Interview met Aleksandr Skorobogatov

‘Ook het vrije Westen kent het vergif van de censuur’

23 december 2015

Guus Bauer

De niet-schrijvende mens heeft de mogelijkheid zich steen voor steen op te bouwen. De schrijver moet steeds weer opnieuw bij het fundament beginnen.

Op zijn achttiende, toen hij aan de toneelschool studeerde, besloot Aleksandr Skorobogatov (1963) zich, gelukkigerwijs voor de rechtgeaarde literatuurliefhebber, volledig aan het schrijven te wijden. Maar van publiceren kon in het Sovjettijdperk geen sprake zijn. Skorobogatovs teksten waren weliswaar goed genoeg, maar ideologisch onacceptabel. En in die dagen was er in Wit-Rusland slechts één staatsuitgeverij. Totdat de Berlijnse Muur viel was hij derhalve veroordeeld tot ‘zelfwerkzaamheid’.

Zijn onlangs in het Nederlands vertaalde roman Portret van een onbekend meisje opent met een stomp in het gezicht. ‘Ter nagedachtenis aan mijn zoon Vladimir (1987-2002)’,. Desgevraagd blijkt zijn zoon op vijftienjarige leeftijd vermoord te zijn en is, wat kan de mens die met woorden leeft anders, dit gruwelijke misdrijf de aanleiding geweest tot het schrijven van deze roman, een dermate subtiel geschreven epos dat je het met een gerust hart geniaal kunt noemen.

Rusland radicaliseert
‘Woonachtig in Antwerpen bekijk ik Rusland met de ogen van een buitenstaander. Ik zie langzamerhand hoe de situatie dramatisch verslechtert. Denk aan wat er met die meiden van Pussy Riot is gebeurd. Er is geen wet die de actie tegen deze groep reglementeert. Het gedeelte van de kerk waar ze optraden, wordt normaal gesproken afgehuurd voor feesten en partijen. Bovendien was er op dat moment ook elders in de kerk geen dienst. We hebben het hier ook niet over het Russische equivalent van de Sixtijnse kapel. Ik heb erover geschreven in De Standaard en in Le Monde. Het laatste artikel werd in vertaling integraal in de Russische media overgenomen, met een vloedgolf van protest tot gevolg. Een aanval op het regime wordt daar namelijk beschouwd als een aanval op moedertje Rusland zelf. De strekking van de reacties is dat ik buitengesloten moet worden, geëxcommuniceerd, alsof Rusland een kerk is en ik de duivel zelf. Grappig als het niet zo droevig was. Rusland radicaliseert, net zoals de rest van de wereld. We worden allemaal nationalistischer, geslotener, staren zo naar onze navel dat die begint te schitteren.

Oeroude angst
In de Oekraïne zijn rond de anderhalf miljoen mensen op drift geraakt, hetzij naar Rusland, hetzij naar het westen van het land. Dat is in zekere zin ver van ons bed, wordt ook wel afgedaan met de traditie van de contreien. Maar nu wordt ook Noord-Europa overspoeld door vluchtelingen uit het Syrische oorlogsgebied. Xenofobie is een basisangst. De oeroude angst voor een man met een speer van een andere stam, iemand die er anders uitziet.

Die angst staat ook aan de basis van mijn roman Portret van een onbekend meisje. Mijn tienerzoon leefde met zijn moeder in Rusland. Hij was met vrienden uitgenodigd bij een barbecue op een buitenverblijf. Rond die tijd waren er op een kerkhof grafstenen vernield. De priester had verkondigd dat dit het werk was van satanisten en opgeroepen om de daders te vinden en te straffen. Jammer genoeg heeft daarna weer de wodka gesproken. Drie mannen zijn dronken op pad gegaan en sloegen lukraak jongens in elkaar, allemaal tieners die zich niet konden verweren. Vóór mijn zoon zijn er twee jongens van veertien ontvoerd. Ze hebben hen met een auto naar een afgelegen plek in het bos gebracht. Eentje moest staan, werd niet vastgehouden, maar er werd wel tegen hem gezegd dat als hij zou vluchten, zijn maat zou worden doodgeschoten. Ze werden beiden meer dood dan levend achtergelaten.

Op zoek naar slachtoffers
Kennelijk hadden de mannen er nog niet genoeg van. Ze bleven op zoek naar slachtoffers. Mijn zoon maakte met wat van zijn vrienden aan het einde van de barbecue een ommetje. Het was hoogzomer, rond elf uur, het was gaan schemeren. Ze waren hoogstens een paar honderd meter ver toen er achter hen een auto stopte en ze gesommeerd werden om te blijven staan.

Zonder waarschuwing kreeg de maat van mijn zoon een klap met een fles. Gelukkig struikelde hij net op dat moment en schampte de fles alleen zijn hoofd. Een geluk bij een ongeluk. Op dat moment realiseerden de jongens zich dat het menens was en vluchtten ze alle kanten op, iedereen behalve mijn zoon. Aan de grond genageld waarschijnlijk, we weten het niet. Na een tijdje zijn de jongens teruggekomen om naar mijn zoon te zoeken. Ze vonden niets en gingen er vanuit dat hij terug was gegaan naar de stad, naar Moskou. Een beetje naïef van hen want er is in dat gebied geen openbaar vervoer.

Ontmenselijking
Ze hebben mijn zoon een hele nacht gemarteld. Tegen hem waren ze genadeloos. Naar wat ik gehoord heb omdat hij niet gehuild of gesmeekt heeft. Toen ze in de ochtend dachten dat hij dood was, hebben ze hem in de greppel gegooid. Er liepen niet veel later twee vrouwen langs. Ze zagen een naakte jongen liggen en belden naar de eerste hulp. Het ziekenhuis antwoordde dat er wel wat beters te doen was dan naar de zoveelste dronkaard te komen kijken die langs de weg ligt. Hij moest zijn roes maar uitslapen. De vrouwen zijn niet eens naar beneden gegaan om een kind te checken. Deze reacties geven de graad van ontmenselijking in Rusland goed aan. En dan heb ik het nog niet eens alleen over de moordenaars. Een passerende boer heeft hem uiteindelijk op zijn tractor naar de eerste hulp gebracht, maar het was te laat, sowieso te laat.

Jarenlang gezwegen
Ik kan dit alles vertellen, nee, móet erover spreken omdat ik wil dat mijn zoon niet dood is. Het is de herinnering aan hem. Het is het gevoel dat aanleiding is geweest voor deze roman. Ik heb jarenlang gezwegen. De eerste angst was dat er geknoeid zou worden met politiedocumenten. Dat de zaak op een of andere manier in de doofpot zou verdwijnen. We wisten in eerste instantie niet wie de daders waren. In de buurt waar het is geschied, heeft het leger een basis. De daar ingekwartierde soldaten hebben in Tsjetsjenië gevochten. Dat zijn getraumatiseerde mensen, regelmatig betrokken bij gewelddadige incidenten. Maar tegen het leger begin je niets. Ik wilde het zo openbaar mogelijk maken, belde al mijn perscontacten op. Eén krant durfde het aan om er over te berichten. Ze vroegen het telefoonnummer van mijn ex-vrouw. Die weigerde elke medewerking. Uit angst, vermoed ik. Ze heeft het me niet verteld. Rusland is een harde wereld. Je wordt voor bijna niets toegetakeld, vermoord. De daders zijn ongeveer na een maand gepakt. Er waren overlevers en veel mensen hadden de auto gezien en zelfs delen van het kenteken.

Boven de wet
Tijdens het proces heb ik aan de aanklager gevraagd of de priester eigenlijk ook niet bij de strafzaak moest worden betrokken. Hij is in elk geval moreel schuldig. De aanklager, een kordate jonge vrouw, heeft me ervan weten te overtuigen om deze weg niet in te slaan. We zouden de zaak onnodig compliceren en maanden lang rekken. Er volgden veroordelingen van respectievelijk 21,5 en 20,5 en 19,5 jaar. De laatste dader was naar zijn zeggen alleen maar toeschouwer. Iets dat ze overigens alle drie beweerden. Waarschijnlijk was de advocaat van de derde dader gewoon beter.

