Interview met Abha Dawesar
‘India is zelfs voor de Indiërs niet helemaal te begrijpen’
Door Guus Bauer (23 augustus 2011)


Abha Dawesar (1974) is een Indiase schrijfster. Ze publiceerde inmiddels vier romans, waarvan de laatste zojuist in Nederlandse vertaling is uitgebracht: Chemie van de liefde. De vertaalrechten zijn aan acht landen verkocht en het boek wordt verfilmd. Naast schrijfster is Dawesar feministe en mensenrechtenactiviste. Ze woont en werkt afwisselend in Parijs en New York.

Hoofdpersoon in Chemie van de liefde is de vijftienjarige scholiere Anamika. Ze is head prefect, een soort klassenoudste, maar dan van de hele school: een gigantische leerfabriek in New Dehli met meer dan zesduizend studenten. Ze is levenslustig en leergierig. Briljant, maar ook irritant omdat ze soms haar macht als ‘voorbeeldleerling’ misbruikt. Ze blinkt uit in de bètavakken. Ze vindt troost bij natuurwetenschappen. In het schuurtje bij haar ouderlijk huis leest ze de Kamasutra.

In haar drang om haar seksualiteit te onderzoeken, begint ze tegelijkertijd een relatie met een oudere gescheiden vrouw, met de huismeid, afkomstig uit de sloppenwijken, en met een mooie klasgenote. Dit alles gebeurt in het grootste geniep, want de Indiase maatschappij biedt geen ruimte voor een dergelijke zoektocht naar vrijheid. De worsteling van Anamika staat symbool voor de worsteling van een land in ontwikkeling dat gebukt gaat onder eeuwenoude tradities, gebruiken en het kastenstelsel.

Een citaat uit het begin van het boek: ‘New Dehli is langzaam en geheimzinnig.’
Het boek speelt in het begin van de jaren negentig. De periode van de grote economische bevrijding van India. Voordien hadden we een planeconomie gemoduleerd naar Russisch model, met bijvoorbeeld maar één staatszender. Alles werd gecontroleerd, van de distributie van voedsel tot het aantal auto’s op de weg. Het openen van de economie zorgde voor meer snelheid, maar de geheimzinnigheid van de stad bleef. Nu zijn er zoveel auto’s dat de stad letterlijk verstopt is. De zin verwijst evengoed ook naar de machteloosheid van de regering. De corruptie is nog steeds overweldigend.

India wordt nu gerekend tot een van de nieuwe economische grootmachten. Is deze complexe maatschappij in staat om die positie te handhaven?
Allereerst zal er iets gedaan moeten worden aan de enorme inkomensverschillen. Vooral op het platteland leven veel mensen onder de armoedegrens. En dat heeft nog niet eens met het kastensysteem te maken. Want niet altijd zijn de mensen uit de laagste kaste de meest armoedige. Dat is van streek tot streek verschillend. Liefdadigheid is ook vaak gerelateerd aan een geloof. Je moet eens in de zoveel tijd iets doen voor de armen. De echte kans ligt bij de nieuwe generatie. Zij hebben de planeconomie niet meegemaakt en hoeven dus niet zo meedogenloos een betere levensstandaard na te jagen.

Ten tweede moet er iets gedaan worden aan de enorme corruptie. Sinds de onafhankelijkheid heeft dat als een gezwel ongestoord kunnen doorwoekeren. Naar schatting is er meer zwart geld in omloop dan de nationale schuld. Hindoes gaan uit van een lotsbestemming. Alles is voorbestemd. Met de opening van de markt is er een soort nieuw lineair denken ontstaan, al is er nog steeds veel overheidsbemoeienis. Bijna voor alles heb je een vergunning nodig.

Kunnen westerlingen eigenlijk de Indiase samenleving wel écht begrijpen?
Misschien als men een tijdje in India woont. Maar India is zelfs voor de Indiërs niet helemaal te begrijpen. Het land is een composiet. Je zou het eigenlijk een continent op zich kunnen noemen. Een Indiër die binnen het land verhuist kan al op problemen stuiten. Er zijn grote verschillen op het gebied van taal, eten en cultuur tussen de regio’s. En zelfs tussen buurdorpen kan er nog een verschil van opvatting zijn. Een nuance die zelfs een Indiër van buitenaf niet opvalt.

Hoe was de reactie in India zelf op Chemie van de liefde? De promiscuïteit van Anamika, en dan ook nog met vrouwen, moet daar gevoelig liggen?
Het boek wordt vooral gelezen door jonge mensen. Dat is op zich niet zo gek omdat onze bevolking voor vijftig procent uit mensen onder de vijfentwintig jaar bestaat. Maar wat me wel verbaasde is dat ik op mijn site vooral reacties kreeg van heteroseksuele jongens. Ze waren blij dat ik openlijk over seks schrijf, want met de geheimzinnigheid hebben verliefde stelletjes nog elke dag te maken. In de grote steden beginnen mensen nu wel openlijk te daten, maar hypocrisie is nog steeds een belangrijk onderdeel van de Indiase samenleving. De gordijnen dicht en met wat er achter gebeurt hebben we niets te maken.

