zijn roman geruime tijd door in Spanje. Schreef hij wellicht in zijn eerste roman over zichzelf? Het belooft een interessant gesprek te worden.

Je brengt taal tot het punt van breken. Eigenlijk gaat dit boek over communiceren of de poging daartoe die we allemaal doen.
Inderdaad, dit boek vertelt over de moeite die mijn personage heeft om in het Spaans te communiceren, maar datzelfde probleem heb ik tot op zekere hoogte ook met het Engels. Iedere vorm van communicatie, zelfs als je een taal beheerst, kent onbegrip, heeft hiaten, gebaren, dat wat niet gezegd wordt. Daarom was ik geïnteresseerd in het schrijven van een roman die zich in een ander taalgebied afspeelt. Op die manier werd het eenvoudiger over zaken als taal, communicatie en misverstanden daarover na te denken. Taal gaat over méér dan wat we zeggen, je hebt gezichtuitdrukkingen die je niet onder controle hebt, lichaamstaal… Een dichter is iemand die gevoelig is voor die dingen, voor de mogelijkheden en onmogelijkheden binnen de communicatie.

Het boek is eigenlijk een staalkaart van vormen van communicatie. Het gaat ook over de momenten waarop het misgaat. Dat wat voor de één vanzelfsprekend is in zijn land, iets heel anders kan betekenen voor een buitenlander. Noem het de dubbele betekenis van woorden die je ook in poëzie tegenkomt.
De verteller in het boek probeert die misverstanden uit te buiten. Hij denkt dat als mensen hem werkelijk begrijpen, hij te saai zal zijn. Ook omdat hij niets te vertellen heeft. Dus misbruikt hij het effect van het mysterie dat ontstaat als je iemand niet goed begrijpt. Een van de vreemde dingen van dit boek is dat hij steeds beweert geen Spaans te spreken, terwijl de anderen in het boek hem dan corrigeren. ‘Je spreekt Spaans, wanneer ga je eens ophouden met beweren dat je het niet spreekt.’ Hij weet inmiddels dat vloeiend de taal spreken een bedreiging is. Hij wil onbegrepen blijven. Alleen zo kan hij mysterieus zijn. De ene keer ziet hij de gevaren van het onbegrepen zijn in, de andere keer levert het erotische, intellectuele of poëtische voordelen op.

De dichter Adam Gordon bouwt daar gedichten uit op. Hij steelt ook fragmenten van anderen en vertaalt die dan weer. Komt dit overeen met uw werkwijze?
Ik ben meer dichter dan romanschrijver. Eigenlijk gaat het mij vooral om poëzie. En nu heb ik dus een soort van roman over poëzie geschreven. Poëzie is iets vreemds. Aan de ene kant zien we het als iets wat heel precies is, de juiste woorden in de juiste volgorde, aan de andere kant toont het de verschillende interpretaties van woorden en zinnen. Je kunt iets schrijven dat meer betekent dan er staat. Poëzie is taal die onder hoge druk wordt gezet. Vaak maakt een taalkundige fout die vervreemdend werkt, dingen duidelijker dan wanneer je het op de normale manier zegt. Ik zie poëzie als een vorm van vertalen. Je brengt de taal tot het punt van breken.

Schreef je deze roman als een verslag van je verblijf in Spanje?
Ik ging naar Spanje, maar ik schreef het boek ergens anders. Deze roman was niet gepland. Ik denk dat het zo is gegaan… ik had mijn gedichtenbundel afgerond. Daarnaast schreef ik veel kritieken en essays. Ik wilde die ideeën over poëzie tot leven brengen. Ik wilde niet langer over poëzie in gedichten praten, niet over ideeën in essays. Ik wilde kijken wat er zou gebeuren als je die ideeën in een personage zou stoppen en hem daarmee in de wereld zou zetten. Ik plaatste hem in Spanje om te kijken hoe hij daar met de kunst en de taal om zou gaan. Eenmaal buiten zijn comfortzone gaat hij experimenteren met al die vormen van sociaal gedrag en wat ‘kunstenaar zijn’ nu eigenlijk inhoudt. Het boek ontstond dus na het schrijven van veel poëzie en het denken daarover.