Ik kon in die tijd niet helder denken, had steeds het gevoel dat ikzelf in de strafbank zat. Ik was schuldig, was niet samen met mijn zoon, had hem niet beschermd. Ik schaamde me zo voor hetgeen er gebeurd was, dat ik zelfs geen haat kon voelen voor de daders. Achteraf gezien wil ik naar de Russisch orthodoxe kerk wijzen. De kerk in het post-Sovjet Rusland krijgt zo langzamerhand iets van de status van de communistische partij. Als zijnde boven de wet, als dé wet. Tijdens het Sovjettijdperk was naar de kerk gaan een van de vormen van protest. Na de val van de Muur kreeg de kerk de vrijheid, begon aan geestelijke, maar zeker ook aan maatschappelijke macht te winnen, vulde het machtsvacuüm in met steeds luidere stem, werd van een kaars naast de weg, een vlammenwerper op je pad. Door de revolutie van 1917 is de morele codex van Rusland uitgewist. Vijf generaties zijn opgegroeid met de Sovjetideologie. Die werd plotseling nietig verklaard.

Overleven
Ik heb zoals gezegd jarenlang gezwegen. Eerst is daar de moord – ik woonde in Antwerpen, de afstand is op dat moment dodelijk – dan de rechtszaak en de nasleep. Een enorm trauma, een zware depressie. Maar je bent schrijver in hart en nieren. Je maakt normaal een boek omdat je wil, omdat je moet vertellen. Je hebt een verhaalidee, of meestal een gevoel van waaruit je vertrekt. Ditmaal was het helemaal anders. Ik zocht naar een manier om de ontvoering en moord op mijn tienerzoon te overleven.

Toen ik begon te schrijven bestond de Sovjet-Unie nog. In die tijd had je ruwweg drie groeperingen: de conformisten, de onverschilligen, zeg maar de overlevers, en de idealisten. Ik was jong en onverschrokken en een superidealist. Daardoor heb ik tien jaren ‘verloren’. Achteraf gezien valt dat mee. Je kunt wel blijven hangen in een zekere verbitterdheid, maar het kan erger. In de tijd van Lenin en Stalin was iedereen een overlever. Er zijn oudere schrijvers die hun hele leven aan literaire schizofrenie hebben moeten doen.

Kleine verzetsdaad
In het laatste jaar van de Sovjettijd kreeg ik het nieuws dat mijn debuut, Sergeant Bertrand, zou worden uitgebracht. Een wonder, omdat men had gezegd dat ik nooit zou publiceren als ik mijn toon en thema niet zou aanpassen. Ik kon direct bij de uitgever komen, er was al wat redactiewerk gedaan waardoor ‘de roman sterk was verbeterd’. Ik studeerde toen aan het fameuze literaire instituut van de universiteit van Moskou. Somber stond ik in het trappenhuis door mijn getypte manuscript te bladeren en zag hoe de tekst was ontdaan van hart, ziel en kloten. De rector – later de eerste cultuurminister van het onafhankelijke Rusland – zag me staan en nam me mee naar zijn kantoor. Geen redactie, maar censuur, was zijn oordeel.
Ik dacht dat dat me niet kon overkomen. De vrouw die mijn tekst had geredigeerd, bleek de strengste censor van de Sovjet-Unie te zijn. De rector raadde mij aan het te publiceren zoals ze wensten en iets nieuws te gaan schrijven. Ik heb nog twee non-conformistische schrijvers om hun mening gevraagd. De een zei dat ik het niet kon laten lopen, wellicht kwam er eventueel later in het buitenland een kans om de ware tekst te publiceren, de ander zei dat een imago met één publicatie is gemaakt. Na een aantal dagen nadenken, ging ik naar de uitgever en vertelde hem dat ik afzag van de uitgave. Hij verklaarde me voor gek en nam me mee naar de redactrice c.q. censor en verzocht haar met mij samen te werken aan de tekst. Zo heb ik datgene dat voor mij belangrijk was, weer de tekst in weten te smokkelen. Een kleine verzetsdaad, voor mij een wereld van verschil.

