Interview met Britta Böhler
‘Grijs maakt ingewikkeld’
Door Guus Bauer (3 september 2013)
Advocate en bijzonder hoogleraar Advocatuur aan de UvA Britta Böhler (Freiburg, 1960) schreef de roman De beslissing. Het is 1936 en de Nobelprijswinnaar en banneling Thomas Mann heeft eindelijk besloten om zijn geweten te laten spreken. Daartoe heeft hij op vrijdag een open brief afgeleverd bij de redactie van een krant. Maar hij is allerminst zeker van zijn zaak en wordt door twijfel de rest van het weekend heen en weer geslingerd.

Is het niet gewaagd om voor een literaire debuutroman Thomas Mann als verteller te nemen?
‘Als het niet lukt, word je daar onverbiddelijk op afgerekend. Ik heb daarom beslist niet te proberen zijn idioom te imiteren. Wel heb ik citaten gebruikt en een zekere ouderwetse taal gehanteerd. Ik wilde met de taal een tijd neerzetten. Het werk van Thomas Mann herlees ik regelmatig. Voor het schrijven van deze roman heb ik allerlei biografieën geraadpleegd en zijn dagboeken nageplozen. Ik ben gefascineerd door de figuur van Mann. In al zijn facetten. Dus niet alleen de schrijver, maar ook de echtgenoot, de broer, de vader. Zijn dochter Erika had als cabaretière duidelijk stelling genomen tegen het naziregime en verlangde eigenlijk hetzelfde van haar vader. Zijn broer Heinrich was naar Zuid-Frankrijk verhuisd en verborg zijn antipathie tegen Hitler ook niet.’

Waarom heeft Thomans Mann zo lang gewacht met een openbare veroordeling?
‘Het in het openbaar afstand nemen van het naziregime kon grote gevolgen hebben. Mann was onvrijwillig in ballingschap gegaan. Hij was gehecht aan zijn woonplaats München en was bang om zijn lezers in Duitsland te verliezen. Die worsteling met zijn identiteit was voor mij herkenbaar. Toen ik in 2007 toetrad tot de Eerste Kamer moest ik de Nederlandse nationaliteit aannemen.’

‘Mann wilde het liefst schrijver zijn en geen publiek figuur. Hij wilde geen politieke rol spelen, maar ontkwam daar als Nobelprijswinnaar niet aan. Als uitgesproken gezinsman wilde hij daarnaast niet aansturen op een definitieve breuk met zijn kinderen en zijn broer. We zijn geneigd om situaties uit het verleden met de kennis van nu te bezien en de mensen van toen daarop af te rekenen. Zwart-wit zogezegd. Grijs maakt ingewikkeld. Men is geneigd om de nuance te vergeten. Mann was in kleine kring al sinds 1933 kritisch ten opzichte van de nazi’s. Het historische kader is belangrijk voor zijn dilemma. In zijn ogen had hij slechts de keuze tussen twee kwaden.’

Kan een schrijver wel iets uitrichten tegen barbarisme?
‘De auteur heeft helaas niet het laatste woord. Dat geldt ook voor mijn roman. De lezer moet de ruimte krijgen voor zijn eigen interpretatie, zich afvragen wat hij of zij zelf had gedaan in een dergelijke situatie. De identiteit is ook nu een actueel thema. Wat is goed en wat is fout? Hoe neemt een mens ethische beslissingen? Een proces de schrijver eigen, heb ik gemerkt.’

Delen
Koppelingen
Boeken
Meer interviews
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)
Interview met Gunnar Staalesen Door Guus Bauer (07-06-2019)
Interview met Takis Würger Door Guus Bauer (28-05-2019)
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)
Interview met Renée Knight Door Guus Bauer (23-04-2019)