De wijze waarop poëzie ontstaat in de roman doet aan William Burroughs’ cut-up methode denken. Komen jouw gedichten op dezelfde wijze tot stand?
Zeker, het heeft er veel van weg. Het is niet de enige manier waarop ik werk, maar maakt er wel deel van uit. Adam Gordon beschrijft het als een grap en neemt het niet serieus. Voor mij is het een zeer serieuze aangelegenheid. Het is een manier om van jezelf los te komen. Voor Adam is het niet belangrijk, het is zijn manier om aan zijn angsten te ontvluchten. Bij mij voegt het een element van collage aan mijn poëzie toe. Overigens is het grappig dat je met mij over poëzie praat. Andere schrijvers en journalisten nemen de poëzie in mijn boek niet serieus. En dat terwijl het een belangrijk onderdeel van het boek is.

In het boek speel je een beetje met de effecten van softdrugs op Adam Gordon. Al is het de vraag of zijn gedrag voortkomt uit een roes of eerder door zijn angsten en de pillen die hij daartegen slikt. Die vraag blijft open…
Ik denk dat hasj, alcohol en farmaceutische drugs een vorm van verbinden zijn. Adam vraagt zich steeds weer af of zijn ervaring wel zíjn ervaring is. Het gedicht is een medium, het schilderij is een medium, de telefoon is een medium, hasj en internet zijn het ook. En welk middel brengt hem dichterbij, of juist verder van, de werkelijkheid? Dat is de vraag. Het boek staat vol met voorbeelden daarvan. Wat mij aan drugs interesseert is de manier waarop mensen erover praten. Men zegt dat het ervaringen intensiever maakt. Je wordt high en hoort voor het eerst echt muziek… Tegelijkertijd zegt men dat het de kijk op de werkelijkheid vertroebelt. En dat is de grote vraag van Adam. Wanneer wordt iets kunst? Als het een ervaring verdiept of juist wanneer het tegenovergestelde plaatsvindt? Het stoned zijn maakt hem ook minder verantwoordelijk voor zijn eigen daden. En dat gaat ook op voor de medicijnen die hij tegen zijn angsten slikt.

Nu speelt Adam Gordon met de Spanjaarden kunstenaarsscene door poëzie te schrijven die hij zelf als onzin ziet… zelf schrijf je soms enorm lange zinnen, doorspekt met ‘moeilijke’ woorden. Is dat hetzelfde spel dat je speelt, alleen nu met de lezer van het boek?
Dat heb je goed gezien. In feite komen er twee Adams in het boek voor. Je hebt de Adam die van alles meemaakt en de Adam die het verhaal vertelt nadat het is gebeurd. Hierdoor ontstaat er een krachtveld tussen de Adam die heel literair schrijft en de andere Adam die beweert geen enkele interesse in literatuur te hebben. Des te meer het boek literair wordt, des te minder zegt Adam iets met literatuur op te hebben. En je moet als lezer dus gaan beslissen of hij nu wel of helemaal geen kwaliteit als dichter heeft. Wordt dat door het proza bewezen of is het een charlatan?

Dan is er nog dat andere probleem. Hij liegt zelfs als dat niet noodzakelijk is. Tegen anderen, maar ook tegen zichzelf. Hierdoor ontstaat, net als door zijn drugsgebruik, de vraag wat waar en wat onwaar is in deze roman.
Dat klopt. Zodra je niet alleen poëzie maar ook proza over jezelf gaat schrijven, ga je die tekst manipuleren. Adam verliest zichzelf daarin en kan waarheid en fictie niet meer uit elkaar houden. Daarnaast speelt de druk van het sociale leven. Hij voelt de noodzaak een identiteit voor anderen te laten ontstaan. Hij beschrijft dus niet langer wat hij doet. Hij is slechts bezig met de manipulatie van anderen en hoe ze hem zien. Hij leert dat hij, door gewoon te zeggen wat hij denkt, erg indrukwekkend overkomt. Natuurlijk betaalt hij daar uiteindelijk een prijs voor.

