Interview met T.C. Boyle

'De humor in dit boek ligt bij de lezer'

8 september 2015

Guus Bauer

De veelbekroonde Amerikaanse schrijver T.C. Boyle (1948) heeft vijftien romans op zijn naam staan en een tiental lerzamelaars van korte verhalen. Na publicatie van zes romans met historische Amerikaanse thema’s is hij zich steeds meer gaan ontwikkelen tot dé chroniqueur van de babyboomgeneratie en de teloorgang van de eens zo mooie idealen. Zijn helden, zijn antihelden eerder, sterven een schone dood, al dan niet versneld door hun verslavingen. Keer op keer klaagt hij zijn generatiegenoten en de mensheid in het algemeen aan voor de manier waarop we met het milieu omgaan. Gelukkig slaat de aarde soms wreed en onvoorspelbaar terug. Wie storm zaait is de titel van zijn nieuwste vertaalde roman.

Het blijft opvallend dat er nog zoveel xenofobie is in een land dat ontstaan is als een smeltroes van culturen.
Ik ben geen socioloog, maar naar mijn idee zijn we in de VS de laatste dertig jaar meer naar een multiculturele samenleving toegegroeid, al zijn sommige vooroordelen nu eenmaal heel hardnekkig, dermate diep ingesleten dat ze moeilijk uit te roeien zijn. Vooral in de rurale gebieden in de staten in het zuiden en midwesten, Californië uitgezonderd, die over het algemeen nog steeds vrij ‘wit’ zijn. Mensen zijn daar vaak minder geschoold, hebben minder gereisd en zijn daardoor niet erg goed op de hoogte van andere culturen. Het is de angst voor het verliezen van gewoontes. Een angst waar de media op inspelen. Men is gevoeliger voor propaganda, denk aan Fox News. Ik ben schrijver geworden om zaken te onderzoeken die me bezighouden. De manier waarop mensen die opgegroeid zijn in gesloten gemeenschappen, denken en handelen heeft me altijd geïntrigeerd. Sommige schrijvers schrijven over het schrijverschap. Dat boeit mij niet. Ik ben geïnteresseerd in wereldproblematiek, milieukwesties, kosmische vraagstukken. Waarom zijn we hier en wat maken we ervan? Het vallen en opstaan van de mens. Dat alles circuleert door mijn hele oeuvre.

De rol van de media is in dit boek groter dan in eerder werk. De veteraan Sten Stensen wordt nadat hij bij een cruise een overval verijdelt, tot held gebombardeerd, ondanks de fatale afloop. Nadat zijn zoon Adam een ‘copkiller’ blijkt te zijn, wordt Sten in negatieve zin meegesleurd.
Het valt me al een hele tijd op dat de schutters die uit ontevredenheid met hun rol in de samenleving slachtoffers maken op scholen en in winkelcentra, voornamelijk blanke jonge mannen zijn. Ik vraag me af welke invloed de media hierin hebben. Het lijkt op een competitie, alsof het zaak is om eerdere daders te overtreffen, om meer mensen te doden, om wreder te zijn, om wraak te nemen op de gemeenschap. In vroegere tijden zou, hoe tragisch ook, zo iemand zichzelf van het leven hebben beroofd. Nu willen ze de samenleving straffen, want die ziet in hun ogen hun ware genius niet, is schuld aan hun falen. In zekere zin geldt dat ook voor jongeren die zich aansluiten bij de Taliban of IS. Het is het creëren van een nieuw soort samenleving, een ‘gangsociety’ waarin geen discussie, geen compromis meer is, zoals in Mexico en in Syrië.

Zoals er op social media direct een mening moet worden gegeven wanneer er een ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt?
Ik doe bewust niets met Facebook en dergelijke. Zestien jaar lang heb ik al een eigen website waarop lezers me kunnen volgen. Mijn uitgever heeft voor Wie storm zaait voor mij een twitteraccount geopend. Daar zet ik foto’s op, vertel over de mensen bij optredens, maar ik meng me niet in politieke discussies. Daar ben ik privé in, ik wil het nieuws op mijn eigen wijze absorberen. In mijn boeken namelijk. Ik luister naar de nationale publiek omroep en lees kranten. Ik kijk geen tv en al zeker geen tv-journaal. Het is te manipulatief. Ik heb ook geen behoeft om 24/7 bovenop het nieuws te zitten of om constant op de sociale media te surfen op zoek naar de meningen van anderen. Het is een vorm van interactie, prima, er zijn een hoop mensen die er baat bij hebben, maar het is mij te triviaal. Ik gebruik het twitteraccount alleen om met mijn lezers te communiceren.

