Interview met Madeleine Albright

'Ik spreek alleen voor mijzelf'

17 december 2012

Guus Bauer

Toen het leven van Madeleine Albright in november 1996 onder de loep werd genomen omdat ze op het punt stond om de eerste vrouwelijke minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten te worden, had ze als Amerikaans ambassadeur bij de Verenigde Naties al veel privé-post gekregen uit Tsjechië. Ze kwam in 1937 in Praag ter wereld als Marie Jana Körbelová in wat toen nog Tsjechoslowakije heette, in die dagen een van de weinige Slavische naties met een duidelijk democratisch, westers gericht beleid.

Het waren over het algemeen bedelbrieven of verzoeken om visa. Vlak voor haar benoeming als minister kwam een brief waarin haar grootouders, tantes en ooms bij naam en toenaam werden genoemd. Ook de jaartallen kwamen grofweg overeen met Albrights kennis van haar familiegeschiedenis. Een journalist van de Washington Post werd bereid gevonden om op onderzoek uit te gaan.

‘Ik denk dat mijn familie van vaderskant Joods is,’ zei Albright tegen een van de juristen van het Witte Huis. Hij antwoordde: ‘Dat maakt geen verschil, president Clinton is geen antisemiet.’

Albright was bijna zestig jaar oud toen ze erachter kwam dat ze van Joodse afkomst was en dat minstens vijfentwintig familieleden tijdens de Holocaust omkwamen. Over haar jeugd in oorlogstijd schreef ze het boek Praagse winter. Ze had behoefte om haar ouders in de context van de tijd te plaatsen.

Heeft u een idee waarom uw ouders dit altijd hebben verzwegen?
Ik was de eerste vrouwelijk minister van BZ van de VS. Dat alleen kun je al vergelijken met het rennen van een marathon. Ik kreeg daarnaast ook nog eens de loodzware rugzak van een onbekend en duister verleden mee. Mijn ouders en ik zijn eigenlijk tweemaal gevlucht. In 1938, na het verraad van München waarbij het Sudetenland door Frankrijk en Engeland verkwanseld is aan Hitler, vertrokken we naar Londen. Na de oorlog keerden we terug naar Praag. Mijn vader, Josef Körbel, werd aangesteld als ambassadeur in Joegoslavië. Toen in februari 1948 de communisten de macht grepen in Tsjechoslowakije vroeg hij asiel aan in de VS. Mijn ouders waren echte democraten en liepen dus gevaar. Dat bleek wel uit de dossiers die ik als minister heb kunnen inzien. Hij was bij verstek ter dood veroordeeld.

Ik vermoed dat mijn ouders mij een zo normaal mogelijk leven hebben willen geven. In mijn garage bewaar ik papieren van mijn vader. Er zit ook een niet gepubliceerde roman bij over een jonge diplomaat. Ik denk dat na de oorlog, toen duidelijk werd dat er miljoenen Joden zijn vermoord, mijn ouders definitief de woorden kwijt zijn geraakt om het te vertellen. Het verleden moest doofstom blijven. We waren aangekomen in het land van de onbegrensde mogelijkheden. Ik heb er nu spijt van dat ik nooit naar hun beweegredenen heb gevraagd, maar er was geen aanleiding toe. Ik ben blij met alle kansen die ik heb gekregen. Wie weet wat er met ons was gebeurd als we waren gebleven.

Absorbeert u nu alles wat met het Jodendom te maken heeft?
Ik vier naast Kerstmis ook Chanoeka met mijn kleinkinderen, maar dat deed ik voorheen ook omdat mijn jongste dochter met een Jood is getrouwd. In maart viert mijn kleinzoon Benjamin zijn Bar Mitswa. Ik ben katholiek opgevoed en protestants geworden bij mijn huwelijk. Ik blijf toch een beetje een buitenstaander aangaande de Joodse tradities. Godsdienst speelde in mijn jeugd geen rol. Mijn vader groeide op als atheïst en mijn ouders waren niet beïnvloed door het specifieke zionisme dat een uitvloeisel was van het Tsjechische nationalisme. Mijn moeder was spiritueel aangelegd, had een eigen mengsel van mysteries en volksgeloof. Ze waren beiden trots op het feit dat ze Slaven waren, maar voelden zich bovenal democraten.

In het Tsjechoslowakije van voor de Tweede Wereldoorlog was bijvoorbeeld al vrouwenkiesrecht, eerder dan in de VS. Ik denk niet dat de keuze van mijn ouders in eerste instantie met de Holocaust van doen had. Wij waren al in Engeland en de grote pogroms moesten nog beginnen. Er was natuurlijk vervolging, maar die had nog niet zo’n grimmig gezicht. Tsjechische Joden droegen geen gele ster en werden in eerste instantie niet naar concentratiekampen gestuurd. Waarschijnlijk hebben ze de signalen wel opgepikt.

