Interview met David Grossman

‘Wij schrijvers laten de donkere kanten zien’

18 februari 2013

Guus Bauer

David Grossman is een van Israëls beroemdste schrijvers. Hij kwam in januari 1954 ter wereld in Jeruzalem en studeerde aldaar filosofie en theaterwetenschappen. In 1979 publiceerde hij zijn eerste verhalen, naast zijn werk als radioverslaggever. Omdat hij niet onverbloemd over de Palestijnse kwestie mocht berichten, nam hij in 1988 ontslag om zich volledig aan het schrijven te wijden. Inmiddels omvat zijn oeuvre negen romans, essaybundels, een toneelstuk en kinderboeken. Oktober vorig jaar ging de film naar zijn jeugdboek Het zigzagkind in roulatie. De eerste vertaling van zijn in Israël juichend ontvangen nieuwste roman over de rouw om een kind is in het Nederlands verschenen onder de titel Uit de tijd vallen. Een bijzondere poëtische en tegelijk daadkrachtige vertelling die de schrijver zelf een verhaal in stemmen noemt.

Overweldigende reacties
‘In Israël heb ik geen interviews of lezingen gedaan. De eerste publieke optredens deed ik hier in België en Nederland. Nog nooit heb ik zulke overweldigende reacties gekregen. Pas hier werd het me duidelijk wat deze roman mij als schrijver heeft gegeven en wat het voor de lezer kan betekenen.’

Lang gold Grossmans roman over de Shoah Zie: liefde als zijn magnum opus, een boek dat past in de internationale canon omdat het probeert uit te leggen waartoe de mens goedschiks of kwaadschiks in staat is. ‘Een groots visioen van de mens en de geschiedenis,’ kopte de New York Review Of Books direct na verschijning.

Confrontatie
‘In 2004 begon ik aan een roman over de moeder van een tankcommandant. Er is een grote militaire operatie op handen en op een of andere wijze voorvoelt zij de dood van haar zoon. De vrouw wil het slechte nieuws niet horen en ontsnapt op een voetreis dwars door het land. Ik was drie jaar en drie maanden bezig aan deze roman, en net aan de wandel in de woestijn, toen mijn zoon Uri werd gedood in Libanon, een paar uur voordat een bestand van kracht werd. Na de verplichte rouw van zeven dagen kwam de bevriende schrijver Amos Oz op bezoek. Ik zei tegen hem dat ik de roman niet kon redden. Oz bezwoer me dat het boek mij juist zou redden. Confrontatie in plaats van ontkenning. Op de achtste dag ben ik verder gaan schrijven. Twee jaar later verscheen Een vrouw op de vlucht voor een bericht.’

Een paar tellen
Het boek bereidde Grossman zogezegd voor op de tragedie. Schrijvers hebben, in tegenstelling tot niet-schrijvers, niet de luxe om te kunnen vluchten voor zaken die pijn doen of angst aanjagen.

‘Andere mensen hebben misschien ook wel eens een voorgevoel, maar doen er niets mee. Wij schrijvers laten de donkere kanten zien. Alsof de toekomst is vastgelegd. Het maakt het schrijven beangstigend. Een roman moet voor mij iets aanraken wat doofstom in mij zit. Ik heb de tekst nodig om het te kunnen articuleren.’

Toch lijkt hij voor de verwerking van het verlies niet genoeg te hebben gehad aan zijn visionaire grote roman, want vijf jaar na de dood van zijn zoon valt hij in de nieuwste roman vrijwel letterlijk uit de tijd om een paar tellen bij zijn zoon te kunnen zijn.

Verlies
‘Erover zwijgen of erover berichten vochten met elkaar. Aan de ene kant is alles al over dit onderwerp gezegd, aan de andere kant ben ik schrijver van beroep. Alleen door er teksten van te maken, kan ik proberen om mijn leven te bevatten. Mensen hebben verhalen nodig, al zijn de woorden eigenlijk te klein voor een dergelijk verlies. Meestal grijpen we naar clichés van anderen die, hoe waar ze ook kunnen zijn, voor ons gevoel niet helemaal passen bij onze gevoelens. Dat vernedert ons. Het verlies van een kind breekt alle wetten. Dus tegelijkertijd moet je de regels van de taal ook vernietigen. Je moet oppassen dat je niet zelf het verlies wordt. Ik wilde er niet door verlamd raken, ook al is alles erdoor veranderd: je zelfbeeld, de manier waarop je met andere mensen en met mortaliteit omgaat en je verhouding met de tijd.’