Ik heb geluk gehad want een paar jaar voordat mijn boek in India uitkwam, draaide er een film over een affaire tussen twee vrouwen. Theaters werden platgebrand. India is op een bepaalde manier zeer liberaal en tolerant – alle religies van de wereld zijn bij ons vertegenwoordigd, de pers is vrij – maar soms kan een politicus een boek of een film aangrijpen om een statement te maken ‘in het algemeen belang.’ Ik heb wat dat betreft geluk gehad.

Waar komt die bezetenheid van Anamika vandaan?
Haar handelingen zijn, in de ogen van de Indiase ouderwetse maatschappij, subversief en in eerste instantie ingegeven door lust, maar ze vindt haar inspiratie in de bètawetenschappen. Als ze in de klas hoort over de chaostheorie, brengt ze die ‘in de praktijk’ door een derde geliefde te nemen. Anamika heeft ambitie. Ze weet alleen nog niet in welke richting ze het moet zoeken. Er is veel ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, maar er zijn veel voorbeelden van vrouwen die het erg goed doen in India: dokters, leraressen en politica. En een hoop van de Hindoegoden is vrouwelijk: zoals kennis en rijkdom. Anamika is een product van de Indiase maatschappij. Ze kán als Brahmaan haar macht gebruiken. Ze speelt graag met vuur.

Een van uw personages zegt: ‘De paradox is de kern van de Indiër’.
Elke inwoner van India leeft met absolute tegenstellingen. Toen mijn ouders, allebei dokter, trouwden, was er een traditioneel probleem. Mensen uit het noorden trouwen ’s nachts en mensen uit het zuiden trouwen overdag. De trouwerijen volgen de gebruiken van de bruid. In het noorden dragen de meisjes rood, in het zuiden wit. Een weduwe in het zuiden draagt rood. En voor hindoes is ‘de weduwe’ een van de sterkste symbolen. Nog niet zo lang geleden wierpen vrouwen zich op de brandstapel van hun overleden echtgenoot. We spreken hier over twee families uit dezelfde kaste en van hetzelfde geloof en toch zijn de gebruiken totaal verschillend. Het stelt een regering die streeft naar eenheid voor een bijna onmogelijke taak.

Op een feestje zegt een jonge ingenieur dat hij na zijn studie aan Harvard is teruggekeerd naar huis ‘omdat hij India voor zijn ziel nodig had’.
In de jaren zestig en zeventig was er een enorme uitstroom van talenten, vooral naar Amerika en Engeland. Zo rond de eeuwwisseling keerden er veel terug. Dat had meestal met de kinderen te doen. Ze wilden liever geen westerse kinderen die een grote mond tegen ze zouden gaan opzetten. En ze zagen ook dat de economie in India sterk groeide en er dus kansen waren.

Een van uw personages zegt: ‘Homoseksualiteit is een westers bedenksel’.
Seksuele identiteit werd tot zeer recent niet publiekelijk besproken. Een individu is als het ware ondergedoken in de familie, in de kaste en in de regionale taal. In India zeggen mensen niet snel ‘ik hou van jou’ tegen elkaar, misschien hoogstens in het Engels. Er wordt een hoop verzwegen. Er zijn zelfs jongetrouwden, nooit voorgelicht, die naar de dokter gaan om te vragen waarom er geen kind komt. Een mooi voorbeeld in het boek is dat Anamika met haar huisbediende niet over seks kan praten omdat ze de woorden in het Hindoe niet kent. Als je nu in India rondloopt kun je merken dat mensen meer plaats voor zichzelf opeisen. India wordt sterk beïnvloed door Amerika en Engeland en ik denk dat we op een gegeven moment een zelfde soort jeugdcultuur zullen krijgen.

Een traditie van duizenden jaren vaag je toch niet zomaar weg?
Eerder een traditie van honderden jaren, want duizenden jaren geleden hadden we de Kamasutra. De afbeeldingen kun je nog zien op de tempelwanden. Vrouwen met vijf mannen tegelijk, met apen en met paarden. Ergens is er een enorme ommezwaai gemaakt en zijn we preuts geworden. Ik denk dat te maken heeft met de paar honderd jaar dat we onder moslimbewind stonden. En daarna waren de Britten met hun ‘stiff upperlip’ nog een paar eeuwen aan de macht.

Anamika droomt ervan om in Amerika te gaan studeren. Dit werk moet dicht bij u staan. Het speelt in de tijd dat u zelf op school zat. En u bent na het eindexamen ook naar het buitenland uitgeweken voor uw studie.
Dat klopt, maar ik was gelukkig nooit head prefect en ik was zeker niet zo warmbloedig als Anamika.

Komt u uit een familie van vertellers?
Mijn ouders zijn allebei dokter. Het enige dat ik van hun ooit te horen kreeg is hoe bijvoorbeeld een nier, het hart of een long precies werkt. Mijn opa van moeders kant was een non-fictieschrijver. Ik ben de enige van de familie die met verbeelding werkt. Mijn ouders hebben me wel gestimuleerd om te gaan lezen. En bijna logischerwijze ben ik daarna gaan schrijven.
Delen
Koppelingen
Meer interviews
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)
Interview met Renée Knight Door Guus Bauer (23-04-2019)
Interview met Sander Kollaard Door Guus Bauer (06-04-2019)
Interview met Kristine Bilkau Door Guus Bauer (22-03-2019)