De Holocaust speelde dus niet een grote rol bij uw opvoeding?
Niet direct. Ik was natuurlijk op de hoogte, maar de geschiedenis die we kinderen leren is nu eenmaal vaak eenduidig en niet zo gecompliceerd als de werkelijkheid. Van mijn persoonlijke betrokkenheid was ik me niet bewust. Het was een enorme schok toen ik in een synagoge in Praag de namen van mijn familieleden zag staan. Temeer omdat ik er al meerdere keren was geweest. In het Joodse Museum in Praag hangen tekeningen die mijn nichtje maakte in het kamp Terezín. Onwerkelijk. Het is echter geen goede zaak om haat door te geven aan de volgende generatie. Men moet natuurlijk gedenken maar het is ook zaak om vooruit te kijken in plaats van alleen achterom.

Hoe keek u als gevluchte Tsjechische aan tegen de inval van de troepen van het Warschaupact die in 1968 een einde maakte aan de Praagse lente?
Onze familie moest direct aan München denken omdat er weer niet ingegrepen werd door het westen. Ik heb toen mijn doctoraalscriptie gewijd aan de rol van de Tsjechische pers bij de invasie. Meer kon ik niet doen. Het heeft bij mij wel de overtuiging versterkt dat we niet over de hoofden heen van kleine naties politiek moeten bedrijven. Een centraal thema van mijn boek. Er werd in die tijd in Praag een communisme met een menselijk gezicht gecreëerd. Het had echt kunnen functioneren. De Russen maakten met die invasie een einde aan de mogelijkheid tot verandering. Waarschijnlijk waren ze bang dat het ook in de andere landen van het Oostblok kon aanslaan. Ik heb later tegen Gorbatsjov gezegd dat de Sovjet-Unie naar mijn mening daarmee het communisme eigenhandig om zeep heeft geholpen. Hij was het met me eens.

U leek altijd al voorbestemd voor het vak?
Achteraf lijkt dat zo. Ik ben een echte diplomatendochter. Er werd bij ons thuis bijna over niets ander gepraat dan over de mondiale politiek. Mijn vader was professor Internationale Betrekkingen aan de universiteit van Denver. In de eerste klas van de middelbare school won ik een prijsvraag uitgeschreven door de VN. Ik werd onbewust getraind voor de politiek. Niet om minister te worden. Dat was in die tijd nog ondenkbaar voor een vrouw. (Mijn vader was later ook de mentor van Condoleezza Rice, de eerste zwarte vrouw die minister van BZ werd.)

De eerste tien jaar van mijn leven die ik beschrijf in Praagse winter heb ik natuurlijk vooral zijdelings meegemaakt. Ik was vooral in Londen graag wat ouder geweest – dat hoor je een vrouw niet snel zeggen – om mee te kunnen doen met de discussies tussen de vertegenwoordigers van de regering in ballingschap in onze woonkamer en tuin.

Werd u als minister gelijk in de internationale wereld geaccepteerd, en dan met name in de Arabische?
Als ambassadeur heb ik geen problemen gekend met Arabische delegaties. Ik had soms meer problemen met de mannen uit onze eigen regering. Wij zijn een heel religieus land. Kerk en staat zijn gescheiden, maar het is lastig om de religie van de persoon te scheiden. Ik heb voor het eerst islamitische feestdagen op de officiële kalender laten zetten. Ik houd niet van tolerantie, acceptatie en respect zijn voor mij belangrijker. Ik ben altijd op zoek naar mensen die geloven in gematigheid. Ik ben een optimist die zich veel zorgen maakt, dat is mijn Europese, of eerder mijn Slavische ziel.

Was u door uw Joodse achtergrond meer gemotiveerd om een einde te maken aan de etnische zuiveringen op de Balkan?
Ik was al heel erg bij Bosnië betrokken voor ik wist over mijn achtergrond. Het zit in mijn aard om in opstand te komen tegen onrecht. Van huis uit meegekregen. Het mocht nooit meer gebeuren, maar er waren toch weer concentratiekampen op Europese bodem en er vonden etnische zuiveringen plaats. Omdat ik zo heftig protesteerde tegen deze ‘schoonmaak’, kreeg ik verwijten naar mijn hoofd geslingerd. ‘En wat hebben de Tsjechen vlak na de Tweede Wereldoorlog met de Sudeten-Duitsers gedaan?’ Ik had ongewild mijn land geïdealiseerd. Wist eigenlijk niets van de onteigeningen en vele moordpartijen die door wraak waren ingegeven. Het is begrijpelijk, maar niet goed te keuren. De massale deportatie kan men een misdaad tegen de menselijkheid noemen, al staat deze exodus niet in verhouding tot de gruwelijke daden van de nazi’s. Juist in de nasleep zou je de eer aan jezelf moeten houden.