Personages
Grossman deelt zichzelf in Uit de tijd vallen op in verschillende personages die allen ook hetzelfde lot hebben ondergaan: een stadschroniqueur die zakelijk bericht, de stamelende vrouw van een schoenmaker, een oude onderwijzer die teruggrijpt op zijn vertrouwde cijfers en een man, die je de voortrekker zou kunnen noemen, die na het avondeten plotseling opstaat, afscheid neemt van zijn vrouw en vertrekt naar ‘daar’, waar dat dan ook is, om nog eenmaal hun dode zoon te zien. Steeds meer rouwenden voegen zich bij hem. De stoet trekt in optocht langs de centaur, half mens, half schrijftafel, die er al jaren niet in slaagt om het verdriet in woorden te vangen. Schrijven, zegt hij, is de enige manier om het lot te kunnen bevatten. Hij brult tegen de stadschroniqueur dat hij in koeienletters moet opschrijven dat de dood van zijn kind in de vorm van een verhaal herschapen moet worden. Is gedeelde smart, halve smart? Verdeelt de schrijver daarom de uiteenlopende reacties op de dood over een aantal personages?

Distantie
‘Ik moest distantie creëren. Mijn zwenkende gevoelens bij Uri’s dood, kregen in de loop van de tijd allemaal een eigen stem. Daardoor kon ik alles zeggen, ook al kon dit misschien de relatie met mijn omgeving, mijn vrouw of mijn kinderen treffen. Maar ik werk niet voor hen. Ik werd een regisseur in dienst van mijn acteurs. Bijna als vanzelf – achteraf gezien, ik heb er toch twee jaar lang mee geworsteld – diende zich de vorm aan: een prozatekst in bedrijven, enigszins verhuld door de poëtische gedachte. We hebben een ander idioom of een ander persoon nodig om te vertellen over zaken die we dondersgoed weten, maar bang zijn om over te praten. In elke andere vorm had ik mezelf in de weg gezeten, met mijn beperkingen, mijn vergelijkingsmateriaal en de intense ervaring die – om nog enigszins te kunnen ademen – al die tijd opgeschort is.

De taal is zeer aards en gecondenseerd. Mijn vrouw zei dat ik het zo geschreven heb, om het zwijgen het dichtst mogelijk te benaderen. Het zou heel gemakkelijk zijn geweest, ook niet al te gemakkelijk overigens, om mijn eigen ervaring op te schrijven, maar ik wilde er een kunstwerk van maken waar iedereen wat aan zou kunnen hebben. Het is heel intiem, maar gaat strikt genomen niet over mijn privé-gebeurtenis. Dat bewaar ik voor mijn dagboek. Zoals iedereen besta ik uit verschillende delen. Sommige van mijn brokstukken bevallen mij minder. Om een titel van Herta Müller te gebruiken: er zijn dagen dat ik mijzelf ook liever niet tegenkom. Ik kan en wil niet halfslachtig te werk gaan. Mijn enige mogelijkheid is het documenteren van deze specifieke ziel, met een zekere gêne luisteren naar alles dat in dit menselijk wezen schuilt, ook de minder mooie, getormenteerde kanten.

Woorden geven
Toen ik aan het schrijven was aan Een vrouw op de vlucht voor een bericht, informeerde Uri regelmatig naar de vorderingen. Hij vertelde me van alles over zijn medesoldaten, het kazerneleven en de operaties. Zelfs toen hij gedood was, voelde het alsof wij samen aan de roman aan het schrijven waren. Ditmaal moest ik alleen op verkenning gaan, op zoek naar een toon en een vorm die hem, en alle voortijdig gestorven kinderen, recht zou doen. Met in gedachten zijn leven, beginnend bij zijn geboorte, opdat ik me hem op een gegeven moment ook zonder de dood kan herinneren. Ik heb nog twee jaar gewerkt aan Uit de tijd vallen om alle “roddel” eruit te halen. Het mocht wel emotioneel, maar niet sentimenteel zijn. Ik wil mijn gevoelens niet opdringen aan de lezer, al hoop ik, een beetje ijdel als ik het zo zeg, dat het boek de mensen woorden geeft. Ik denk dat ik door het te schrijven mijn stem weer heb teruggevonden.’