Eigenlijk laat je zien hoe merkwaardig mensen in elkaar steken. Neem de scène over de Spaanse verkiezingen. Daarbij brengen mensen een stem uit die niet overeenkomt met wat ze vinden.
Wat je zegt, blijkt je te beschermen, het verhult wat je werkelijk vindt. Tegen het einde van de roman kun je je afvragen of Adam werkelijk een eigen stijl als dichter heeft gevonden. Zijn gedichten ontstaan uit de gestolen taal van anderen. Een verhaal van een vriend vertelt hij alsof het zijn eigen ervaring is. Je merkt ook dat hij uitspraken van mensen in zijn omgeving ombouwt tot poëzie. Daardoor lijken ze aan inhoud te winnen.

Eigenlijk gaat de hele roman over schrijven.
Zeker. Je steelt als dat nodig is. Schrijvers zijn mensen die zich ervan bewust zijn dat niemand zijn eigen taal bedenkt. Iedere vorm van taalgebruik is hergebruik. Het heeft een sociale geschiedenis, komt ergens vandaan en kan altijd opnieuw gebruikt worden. De individuele expressie ontstaat niet door ‘eigen’ woorden te vinden maar door de woorden in de wereld te gebruiken zoals een schilder verf gebruikt. Daar gaat mijn boek over. En eigenlijk gaat ieder goed boek, in zekere zin, daarover.

Jouw romandebuut werd bijzonder goed ontvangen. Hoe was dat voor jou als dichter?
Het is makkelijk om een slechte roman te schrijven. Het is moeilijker om een goede te schrijven. Maar uiteindelijk ben ik vooral een dichter. Het was nooit mijn plan om romancier te worden. Ik schreef Vertrek van station Atocha zonder dat ik er een agent voor had. Ik gaf het gewoon aan een kleine uitgeverij die ik kende. De Coffee House Press in Amerika. Ze geven poëzie en proza uit, hebben geen geld… Maar ik had geen zin om, alleen voor het geld, een roman te schrijven. Ik dacht zelfs dat niemand het zou willen lezen...

Toch is het verhaal van het boek slim bedacht. De titel wijst meteen op de bomaanslag in Madrid, het gaat over een Amerikaanse dichter in Spanje. Dat roept verwachtingen op.
Voor mij was het belangrijk dat de titel verwees naar een gedicht van John Ashbery. Voor mij staat poëzie altijd op de eerste plaats. Maar omdat ik daarover wilde schrijven, had ik afstand nodig. Daar is een roman zeer geschikt voor. Het grappige is dat er qua taal verschillende passages in dit boek erg overeenkomen met de prozagedichten die ik schrijf. Niet vaak, maar het komt voor. Meestal had ik het gevoel dat ik schreef aan dat wat ik de roman noem. Af en toe kwam het mij ook voor als een essay. Daarnaast schreef ik dan weer poëtische fragmenten. Dat is het mooie van de roman: dat je dit allemaal kunt samenbrengen en tot een geheel kunt smeden.

De stijl die je gebruikt vraagt iets van de lezer. Je beschrijft veel en gebruikt dialogen alleen als dat echt nodig is. Soms laat je zien dat je ook erg snel en pakkend kunt schrijven zoals in die scène waarin dat meisje verdrinkt. Wat was gedachte daarachter?
Voor mij gaat het echt om de taal zelf, om het ritme van het denken van de personages. Hun denken gaat voor de momenten van actie. Voor mij moest taal de gebeurtenis vormen. Het boek gaat ook ten zeerste over hoe een ervaring overkomt. Of dat nu door drugs of door angst komt. Maar ook gaat het erom hoe taal overkomt bij anderen. Iedere gebeurtenis in dit boek wordt gefilterd door de waan van de dag. Door een erg onbetrouwbaar bewustzijn. De uitzondering daarop is het chatten in mijn roman. Dat is de enige keer dat er geen filter is.

Je schreef deze roman jaren later in Amerika. Had je die afstand tot het onderwerp nodig?
Zeker. Laat ik als voorbeeld de bomaanslag in Madrid nemen en hoe Adam daar verslag van doet. Hij gaat naar buiten en zegt: In de zon of… was het bewolkt? Het bevestigt dat hij het niet precies meer weet, zijn inaccurate kijk op hoe het werkelijk was. Ik gebruik dat als een verbinding, in dit geval met het geheugen. Het interesseert mij dat hij het zich niet goed kan herinneren. Daarom was het ook beter om het boek ergens anders te schrijven. Het gaat juist om het verschil tussen iets ervaren en iets herinneren.

Dat doet mij denken aan zijn perceptie van wat mensen zeggen. Hij kan het niet, of slechts deels, verstaan en gaat aan het puzzelen met die informatie. Hierdoor ontstaan vele interpretaties van dezelfde Spaanse zin die zelden met de werkelijke inhoud overeenkomen. Dat spelen met regels en woorden doet ook sterk aan het schrijven van poëzie denken.
Het aardige van het overdenken van wat die Spaanse regels zouden kunnen betekenen, is dat het hem vooral angstig maakt. Vaak voelt hij zich totaal verloren en is hij bang. Maar het kan hem ook een gedicht opleveren. Hij hoort immers meer dan een mogelijkheid tot vertalen, de rijkdom daarvan, de klanken en wat die in een gedicht op kunnen leveren. Poëzie is in feite een hogere vorm van begrijpen. Je laat de betekenis van het woord los met de bedoeling dat er een meervoudigheid in uitleg ontstaat.

Het einde van het boek, als Adam als dichter eindelijk een statement moet maken, deed mij aan Being there (Aanwezig) van Jerzy Kosinski denken. Iedere uitspraak van Adam legt men uit als een metafoor, als iets heel bijzonders.
Ik ken de film maar heb het boek nooit gelezen. Er zit echter een verschil tussen Chance, de tuinman in het boek van Kosinski, en mijn roman. Adam manipuleert mensen heel bewust, terwijl het personage van Kosinski juist heel naïef is. Al doet Adam het uit angst. Hij is bang dat als men hem begrijpt, hij niet langer interessant zal zijn.

Hoeveel van jou zit in Adam Gordon?
Ik denk heel veel. Hij is een overdreven, geradicaliseerde versie van angsten die ik heb of had. De mensen en de gebeurtenissen in het boek zijn merendeels fictie. Maar ik had het niet kunnen schrijven als ik niet een zekere sympathie voor het ritme van Adams neurotische denken had. Onze ideeën komen aardig overeen. Ik kan mij geen schrijver zonder angst voor de taal voorstellen. Het is iemand die met taal om kan gaan. En die gave komt voort uit zijn problemen met diezelfde taal. Hij weet hoe het werkt. Iedere goede schrijver heeft een pathologische relatie met de taal. Daarom doen ze zoveel moeite om die woordconstructies te bouwen.

In jouw boek noem je het ‘leven binnen een taal’.
Het is ook de vraag of Adam daarvoor gaat kiezen. Blijft hij in Spanje, leert hij het Spaans, vernietigt hij daarmee de mogelijkheden die hij als dichter heeft? Liefst probeert hij aan het vloeiend Spaans spreken te ontkomen. De wereld rondom hem en ook hijzelf zal er minder interessant door worden. Daarom klampt hij zich vast aan de virtuele wereld van de buitenstaander. Stel dat hij de taal zou leren… dan zou hij erachter komen dat het niets uitmaakt. Welke taal je ook spreekt, er zijn zoveel mogelijkheden tot interpretatie, onbegrip...

Naar de overzichtspagina

Auteursjubilea

Agenda

Radio en televisie

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Vrouwkje Tuinman

    Podcast van Erik Jan Harmens met Vrouwkje Tuinman over haar roman Afscheidstournee.

    Opname: 01-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Jente Posthuma

    Podcast van Erik Jan Harmens met Jente Posthuma over haar debuutroman Mensen zonder uitstraling.

    Opname: 09-11-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: De podcast van Erik Jan Harmens in gesprek met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.
Recensies door Arno Kuipers van Van vogels en mensen van Margriet de Moor, door Guus Bauer van De valkunstenaar van Coen Peppelenbos Hoogmoed van Richard Hemker en Weg van Jowi Schmitz