Er komen een hoop stereotypes voor in deze roman, onder meer de vigilant, de escapist en de survivalist, maar u ‘kantelt’ ze allemaal.
Dat mag ik hopen, dan doe ik mijn werk als schrijver naar behoren. De drie belangrijke figuren in het boek zijn allemaal door de samenleving op een bepaalde manier disfunctionereel geraakt. Het zijn mensen met wie we niet zo snel aan tafel zouden willen gaan zitten, maar ook al ben je het niet met ze eens – van de daden van de jonge schutter Adam kun je eigenlijk alleen maar gruwen – ergens begrijp je, met hun gedachtegoed in het achterhoofd, waarom ze zo handelen. Het is de taak van de schrijver om zijn personages zo menselijk mogelijk neer te zetten. Ik heb echt plezier beleefd aan het ‘in het hoofd kruipen’ van Adam en de maatschappij-ontkenster Sara en het weergeven van de manier waarop zij het leven zien en hoe dat verschilt van dat van ons. Het is de taak van de schrijver om boven het stereotype uit te stijgen. Het was niet zo moeilijk geweest om een boek te schrijven waarin ik deze personages te kijk zet – kleine steekjes geef ik natuurlijk wel – maar mijn intentie was in dit geval meer dramatisch. De humor in dit boek ligt bij de lezer. In het geval van Sara bijvoorbeeld. Naar haar idee zijn haar standpunten volledig logisch, behoeven zelfs geen verdediging. De lezer kan er de absurditeit van inzien, er hoofdschuddend, met een glimlach, afstand van nemen.

De nuancering als belangrijkste element in de literatuur?
Ja, mensen zijn niet zwart-wit, altijd grijs eigenlijk. Sara en Adam versterken elkaars gekte, maar er is ook de drang tot geborgenheid, liefde, bescherming. Hoe vreemd dit alles zich ook uit. De interpretatie van de mens in thrillers en in Hollywoodproducties is oninteressant, opruiend zelfs, zou je kunnen zeggen. Een simplificatie die verkeerde emoties kan opwekken. Niemand is volledig ‘good’, niemand volledig ‘bad’. Het is de taak van de schrijver om de perceptie van de personages uit te diepen. Dat zorgt voor een intensere provocatie. Ik beschouw de lezer als een gelijkwaardige participant.

Adam wil zich terugtrekken in de natuur, een ongecompliceerd leven leiden. Een droom die u zelf waargemaakt lijkt te hebben?
Ik ben zoals uit mijn oeuvre wel blijkt, altijd heel milieubewust geweest. Bijna veertig jaar geleden ben ik vanuit de staat New York naar Californië vertrokken. Niet dat er iets mis is met het wonen in steden, ik voel me ook daar wel thuis, zoals hier in Amsterdam waar ik in de krakerstijd nog weleens kwam, maar niet te lang. Ik mis na verloop van tijd de onbeteugelde natuur. Sinds lang heb ik een huis op een afgelegen plek in de sequoiabossen in Noord-Californië. Ik verblijf daar vele maanden per jaar, zomer en winter. Ik kan daar werken, heb elektriciteit, een allesbrander en een wand vol met boeken om te (her)lezen, maar het mooiste vind ik dat ik direct achter mijn deur de natuur heb, zonder paden, zonder mensen. Daar kan ik, wandelend met mijn hond, de natuur zien als een kind, je niet constant bewust van de problematiek. Er is geen goed nieuws als je oprecht milieubewust bent. Ik denk weleens dat de enige oplossing is dat we nu ophouden met seks. Over pakweg honderd jaar, als we uit de optelsom zijn gehaald, kan de aarde dan aan het herstel beginnen. Maar je zult zien dat er altijd mensen zullen zijn die bedriegen.

Hoewel u in deze roman internationale problematiek aankaart, heeft u het verhaal, zoals vaker, gesitueerd in een afgebakende omgeving.
Dat is voor mij de enige manier om het gedrag van mensen goed te kunnen bestuderen, goed te kunnen weergeven. Ik heb net een boek afgerond dat in een soort grote kas speelt. Een experiment in Arizona, waar men getracht heeft een gemeenschap op te zetten die volledig selfsupporting is. Maar de wereldproblematiek speelt zich daar in het klein af. Mensen blijven mensen, zijn uiterst hardleers. Het is de tevergeefse zoektocht naar een paradijs, naar een ideale leefomstandigheid.

