Met de rug naar de toekomst

WebColumn 172

9 december 2015

Diederik van Leeuwen

Deze laatste column van 2015 over innovaties binnen het digitale lezen vraagt natuurlijk om een terugblik. Maar niet zomaar een terugblik. Nee, eentje die helpt om vooruit te kijken naar 2016. Bovendien: terugkijken helpt, biedt een leermoment. En geeft houvast bij het vooruit kijken. George Orwell schreef al in zijn boek 1984 dat hij die controle heeft over het verleden, de toekomst in handen heeft. Hoe eng dicht op de waarheid zit dat big-brother inzicht uit een analoog verleden op de mogelijkheden van de digitale samenleving van vandaag. Zonder dat we het merken verzamelen bedrijven en overheden enorme hoeveelheden data die gebruikt en misbruikt worden.

Mij bekruipt het gevoel dat we in het digitale domein met de rug naar de toekomst gekeerd staan: we zien gebeuren wat we al kennen en borduren daar wat op voort. Kijk maar wat uitgevers verwachten: [Bron van deze grafiek is FutureBook 2015. New Ideas for Living with Digital Disruption. In de vragenlijst ontbreekt overigens het antwoord ‘None of the above’, wat wel het meest waarschijnlijke antwoord is. In Nederland bijvoorbeeld wordt de bibliotheek het belangrijkste e-book kanaal.]

Maar achter onze rug vindt ondertussen de toekomst zijn weg, buiten ons zicht. In de Westerse cultuur lijkt zo’n opmerking op omdenken, maar in de oude Aymara cultuur in het zuidoosten van Peru staat nayra voor oog, voorhoofd, zicht op het verleden. En het woord qhipa staat voor rug, achterkant en wordt ook gebruikt voor toekomst. Een indiaan uit deze streek zal je dus niet-begrijpend aankijken als je zegt dat de toekomst voor ons ligt.

Waar in Orwells 1984 het Ministerie van Wijsheid aan geschiedvervalsing deed en het Ministerie van Vrede over oorlogsvoering ging, ga ik een poging wagen achter m’n rug te kijken wat de 5 belangrijkste inzichten zijn van wat ons te wachten staat.

1. Digitaal lezen blijft groeien
Ondanks wat anderen ons willen laten geloven (zie ook mijn column De onzichtbare hand) blijft het digitaal lezen in belang toenemen. En dat is niet alleen maar kannibaliserend op het bestaande lezen (van papier). Er komen ook nieuwe lezers bij. Staand in of wachtend op de trein met een kort verhaal, lopend of reizend met luisterboeken, spelend en huppelend met een interactief kinderboek. Is dat dan ook lezen? Jazeker en het helpt ook nog tegen laaggeletterdheid. Het nieuwste e-book format (epub3) waar audio, video en tekst gecombineerd kunnen worden, komt er aan.

2. Dominantie van de Internet Big Five gaat toenemen
Nederland is een relatief kleine markt voor de meeste online-reuzen, maar hun positie in voorheen traditioneel opererende sectoren, zoals de boekenbranche, zal ook hier eerst verstorend en uiteindelijk dominant zijn. Achteraf weet je vaak pas wat de eerste signalen of stappen waren, maar in dit geval kan ik ze wel al aanwijzen: de opkomst van cross-selling tussen de fysieke en online wereld. In navolging van de Apple stores is Cool Blue als leverancier van audio en media-apparatuur eigen winkels in Nederland gaan openen. Amazon is dit jaar ook gestart met haar eerste winkel in Amerika.

Dit zijn winkels die vanuit online formules zijn gestart, dus wordt daar met een heel andere bril naar de traditionele gang van het product gekeken. Wat kun je daar als bibliotheekdirecteur of boekwinkeleigenaar van leren? Stel: je mag het helemaal opnieuw doen, hoe pak je het dan aan? Start je dan op dezelfde locatie, met hetzelfde aanbod en dezelfde medewerkers? En durf je de ultieme vraag te stellen: ben ik zelf nog wel de juiste m/v op de juiste plaats? Interessant om te zien dat Waanders in Zwolle met een geheel nieuwe formule in een voormalige kerk succesvol is, maar ook veel doorgestarte ex-Polare winkels hebben zichzelf opnieuw uitgevonden.

3. De phablet
Alle communicatie wordt mobiel. Er is werkelijk waar geen houden meer aan. En het wordt een soort XL-smartphone met een uiterlijk wat zich verhoudt tussen een phone en een tablet, de phablet dus. Niet alleen het formaat evolueert, ook de mogelijkheden van de apparaten groeien naar elkaar toe. Samsung lanceert een nieuwe serie tablets waar het scherm al nauwelijks meer te onderscheiden is van die van een e-reader. Waarom nog 2 of 3 apparaten kopen en meenemen als het allemaal beschikbaar is in het nieuwste van het nieuwste? Wie loopt er anno 2015 nog rond met een digitale camera? Juist! Digitaal lezen wordt een handpalm-device. Ruim 70% van ons legt ‘m al naast bed en 3% valt er zelfs mee in slaap (daar zijn de waterafstotende varianten dan weer goed voor).