Iemand die zijn partner verliest, heet weduwe of weduwnaar. Een kind kan wees worden, maar ouders van een gestorven kind hebben geen eigen benaming. Schrijvers die geconfronteerd worden met een dergelijke tragedie, lijken in eerste instantie wel geen weg meer te weten met woorden. Om het onaanvaardbare te kunnen begrijpen, moeten zij zichzelf en hun taal opnieuw uitvinden. De Nederlandse schrijver P.F. Thomése zocht na de dood van zijn dochter Isa in Schaduwkind haast naar nieuwe betekenissen voor de woorden onder het motto ‘als ze ergens nog is, dan in de taal.’ Hetzelfde geldt voor Tonio, een wonderschoon fremdkörper in het oeuvre van romancier Adri van der Heijden, die als begiftigd observator het klaarspeelt om literatuur te maken van de verkeersdood van zijn zoon. De rationalist is degene die met zijn onophoudelijke proberen te begrijpen, de situatie onbegrijpelijk maakt.

Op pad
‘De echte schrijver verlaat het realisme. Ik wilde niet rationaliseren, ik wilde mijzelf blootstellen aan alles dat deze situatie met mij deed. Als ik al gedoemd ben om naar dit eiland van straf te gaan, dan wilde ik er in elk geval een kaart van maken. Schrijven is als het maken van een plattegrond. De eerste, meest natuurlijke reactie is het afschermen van je ziel. De pijn is ondraaglijk, maar elk moment van pijn, is ook een moment van contact met hem.’

De hoofdpersoon gaat ook in deze roman ‘op pad’. In alle boeken van Grossman lopen, rennen, zwemmen of rijden de personages.

‘Ik heb de beweging nodig, anders ben je een gemakkelijk prooi voor de catastrofe, een sitting duck. Dat vind ik vernederend. Dan ben je eerder een overlever dan een slachtoffer. Iemand die geen energie heeft om verder te gaan. De ramp is de essentie van zijn of haar wezen geworden. Ik moet letterlijk en figuurlijk nieuwe horizonten ontdekken. Ik wil een vol leven leiden met alles dat me overkomen is. In het Judaïsme hebben we daarnaast het verhaal van de stad Jericho. Als je er zevenmaal omheen loopt, dan vallen de muren. De wandeling die de protagonisten in de roman maken, leidt natuurlijk niet naar een fysieke plaats, maar naar het contactpunt in de rouwenden zelf. Wij zijn bang om dat aan te raken, we bouwen heel veel verdedigingsmechanismen op. De verschillende personages zijn heel uitgesproken, maar tegelijkertijd moest ik een delicate balans vinden. Op het moment dat ze assimileren vormen ze een koor, als in een Grieks drama. Alleen wanneer ze slaapwandelen, in een sluimertoestand verkeren, kunnen ze met hun geliefden praten. Ze zijn zich bewust van het isolement dat veroorzaakt wordt door het verdriet. Zelfs in een zeer hechte familie treuren de verschillende familieleden elk anders. Dat heeft te maken met de kwaliteit van het contact van de achterblijvers en de overledene. De plaats waar je revitaliseert, is een heel intieme plaats. In je borstkas, namelijk. Je geeft zoveel ervaringen aan de dode door, dat je als het ware zijn snorkel naar de buitenwereld bent.’

Tegen het einde van Uit de tijd vallen realiseert centaur Grossman zich dat hij bijna de betekenis van de dood van zijn kind kan bevatten. Het is mooi en gruwelijk tegelijk als hij concludeert dat zijn hart breekt vanwege het feit dat het kan, dat hij, de schrijver het kan: er woorden voor vinden.


David Grossman (midden) met zijn uitgevers Christoph Buchwald en Eva Cossee (Amsterdam, 3 juni 2004) (foto: Klaas Koppe)

Naar de overzichtspagina

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Boekenweek 2017



Van zaterdag 25 maart tot en met zondag 2 april wordt voor de 82ste keer de Boekenweek gehouden, met tal van evenementen in bibliotheken, boekhandels en scholen. Het thema is dit jaar 'Verboden vruchten'.

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •