Interview met Rosemary Sullivan

‘Haar hele leven is Svetlana bezig geweest met overleven’

18 mei 2016

Guus Bauer

De Canadese dichter, schrijver, criticus en hoogleraar Rosemary Sullivan (1947) schreef een gedetailleerde, sterk narratieve biografie, getiteld De dochter van Stalin, over Svetlana Alliloejeva, het jongste kind en de enige dochter van Josef Vissarionovitsj Djoegasjvili, oftewel de vozjd, de hoogste leider van de USSR: kortweg Stalin genoemd.

‘Mijn generatie is opgegroeid met iconen als Alexander Solzjenitsyn en Osip Mandelstam. Eind jaren zeventig probeerde ik in Londen naarstig om schrijver te worden, maar de Britse gemeenschap was gesloten, zelfs voor Engelssprekenden uit een Gemenebestland. Uit verveling én nieuwsgierigheid boekte ik bij Aeroflot een ticket naar Moskou. Niet iets dat je zomaar deed in die dagen, maar via een Canadese kennis die bij de BBC werkte, kreeg ik het adres van hun correspondent in Moskou. Ik sloot me daar aan bij een groep Ierse vrijbuiters die een vrouwelijke gids hadden gevonden om de beste plekken te laten zien, de beste pubs dus. Dat meisje was na een dag of wat zomaar verdwenen, zoals later bleek aangegeven door een van haar vriendinnen. Toen realiseerde ik me dat het Sovjetsysteem gebaseerd is op verraad.’

Andere kijk op het communisme
‘Mijn vriend en latere collega aan de Universiteit van Toronto, de gevluchte schrijver en uitgever van in Tsjecho-Slowakije verboden boeken Josef Škvorecký, raadde me aan om naar zijn geboorteland te gaan. Zijn naam mocht ik niet noemen, alleen “Toronto” was voldoende. Daar maakte ik kennis met ondergrondse schrijvers. En kreeg als zodanig nog een andere kijk op het communisme, namelijk die van de socialistische oppositie. Vanaf die tijd heb ik de ontwikkelingen achter het IJzeren Gordijn, de ontwikkelingen in dictaturen in het algemeen, zoals ook in Zuid-Amerika, nauwgezet proberen te volgen.’

‘De aanzet tot de biografie over Svetlana was haar overlijdensbericht in de krant in 2011. Ik ging op zoek naar materiaal over haar. Veel (schandaal)persberichten, maar er bleek geen boek te bestaan, geen biografie die haar als persoon recht deed. Daarop schreef ik een brief aan haar in Portland wonende dochter Olga (nu Chrese Evans geheten) en voegde daar een paar van mijn eerdere biografieën bij. Allereerst kreeg ik een afwijzing terug met de mededeling dat haar advocatenkantoor op de hoogte was gebracht. Maar er volgde nadien toch een persoonlijke afspraak. Olga bleek mijn boeken te hebben gelezen en putte daaruit vertrouwen. Ze was ervan overtuigd geraakt dat ik een genuanceerd beeld van haar getormenteerde moeder neer zou kunnen zetten en gaf me carte blanche. Heel belangrijk, want daardoor kreeg ik toegang tot ongepubliceerd werk, werd ik geïntroduceerd bij kennissen, vrienden en familieleden en kon ik, helemaal onontbeerlijk voor een biograaf, citeren uit de correspondentie van Svetlana. Daarna hebben ik drie dagen lang een geweldige monoloog van Olga over haar moeder opgenomen. En nadien nog veel vervolggesprekken gehad.’

‘Svetlana was een zeer impulsief persoon, handelde vaak zonder na te denken over de gevolgen, of overzag die eenvoudigweg niet. Ze stapte ineens naar de Amerikaanse ambassade in New Delhi, zonder verwachtingen, zonder in te zien welke enorme consequenties haar overloop feitelijk had. Als een Sovjetburger begreep ze naar mijn idee niet dat er zoiets bestond als een publiek. Iedereen kon ongestraft alles over haar zeggen. Als schrijver haal je je schouders op over slechte recensies, je klampt je vast aan de goede, of beter nog: aan de reacties van lezers. Maar toen haar brievenboek als feuilleton verscheen gebruikte men uitsluitend persoonlijke koppen. “Stalins vrouw pleegde zelfmoord.” “Stalins dochter was getrouwd met een Jood.” Triviale zaken werden uitgebuit, net zoals in de sensatiepers. Ze begreep de publieke status niet, en misschien nog wel belangrijker, ze begreep niets van het concept “geld”. Bedenk wel dat ze 41 jaar in het Sovjetsysteem had geleefd. In de top werd alles verzorgd. Je kreeg een appartement, een auto met chauffeur, een datsja, een toelage. Alles werd voor je geregeld. Ja, ook je verdwijning als dat van pas kwam.’

Svetlana’s tante en oom werden terechtgesteld als ‘vijanden van het volk’, hun zoon, haar speelkameraadje als kind, verdween spoorloos. De man van haar moeders zus werd geëxecuteerd. Haar eerste liefde, de meer dan tweemaal zo oude filmregisseur Kapler, werd voor tien jaar afgevoerd naar de Goelag, haar halfbroer Jakov stierf in een Duits krijgsgevangenkamp, Stalin had hem kunnen ruilen tegen de bij Stalingrad gevangen genomen generaal Paulus, maar weigerde, haar moeders zuster en de weduwe van haar moeders broer kregen zeven jaar eenzame opsluiting en haar nichtje werd verbannen. Na de dood van haar vader in 1953 werd haar broer Vasili gearresteerd en in de jaren zestig verdwenen haar literaire vrienden naar werkkampen.

‘Toch vond ze oprecht dat zij niet had geleden, de mensen die in de Goelag terecht waren gekomen, hadden pas echt de wreedheid van het lot ondergaan. Desalniettemin moet Svetlana over een zeer flexibele, optimistische inborst hebben beschikt. In haar nagelaten papieren zijn documenten gevonden van de Russische geheime dienst. Ze was dus op de hoogte van de strak georganiseerde lastercampagnes, campagnes die haar voorstelden als een labiel persoon, een nymfomane, iemand die haar boek niet zelf had geschreven. Volgens de KGB was het een fabricage van de CIA. Het vervelende is dat deze campagnes in het westen twijfel zaaiden, succes hadden. Svetlana heeft het geheime rapport van een vergadering omtrent haar persoon al een jaar na haar vlucht in bezit gekregen, van de CIA waarschijnlijk. Vrienden hebben in hun memoires exacte bewoordingen daaruit overgenomen. Tijdens die vergadering werden de verschillende stappen besproken om haar en de mensen om haar heen in diskrediet te brengen, de inzet van haar twee achtergebleven kinderen werd daarbij niet geschuwd. Dat moet haar moraal behoorlijk hebben ondermijnd.’

In 1984 is Svetlana kortstondig teruggegaan naar Rusland. Ging ze alleen omdat ze haar twee kinderen eindelijk weer wilde zien, of was dit een plot dat bedacht was door het hoofd van de KGB, de latere secretaris-generaal Joeri Andropov, om haar definitief weer in de gelederen te hebben?

‘In Toronto woont een ander familielid van Svetlana. Ik benaderde haar om achter de ware reden te komen van de terugkeer van Svetlana. Ze had geen interesse. Nadat ik haar een paar van mijn biografieën had gezonden, zei ze dat haar vader in Rusland wel met me wilde spreken. Via een bevriende professor aan de Universiteit van Moskou kreeg ik een researchvisum. Ook dankzij de vrijbrief van Svetlana’s dochter zag ik aldaar kans om met veel familieleden te praten, specifiek over deze kwestie. Een vriend van een neef van Svetlana bleek goed bevriend te zijn geweest met Andropov. Dus waarschijnlijk is Svetlana wel bespeeld.’

‘Zelfs toen ze afgelegen woonde in Californië bleef Svetlana op haar hoede. Er werd beweerd dat haar paranoia was overgeërfd van haar vader. Weer zo’n sensatieconclusie, complete onzin. Het is naïef om te denken dat de KGB een dergelijk belangrijke pion met rust zou laten. Zelfs een terugkeer van haar als lijk kon propagandistisch worden uitgebuit. “Kijk, ze wilde beslist in haar geboortegrond worden bijgezet.” De KGB heeft haar de vlucht nooit vergeven. Eigenlijk hadden de Amerikanen niet door wat een enorm propagandistisch voordeel ze uit haar overlopen hadden kunnen halen. “De dochter van Stalin houdt het systeem voor gezien.” Haar hele leven is Svetlana bezig geweest met overleven, nooit heeft ze de kans gehad om een doorsnee bestaan op te bouwen. Er waren altijd politieke belangen van derden. Het is in het algemeen bijzonder wreed om kinderen verantwoordelijk te stellen voor, of zelfs te associëren met, de daden van de ouders.’