4. We zijn er niet klaar voor
Op het congres van Futurebook in Londen op 4 december jongstleden (waar tussen 400 deelnemers van over de hele wereld overigens maar één Nederlandse uitgever vertegenwoordigd was) is bijna 50% het eens met deze stelling. De sector is niet voorbereid op de veranderingen die komen gaan. Er wordt te weinig (steeds minder zelfs) geïnvesteerd in innovatie en training en de seniors die dit moeten managen, maar ook de bankiers en subsidiegevers die dit moeten ondersteunen weten nog het minst van iedereen wat de digitale mogelijkheden zijn. Kortom: we zitten onszelf behoorlijk in de weg. En als we dan innoveren zijn de doelstellingen vaak niet realistisch. Er moet snel – liefst direct – geld verdiend worden, terwijl veel goede ideeën of start ups een langere aanloop nodig hebben. Innovaties mogen niet disruptive zijn, geen aanslag op bestaande omzet of heilige huisjes omver werpen. We leven nog steeds in de veronderstelling dat als wij het niet doen, niemand het doet (en we dus op safe spelen zoveel mogelijk niet te veranderen). Maar die anderen zien we niet, die hebben we immers in onze rug zitten…

5. Internet of things
Het aansturen van apparatuur en de ondersteuning van onze dagelijkse bezigheden met sensors neemt een enorme vlucht. Daarmee gaat het verzamelen van data almaar door. Wat Orwell ons voorspiegelde in 1948 van wat in 1984 zou gaan gebeuren, durf ik in 2015 voor 2051 wel uit te tekenen: niet big brother is watching us, maar big data. Meer dan we ons nu kunnen voorstellen (zie ook de column The internet of things).

Achter onze rug zullen we inderdaad de nare gevolgen ondervinden van totalitaire staten zoals Orwell die voorzag, aangevuld met bloederige terreuraanslagen, hacks en complete data-oorlogen. Maar we zullen gelukkig ook geholpen worden door diezelfde big data. Denk aan preventie en genezing bij ziekte, juist het voorkomen van terreur en last but not least bij natuurlijk precies het juiste boek kiezen.

Diederik van Leeuwen heeft een achtergrond als directeur en consultant voor diverse organisaties actief in de nieuwe media. Voor Literatuurplein.nl schrijft hij tweewekelijks een column over digitale ontwikkelingen in de wereld en hun impact op het boekenvak in de volle breedte: van uitgever, boekhandel tot en met bibliotheken.

In 2015 heeft Diederik van Leeuwen om de week een column voor Literatuurplein geschreven. Ter afsluiting van de reeks volgt binnenkort nog de aanzet tot een dossier over digitalisering en lezen.

Een moord idee

WebColumn 171

26 november 2015

Diederik van Leeuwen

Halverwege de jaren ’90 werden de eerste websites gelanceerd in Nederland. Uitgevers van magazines en kranten liepen hierbij voorop. Na de eerste fase, waarbij een website toch voornamelijk een digitale brochure van het gedrukte product was, volgde al snel de meer interactieve versies. Zoeken in een databank met artikelen, een webshop met nog meer lezersaanbiedingen en complete vraag & aanbod overzichten van boten, auto’s en huizen. Met content was je king. Of mensen nou naar een boekhandel moesten of online gingen zoeken, ze kwamen toch wel bij jouw aanbod uit. Snel veranderde deze fase door de enorme opbrengsten van online advertenties. Banners, boxen en buttons domineerden de sites en brachten nieuwe, ongekende mogelijkheden voor de adverteerder en de uitgever.

Toch was ook deze luxe van tijdelijke aard. Op banners moet geklikt worden en dus veranderde het business model van ‘kosten per 1.000 views’ (cost per mille, cpm), naar ‘kosten per klik’ (cpc) en alle bijbehorende varianten, zoals het ‘kosten per actie’ model (cpa). Waarom zou je immers betalen voor alleen kijken, kijken, niet kopen als online ook het afrekenen op basis van succes eenvoudig mogelijk is? In 1998 zag Google het licht en het betaalde adword boven of naast de zoekresultaten werd big business. Zo big dat Google nu in staat is uitgevers, producenten en dienstverleners met hun content en klanten gewoonweg op te kopen. Van content is king naar money buys everything.

Uitgevers van magazines en kranten waren weliswaar voorlopers, initiatiefrijk en af en toe behoorlijk succesvol online, toch moesten ook zij de afgelopen decennia vol digitalisering een paar keer flink bakzeil halen. Niet alleen door de opkomst van de grote Amerikanen als Google, ook door de steeds wijzigende advertentiemodellen. Want net als je denkt dat je door alle varianten van de advertentie-modellen heen bent, komt daar de ad-blocker op je pad. Kleine sofware-tooltjes die in een handomdraai geïnstalleerd zijn op je PC en die je beeldscherm perfect schoonhouden van reclameboodschappen. En die ook het surfen stukken sneller maken. Immers, de vaak steeds zwaarder wordende video-advertenties en animaties in de ads vreten een behoorlijk deel van je bandbreedte op.

Thuis zal je er niet zo veel van merken, maar onderweg op je mobiel wel degelijk. Daarnaast heb je ook adverteerders die een complete bill board van je beeldscherm maken, waarna je goed moet zoeken om dat geval nog weg te kunnen klikken. Nee, uitgevers en adverteerders hebben in hun zoektocht naar optimale serviceverlening niet iedere bezoeker even blij gemaakt. Niet zo vreemd dus dat het gebruik van ad-blockers explosief toeneemt. Nu al heeft volgens onderzoek van het Interactive Advertising Bureau (IAB, branchevereniging voor digitale marketing) 32% van de Nederlandse internetgebruikers deze geïnstalleerd.

Zonder advertentie-inkomsten geen website. En dat willen de bezoekers van bijvoorbeeld een gratis nieuwssite in principe natuurlijk ook weer niet. Volgens datzelfde onderzoek verwijdert 1/3e van de gebruikers de ad-blocker ook weer. Toch neemt het gebruik gestaag toe en is de verwachting van het IAB dat straks een meerderheid van de gebruikers advertenties blokt. Op zoek naar een oplossing voor deze patstelling heeft Nu.nl bedacht dat bepaalde video’s niet getoond worden wanneer de bezoeker een actieve ad-blocker heeft. Stel dat je hier veel video’s kijkt, dan kun je de ad-blocker ook alleen voor deze site deactiveren. Daar hoopt deze site op.

Een andere strategie die door dezelfde uitgever toegepast wordt, is niet om het blokkeren te straffen, maar om advertenties heel speciaal te maken. Zo stuurde Sanoma (uitgever van bekende bladen als Margriet, Libelle, Donald Duck en ook Nu.nl) een serie met inspirerende cross mediale voorbeelden rond om van ad-blockers ad-lovers te maken. Een cover waar je make up van kunt verwijderen, een advertentie van een pagina met 93.000 auto’s om op in te zoomen met je camera en een diepzwarte pagina waar je met behulp van het licht van je mobiele telefoon de advertentie pas begrijpt. Inspirerend! De interactie tussen geprint papier en digitale tools biedt een extra dimensie die naar mijn idee ook heel goed toegepast zou kunnen worden bij boeken.

Ik denk dan aan thrillers waar je antwoorden vindt op raadselachtige vragen in het boek door interactie met je smartphone. Of kinderboeken met zoekplaatjes om meer te weten te komen over de helden in het boek. Legio mogelijkheden. En daar is geen aanpassing van de Wet op de Vaste Boekenprijs om combiverkoop toe te staan voor nodig – dat kan gewoon nu.

Diederik van Leeuwen heeft een achtergrond als directeur en consultant voor diverse organisaties actief in de nieuwe media. Voor Literatuurplein.nl schrijft hij tweewekelijks een column over digitale ontwikkelingen in de wereld en hun impact op het boekenvak in de volle breedte: van uitgever, boekhandel tot en met bibliotheken.

Zeven Woorden Max

WebColumn 170

11 november 2015

Diederik van Leeuwen

In Duitsland heeft Das Deutsche Patent- und Markenamt (DPMA) kortgeleden in een dispuut tussen online search engines (lees: Google) en uitgevers van nieuwssites een aanbeveling gedaan dat zogeheten ‘snippets’ – korte tekstjes die aggregators gebruiken onder de hyperlinks in de resultatenlijst na een zoekopdracht – uit niet meer dan 7 woorden zouden moeten bestaan. Voor meer dan 7 woorden moet worden betaald. Als deze aanbeveling straks in een rechtszaak wordt bekrachtigd door het Duitse gerechtshof, is er een nieuwe standaard geformuleerd die vergaande gevolgen zal hebben. In Duitsland, maar ook internationaal. Vorig jaar is in Spanje al een wet aangenomen die het gebruik van zelfs de kleinste verwijzing (inclusief hyperlinks) aan banden legt. Voor gebruik moet voortaan een licentievergoeding worden betaald. Daarop haalde Google onmiddellijk haar Spaanse nieuwsdienst uit de lucht.