Vandaar het motto van D.H. Lawrence? ‘In wezen is de Amerikaanse ziel hard, gesloten, stoïcijns, dodelijk. En nog steeds niet milder geworden.’
Toen Vietnamveteraan Sten Stensen het groepje toeristen waarvan hij deel uitmaakte, redde van de overvallers, had hij de jongen met het pistool ook uit kunnen schakelen, maar hij drukte net zo lang door totdat de jongen stikte, instinctmatig, zoals aangeleerd bij zijn training. Wanneer bij hem de lucifer van het geweld wordt afgestoken, is er geen houden meer aan met de brand. Is dat epigram over de Amerikaanse ziel doorgegeven van generatie op generatie, heeft het met pioniersdom te maken, zijn we zo gewelddadig omdat we een jonge natie zijn? We hebben niet zoals Europa de tijd gehad om redelijk te worden, om het zogezegd uit te vechten. Het is een macho-ding. Sten weet niet of de Mexicanen die hij tegenkomt daadwerkelijk drugssmokkelaars zijn, maar als het er op aan zou komen, dan zou hij niet aarzelen om geweld te gebruiken. Heeft hij dat op zijn jongen overgebracht? En je ziet dat ook bij de politie diezelfde attitude gewoon is, dat het een grondbeginsel is van hun handelen. Er is geen andere optie dan Adam te doden. Eerstens omdat hij slachtoffers heeft gemaakt in hun gelederen, ten tweede omdat hij – net als Aaron Bassler op wie dit boek losjes is gebaseerd – wekenlang uit de handen van de politie met honden, het leger en de speciale SWAT-teams is weten te blijven. Hij heeft ze voor schut gezet. Dan kunnen ze niet over hun kant laten gaan. Deze roman handelt over het dunne laagje vernis van de samenleving. Waar trek je de grens van de persoonlijke vrijheid?

Die welhaast wel ingeperkt moeten worden met de explosie van de wereldbevolking?
Ja, je komt er bijna niet onderuit. Kijk eens wat de vluchtelingen uit Syrië en Afrika nu voor problemen opwekken. Je moet ze ergens kwijt. In de tijd van de pioniers had je in het westen ruimte zat om op bevers te jagen en af en toe zonder verantwoording af te hoeven leggen een paar indianen of concurrenten neer te knallen. Het is allemaal geïnternaliseerd, met als gevolg dat er meer geweld is.

Baseert Adam daarom zijn acties juist op de ‘heroïsche’ daden van de legendarische pionier John Colter uit de achttiende eeuw, legitimeert ze er als het ware mee, in een soort hang naar vroeger tijden, het Wilde Westen?
Ik werk zonder schema, absorbeer materiaal en ga dan aan de slag, een organisch proces. Ik had bijvoorbeeld in het begin geen idee dat Sten de vader zou zijn van Adam. Gedurende het proces stuitte ik op de pelsjager John Colter. Het gaf mij de mogelijkheid om Adams gedachtegang in een historisch perspectief te plaatsen. Ik laat deze tijd in het hoofd van Adam herleven, met zijn verschuivingen. Het is de manier om de geschiedenis uit het historische perspectief te krijgen. De verhalen en de gebeurtenissen rond Colter zijn waar, maar zijn door Adams ietwat scheve interpretatie in het heden geïmplementeerd, met alle gevolgen vandien.

Uw werkwijze verklaart ook de vorm van dit boek. In eerste instantie heb je het idee dat je een zogenaamde roman in verhalen voor je hebt liggen.
De lezer moet creatief zijn – niet zozeer vanwege de ‘ingewikkeldheid’ van de taal of de lengte van de zinnen, ik streef naar een duidelijke stem – maar bij het samenvoegen van de verschillende verhaallijnen. Ik geef genoeg hints bij perspectiefwisselingen. Die sluipen er bij deze werkwijze eigenlijk als vanzelf in. Ik ben er vaak over verbaasd hoe een zeker onbeduidend detail later als vanzelf grote betekenis krijgt. De verhalen stuwen elkaar voort en versmelten uiteindelijk. De vorm dicteert zichzelf. Zodra ik een roman heb afgesloten, komen de korte verhalen vrijwel als vanzelf. Een periode van herstel waarin ik ook kan lezen. Tijdens het schrijven van een roman lukt me dat niet. Dan kruipt de stem van een ander toch ongemerkt in je werk, terwijl je op dat moment juist bezig bent om een specifieke toon vast te houden. Iets dat moeilijk genoeg is. Zodra de verhalen zijn opgedroogd, wordt het tijd voor een nieuwe roman. Een cyclus waar ik me heel wel bij voel.

Naar de overzichtspagina

Personen

Boeken

Auteursjubilea

Agenda

Radio en televisie

Theater

  • Er zijn voor vandaag geen theatervoorstellingen aangemeld

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens
  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: "Ik voer eigenlijk een constante strijd tegen gedefinieerd worden. Als mensen denken: nu hebben we 'm, zó is-ie, dan wil ik bewijzen dat ik dát niet ben." Erik Jan Harmens sprak thuis bij Teun van de Keuken over diens romandebuut 'Goed volk'. Recensies door Guus Bauer van Vaak ben ik gelukkig van Jens Christian Grøndahl, van Erik Nieuwenhuis en De rode stoeltjes van Edna O'Brien