‘Het mooie is dat Svetlana zich beslist niet leende voor propaganda, voor geen van de twee machtsblokken. Svetlana wilde een schrijver zijn, maar de ironie is dat haar sterke punt op dat gebied eigenlijk uitsluitend bij het memoir lag. Ze heeft ooit een cursus creatief schrijven gevolgd. Daar bleek pijnlijk genoeg dat ze geen talent had voor fictie. Haar laatste boek Faraway Music is eerder interessant dan goed geschreven. Het handelt over de periode dat ze onder de invloed was van de sektarische gemeenschap van de van oorsprong Oost-Europese weduwe van architect Frank Loyd Wright. Het is natuurlijk verbazingwekkend dat ze de enige plaats in Amerika wist te vinden waar de cult van Stalin werd geïmiteerd. Svetlana heeft haar leven te maken gehad met de echo van haar tijd in en rond het Kremlin. Olga Loyd deed haar denken aan haar moeder, de moeder die ze verloor toen ze amper zes jaar oud was. Aan het eind van haar leven zei ze daarover met veel zelfspot: “Je kunt geen spijt hebben over je geloof, maar ik heb wel spijt dat mijn vader geen timmerman was.”’

In 2008 werd Stalin derde bij de verkiezing van de grootste Rus aller tijden. Er ontstond commotie omdat neostalinisten meenden dat er was gefraudeerd. Wie kon er in de geschiedenis nu groter zijn dan de rode tsaar?

‘Met betrekking tot Stalin is er wat de Russen betreft geen tussenweg. Ze verafschuwen of adoreren hem. De neostalinisten wuiven de misdaden weg, ontkennen ze. Het is de hang in onzekere tijden naar een ancien regime, waarbij men gemakshalve voorbijgaat aan de negatieve kant. Het is een fantasiewereld, de vergeefse zoektocht van de mens naar een paradijs elders, ook in het verleden. Ja, er was orde in Rusland in die dagen en ook een zekere basis. Werkloosheid bestond hoegenaamd niet. Maar elk moment kon aan dat bestaan een einde komen door arrestatie, de willekeur regeerde. Wat mij betreft heeft deze hang naar het verleden te maken met Russisch imperialisme. Het nostalgische verlangen om weer een wereldmacht te zijn. Als de Verenigde Staten ooit aan de kant wordt gezet, door China bijvoorbeeld, zal de impuls daarna om te streven naar de tijden van weleer waarschijnlijk net zo groot zijn.’

‘Svetlana heeft haar vaders misdaden openlijk veroordeeld, maar was wel de mening toegedaan dat Stalin tot Stalin was gemaakt door de context, teruggaand tot Lenin. Hij was niet uitsluitend het moordzuchtige, maniakale, egocentrische monster, hij was onderdeel van een systeem. Ze geloofde ook dat haar vaders wreedheid was aangemoedigd door de behandeling die hij had gehad tijdens zijn opleiding op het seminarie. Eenzame opleiding voor de kleinste vergrijpen.’

Tijdens haar leven had Svetlana uitsluitend verhoudingen met oudere mannen. Ze trouwde viermaal, eenmaal al binnen drie weken na de eerste kennismaking. Toen ze zestien jaar oud was, was ze dolverliefd op de beroemde, bijna veertig jaar oude filmregisseur Kapler. De adoratie was wederzijds. Kapler werd aanvankelijk tot vijf jaar Goelag veroordeeld. Toen hij vrijkwam en op een van de eerste dagen Moskou aandeed – om zijn eigen familie te bezoeken, niet eens Svetlana – werd hij opnieuw gearresteerd en naar een van de meest beruchte werkkampen getransporteerd. Daar bracht hij opnieuw vijf jaar door.

‘Toen werd het Svetlana duidelijk dat het haar vader was die dit onrecht beging. Tot die tijd had hij zijn verantwoording altijd kunnen afschuiven, op de partij, op de KGB, op Beria. De deportatie en executie van familieleden golden ergens als een alibi voor Stalin. “Kijk, zelfs mijn eigen familie wordt niet gespaard.” Svetlana was een moderne vrouw, seksueel bevrijd. De seksuele bevrijding was een onderdeel van de revolutie van 1917. Als ze verliefd werd op iemand, dan ging ze zonder scrupules achter hem aan. Ze vond dat ze recht had op een minnaar naar haar keuze. Tegelijkertijd had ze een compulsieve neiging tot trouwen, zag het huwelijk als een soort verheven staat. Een romantische mythe, waar ook vrouwen van mijn generatie nog in geloofden. De zoektocht naar de andere helft, naar de soulpartner. Maar was ze eenmaal getrouwd, dan werd ze onrustig en wilde er direct vandoor. In de Sovjet-Unie kwam de liefde voor het land altijd vóór de liefde voor de partner, dus dit romantische idee was eerder zeldzaam. Maar Svetlana had in het Kremlin de beschikking over Amerikaanse romantische films. Haar fantasie moet daardoor zijn gevoed. Na het verlies van zoveel familieleden en vrienden kon ze niet alleen door het leven. Ze had een sterke figuur naast haar nodig. De reden dat ze uiteindelijk overleefd heeft is omdat ze in Amerika een dochter kreeg.’

Olga was haar kind, maar toen ze opgroeide ook voor een deel ouder, verzorger, steunpilaar. Het lijkt erop dat Svetlana alleen met haar dochter een redelijk normale relatie heeft gehad. Er waren wel oprechte vrienden, maar hun aantal was zeer beperkt. Velen konden de neiging niet onderdrukken om gebruik te maken van Svetlana’s bijzondere achtergrond.

‘Er is een duidelijk verschil tussen de vrienden en kennissen van Svetlana in Amerika en die van haar tijd in Engeland. De Koude Oorlog werd in Amerika toch intenser beleefd. Er was daar, op een enkele uitzondering na, altijd wel een politieke connotatie in de verhouding met Svetlana. In Engeland was men eerder nieuwsgierig, vond men het wel amusant dat ze de dochter was van Stalin. Maar het was geen “big deal”. Al dachten de beruchte Engelse tabloids daar wel anders over. Olga is door haar moeder ook tot een nomade gemaakt, al haar “vrienden” waren volwassenen die overwegend Russisch spraken. Pas toen ze op een Engels internaat terechtkwam, kreeg ze vrienden van haar eigen leeftijd. Maar ook daar kwam een einde aan toen Svetlana haar zonder waarschuwing meenam naar Moskou. Waarschijnlijk heeft het feit dat de paparazzi ineens achter Olga aanzaten ook een rol gespeeld. Olga wist tot die tijd niet dat ze de kleindochter van Stalin was. Regelmatig hebben nadien journalisten uitgevonden waar ze woonde om haar te kunnen interviewen over haar grootvader. Haar antwoord was en is elke keer heel duidelijk: “Mijn grootvader overleed in 1953. Ik ben geboren in 1971. Ik heb hem dus niet gekend. Einde verhaal.”

Het boek is net uitgekomen in Rusland. Ik ben benieuwd naar de reacties. Ik weet niet of ze Svetlana’s duidelijke mening over Poetin – een ex-KGB-agent die de dictatoriale persoonscultus nieuw leven in heeft geblazen – hebben gecensureerd. Los daarvan is het voor Rusland een belangrijk boek. Ook daar zijn veel tabloids. Ze zullen beslist ook iets te zeggen hebben over Olga, maar die kan het wel aan. Ze is hard, progressief, is antigeweld en ze doet stand-up comedy.’

‘Olga en Svetlana hebben altijd een intense relatie gehad. Olga heeft behoorlijk wat tattoos. Aanvankelijk begreep Svetlana daar niets van totdat een vriend van haar verklaarde dat de jonge mensen dat deden om bij een groep, bij een stam te horen. Toen keurde ze het niet alleen goed, maar ging samen met Olga naar een tattooshop en liet een tattoo op haar arm zetten, een eeuwige cirkel, hoe passend. Olga mist haar moeder nog steeds. De liefdevolle brief van haar aan het einde van mijn boek is oprecht.’



Naar de overzichtspagina

Auteursjubilea

Agenda

Radio en televisie

Theater

  • Er zijn voor vandaag geen theatervoorstellingen aangemeld

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens
  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: "Ik voer eigenlijk een constante strijd tegen gedefinieerd worden. Als mensen denken: nu hebben we 'm, zó is-ie, dan wil ik bewijzen dat ik dát niet ben." Erik Jan Harmens sprak thuis bij Teun van de Keuken over diens romandebuut 'Goed volk'. Recensies door Guus Bauer van Vaak ben ik gelukkig van Jens Christian Grøndahl, van Erik Nieuwenhuis en De rode stoeltjes van Edna O'Brien