Het gebruik van quotes is in de wereldwijd van toepassing zijnde Bern Conventie vastgelegd. De laatste significante aanpassing rondom artikel 10 dateert echter van 1967. Nota bene, mede op aandringen van Duitsland werd het gebruik van korte teksten verruimd. En juist daar wringt ‘m de schoen: wie had toen gedacht dat het genereren van quotes ooit een business op zichzelf zou zijn? Tegelijkertijd heeft Google de uitgevers hiermee in de greep. Zonder de verwijzingen van ’s werelds grootste internetgids verliezen nieuwssites naar schatting 25 tot 50% van hun bezoek. Daarom kwamen de Spaanse krantenuitgevers met een opvallende eis die ze op EU niveau neerleggen en in Brussel willen uitvechten: Google moet de nieuwsdienst in de lucht houden, blijven linken naar hun sites en daar in lijn met de nieuwe wetgeving in Spanje (dus) voor betalen. Kortom: een nogal doorzichtige U-bocht constructie om Google te dwingen te betalen voor hyperlinks. Iets anders dan een Google Tax kun je dit niet noemen.

Grote uitgevers kunnen het wegvallen van Google-verkeer deels opvangen door campagnes te voeren op andere platforms, zoals Facebook of Twitter, maar voor kleinere uitgevers is dit onbetaalbaar. Sowieso gaat iedereen dit in z’n portemonnee voelen. Is het verstandig op deze manier een ondertussen volledig ingeburgerde manier van zoeken & vinden te bestrijden? Of is het een van de laatste stuiptrekkingen van de traditioneel opererende uitgever en gaan ‘The Internet Big Five’ de uitgeefmarkt nu definitief op z’n kop zetten?

Dat laatste wordt al jaren voorspeld, ook al krassen Apple, Amazon, Google, Facebook en Microsoft over het algemeen nog keurig binnen de lijntjes. Maar daarbinnen is heel veel mogelijk. Dat liet Apple al zien met haar futuristische glazen winkels vol adviseurs. En nu heeft Amazon haar eerste echte boekwinkel geopend op de campus van een universiteit in Seattle. Waar de vergelijking bij Apple mank gaat met de reguliere bruingoed winkel, gaat deze vlieger ook niet op voor de boekwinkel van Amazon. Ik ben er niet voor naar Seattle gevlogen, maar wat ik er van begrijp is dat het een verlengstuk is van de website (met reviews van lezers onder het boek geplakt) en dat het meer een bibliotheek is dan een winkel. En dat verbaast me niets. In de trein naar de Buchmesse vorig jaar adverteerde Amazon al op de gesponsorde plasmaschermpjes dat ze die neue Bibliothek zijn. En zo zal zij niet alleen vol de aanval op de boekhandel, maar dus ook de bibliotheek openen. Amazon wil de enige schakel worden tussen de auteur en de lezer.

Voor Nederland en Vlaanderen is er voorlopig nog hoop. We zijn voor de meeste activiteiten van de Big Internet Five een te klein land c.q. taalgebied en waarschijnlijk pas als een van de laatste aan de beurt voor The Complete Take Over. In de tussentijd kunnen we ons nog flink onderscheiden. Door nieuws en aanbod van boeken vooral geselecteerd online en in de boekwinkels te brengen. Op maat geleverd via de ‘boeken genius bar’ met hippe adviseurs. En onze neue Bibliothek? Dat is het door de digitale bibliotheek via wifi in de stiltecoupe aangeboden e-book in de trein. Hebben we in Nederland zomaar weer een paar honderd bibliotheekvestigingen op wielen erbij. En in 6 woorden plus uitroepteken uit te leggen: Lekker lang lezen in de trein!

Diederik van Leeuwen heeft een achtergrond als directeur en consultant voor diverse organisaties actief in de nieuwe media. Voor Literatuurplein schrijft hij tweewekelijks een column over digitale ontwikkelingen in de wereld en hun impact op het boekenvak in de volle breedte: van uitgeverij en boekhandel tot en met bibliotheken.

Eerdere columns

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens
  • Simone van Saarloos

    Podcast van Erik Jan Harmens met Simone van Saarloos over haar debuutroman De vrouw die.

    Opname: 20-12-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: "Ik voer eigenlijk een constante strijd tegen gedefinieerd worden. Als mensen denken: nu hebben we 'm, zó is-ie, dan wil ik bewijzen dat ik dát niet ben." Erik Jan Harmens sprak thuis bij Teun van de Keuken over diens romandebuut 'Goed volk'. Recensies door Guus Bauer van Vaak ben ik gelukkig van Jens Christian Grøndahl, van Erik Nieuwenhuis en De rode stoeltjes van Edna O'Brien