Het gevaar van een collectieve maatregel is dat onschuldigen moeten lijden. Natuurlijk waren er Duitsers in Tsjechoslowakije die hadden geheuld met de nazi’s, maar het merendeel had zich al eeuwen vermengd met de Tsjechen. Het land ligt op een opmerkelijke plaats, op een kruispunt van vele culturen. Zuiver bloed is een illusie. Nationalisme corrumpeert de geschiedenis. Je mag trots zijn op je eigen identiteit, maar je moet er voor waken dat het niet omslaat in haat tegen derden. President Václav Havel heeft zich in 1992 bij de regering in Berlijn verontschuldigd voor de wandaden van kort na de Tweede Wereldoorlog.

Een zeer moedige daad?
De actie van een waar democraat en een groot leider. Het koste hem heel veel goodwill. Ook vandaag de dag is de deportatie nog een lastig onderwerp voor de Tsjechen. Er is veel moed voor nodig om je misdaden onder ogen te zien en met je verleden in het reine te komen. Václav Havel was een goede vriend. Hij heeft me onder meer om advies gevraagd bij het opstellen van een nieuwe grondwet. Ik vind het jammer dat hij nooit een politieke partij heeft willen oprichten. Ik geloof in het partijensysteem. Het is niet perfect, maar kan toch goed functioneren.

Het communisme was immoreel. Havel heeft getracht het land weer humaan te maken. Door onze vriendschapsband en mijn inzet voor de voormalige Oostbloklanden ben ik weleens gekscherend de koningin van Midden- en Oost-Europa genoemd. Zodra er protesten kwamen uit Praag, werd er tegen mij geroepen ‘Uw Tsjechen werken weer eens niet mee.’ Havel wilde graag dat ik hem zou opvolgen als president. Dat leek me geen goed idee, want ik heb maar een paar jaar in Praag gewoond, ben toch ook echt een Amerikaanse. En je treed toch in de voetstappen van een groot staatsman.

De toetreding tot de NAVO moet voor de Oostbloklanden een belangrijke stap zijn geweest?
En voor mij een emotioneel moment. Tsjechië, Polen en Hongarije werden lid van de NAVO. Dat was echt een ‘big deal’ voor deze landen. Het zijn nu betrouwbare bondgenoten. Al is de huidige president Václav Klaus geen echte aanhanger van de Europese gedachte. Ergens begrijp ik zijn worstelingen ook wel. De exit van het communisme is een langdurig proces. Men dacht dat men eenvoudig het IJzeren Gordijn kon wegschuiven en dat de zon direct weer democratisch zou gaan schijnen. Er was grote verwarring bij politici en ook veel corruptie. Ze weten nu nog steeds niet precies welke richting ze op moeten met de politiek. Uiteindelijk zullen ze er wel uitkomen. Tsjechen zijn wetenschappelijk goed onderlegd en heel innovatief. Zonder de Tweede Wereldoorlog en het communisme had Silicon Valley misschien wel in de Tsjechische bossen gelegen.

Zijn er situaties die u tijdens uw ambtsperiode als minister graag anders had gezien?
Ik vind het nog steeds eeuwig zonde dat we in 2000, vlak voordat de tweede ambtstermijn van president Clinton afliep, in Camp David geen vrede hebben kunnen sluiten tussen Israël en de Palestijnen. We zijn heel dichtbij een oplossing geweest. Bill Clinton had echt een werkbaar model bedacht, dat naar mijn mening nog steeds zou kunnen functioneren. Maar de fout was dat we dachten dat Yasser Arafat alleen kon beslissen. Het kwelt me ook nog steeds dat we in Rwanda niet eerder en meer hebben ingegrepen.

Wat is uw mening over de situatie in Syrië?
De VN werkt nu beter dan tijdens de Koude Oorlog. Al zou het helpen als Rusland zich wat hulpvaardiger zou opstellen. We hebben een verantwoordelijkheid om te beschermen. Dat hoeft niet noodzakelijkerwijs te betekenen dat je militair moet interveniëren of een van de strijdende partijen moet voorzien van wapens. Daarmee kan men zich zogezegd in de eigen voet schieten. We vechten in Afghanistan nog steeds tegen materieel dat we jaren terug zelf aan de Moedjahedien hebben geleverd. Er heerst angst dat de oorlogssituatie in Syrië overslaat naar de hele regio. President Obama en de huidige minister van BZ, Hillary Clinton, hebben duidelijke signalen afgegeven. Ik hoop dat ze bruggen kunnen slaan.

Het steeds weer opnieuw analyseren van crisissituaties is het moeilijkste van het vak. Ik heb voor mijn studenten de internationale politiek weleens vergeleken met een partij poolbiljart. Na elke stoot komen de ballen weer anders te liggen. Er zijn natuurlijk ook gevallen waarbij je onmogelijk kan scoren. President Beneš kon na het Verdrag van München feitelijk geen kant op. Mijn vader was harder voor hem dan ik. We moeten over de geschiedenis niet oordelen met de kennis van nu. Er waren toen drie verliezers: Tsjechoslowakije, Engeland en Frankrijk en twee winnaars Hitler en Stalin. Een historische ramp in een enkele zin samengevat.

Er worden vaker onbemande vliegtuigen ingezet, de zogenaamde ‘drones’. Is dat moreel te verantwoorden?
Oorlogen worden steeds meer in de lucht gevoerd. De schijn van schone handen. Ik vind het een van de moeilijkste beslissingen om troepen te zenden. Ik was wel voor de inzet van infanteristen in de Balkan om een duidelijk statement te maken. Het is vreselijk dat daarbij slachtoffers vallen onder de eigen mensen. Er zijn veel morele debatten gevoerd toen ik minister was. Clinton was en is zelfverzekerd, maar vroeg toch iedereen naar hun mening. Een van de eigenschappen van een waar leidsman. Je moet niet alleen zeggen dat je een leider bent, je moet er hard voor werken. Ik ben een voorstander van het gebruik van de onbemande vliegtuigen. Het vergt wel gecompliceerde beslissingen. Er is nu eenmaal een nieuwe wijze van oorlogvoeren. Denk ook aan de cyberwar.

Wat vindt u ervan dat Europa dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede is toegekend?
Een beetje ironisch in het kader van de grote budgettaire problemen. Het is een soort aanmoedigingsprijs geworden. President Obama werd immers ook direct na zijn aantreden gelauwerd. Er is kennelijk een politieke agenda in Zweden. Ik geloof in de EU, net als de meeste Amerikanen. Ik hoop dat de prijs als een katalysator kan werken. Een sterke EU is ook goed voor de VS. Als de Europese leiders, terugkomend op nationalisme, de verschillen enigszins kunnen uitbannen, dan kan het werken.

Hillary Clinton als eerste vrouwelijke president?
Voormalig vice-president Walter Mondale was in 1984 bij de verkiezingen de democratische kandidaat. Hij had het lef om een vrouw, Geraldine Ferraro, als ‘running mate’ te kiezen. Zij plaveide de weg die anderen hopelijk binnenkort kunnen gaan volgen. Ik voer eigenlijk al campagne sinds mijn kinderjaren. Er zijn mensen die zeggen dat ik geboren ben als minister, maar de weg was lang. In de jaren vijftig richtte ik op school in Denver een club voor internationale betrekkingen op. En ja, jeugdige overmoed, ik benoemde mezelf tot voorzitter. Ik ben jurist geweest bij senator Muskie, werkte bij de adviseur nationale veiligheid in het Witte Huis en zat in de staf van de regering Carter.

Wanneer Hillary Clinton besluit om zich kandidaat te stellen, zal ik haar zo goed als mogelijk steunen, net zoals ik de afgelopen maanden achter president Obama heb gestaan. Ik ken Hillary al van voordat haar man president was. In feite heb ik mijn post aan haar te danken. ‘Doe het nu maar,’ zei ze tegen Bill. ‘Ze kan het aan en bovendien maak je jouw moeder er erg blij mee.’

Foto Madeleine Albright: Janus van den Eijnden

Naar de overzichtspagina

Auteursjubilea

Agenda

Radio en televisie

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Vrouwkje Tuinman

    Podcast van Erik Jan Harmens met Vrouwkje Tuinman over haar roman Afscheidstournee.

    Opname: 01-12-2016
    Erik Jan Harmens
  • Jente Posthuma

    Podcast van Erik Jan Harmens met Jente Posthuma over haar debuutroman Mensen zonder uitstraling.

    Opname: 09-11-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: De podcast van Erik Jan Harmens in gesprek met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.
Recensies door Arno Kuipers van Van vogels en mensen van Margriet de Moor, door Guus Bauer van De valkunstenaar van Coen Peppelenbos Hoogmoed van Richard Hemker en Weg van Jowi Schmitz