Het vergif van de censuur
Ik verhuisde na de val van de Sovjet-Unie naar Antwerpen. Daar schreef ik de roman Aarde zonder water. De uitgever wilde dat ik de laatste vier pagina’s zou bewerken. Mijn hoofdpersonage moest zelfmoord plegen. Bovendien was het beter als ik het zou indikken naar 160 pagina’s. Dit alles uit commerciële gronden. Terwijl men in het Westen denkt dat er geen censuur bestaat, is die wel degelijk aanwezig. Ik had het gevoel in een spiegeltheater beland te zijn. Zowel de tirannieke Sovjet-Unie als het vrije Westen kennen het vergif van de censuur, enkel de aanleiding is anders: de ideologie of de dictatuur van de commercie. De kern blijft hetzelfde: een auteur heeft de volle vrijheid om binnen de lijnen te kleuren, aan kunst te doen binnen vastgestelde grenzen.

We gaan hier steeds meer in de richting van journalistiek proza. De media heeft kapstokken nodig, thema’s waarop kan worden aangehaakt, hapklare brokken. Entertainment, maar een beetje moeilijker dan de tv. We praten over postmodernisme, maar ik heb het idee dat we terug moeten naar het modernisme. Een neo-modernisme om mensen opnieuw ‘te leren lezen’, om zaken die niet vanzelfsprekend zijn te kunnen verwoorden.

Vlucht in een totaal ander verhaal
Mijn uitgangspunt met Portret van een onbekend meisje was zo veel mogelijk weggaan van de tijd na de dood van mijn zoon. Een vlucht in een totaal ander verhaal. Een verhaal over liefde, vol pracht en praal, waar nog niets echt gevolgen heeft. Het leven is mild in het begin en wordt alleen door ouders, door de maatschappij verzwaard. Pas toen ik de proeven aan het lezen was, realiseerde ik me dat het ook een afrekening was met mijzelf, dat ik over mijn eigen jeugd aan het vertellen was en op die manier samenvloeide met mijn zoon. Een maand na het proces was ik teruggekeerd van Moskou naar Antwerpen, met de gruwelijk details in mijn voorhoofd gebrand, en ik voelde dat ik het aan het begeven was als mens.

Ik was niet in staat om te werken, maar zette me aan het schrijven. Elke dag voor enkele uren weg uit de realiteit. Ik ben daarbij beducht voor het cliché. De schrijver die zijn pijn wegschrijft. Ik geloof niet in het zogenaamde therapeutische schrijven, ik geloof alleen in de therapie van het schrijven zelf. Ik wilde een grote tekst schrijven die pal staat tegenover wat er is gebeurd. Ik wilde licht scheppen op de duistere plek waar ik me bevond. Wat is mooi, wat is mooi op zich. Mijn kindertijd was tot op zekere leeftijd gelukkig, totdat je zogezegd uit het paradijs wordt gezet. Daarna dacht ik aan de eerste liefde, meestal intens en zuiver. Zonder dat ik het doorhad, trok daarna de echte wereld naar binnen. Het wonder van onze psyché. De moord op mijn zoon, mijn schuldgevoelens, ze zijn er allemaal op gekantelde wijze in terechtgekomen. Met de brandende ogen van de buitenstaander.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Maria Barnas

    Podcast van Erik Jan Harmens met Maria Barnas over haar in januari verschenen roman Altijd Augustus

    Opname: 12-04-2017
    Erik Jan Harmens
  • Kluun

    Podcast van Erik Jan Harmens met Kluun over zijn roman DJ

    Opname: 31-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •