Interview met Chan Koonchung
‘China is het land van de grote getallen, niet van het individu’
Door Guus Bauer (14 december 2011)


De Chinese schrijver Chan Koonchung is geboren in Shanghai en groeide op in Hongkong. Hij schreef een dozijn boeken en was uitgever en redacteur. Hij woont momenteel in Beijing, al is hij al enige tijd op wereldtournee vanwege zijn roman De vette jaren. Het boek was in China eerst wel als e-book te verkrijgen, maar vindt nu alleen nog zijn weg naar het publiek vanonder de toonbank.

De vette jaren speelt in de zeer nabije toekomst. Het is 2013 en China heeft als enige grote natie de wereldwijde crisis overleefd. Iedereen voelt zich in ‘het land van de stabiliteit’ voortdurend gelukkig. Niemand herinnert zich nog iets van de maand februari 2011 toen er grote chaos heerste en het land met geweld geherstructureerd moest worden. Een klein groepje gelijkgestemden wil koste wat kost weten wat er schuilt achter de opgelegde vrolijkheid en het collectieve geheugenverlies.

Bent u een van de twee hoofdpersonen, de Taiwanese schrijver Lao Chen?
De enige overeenkomst is dat we allebei schrijvers zijn afkomstig van buiten Communistisch China die in het Chinees schrijven. Ik heb voor hem gekozen omdat ik zijn stem authentiek kon weergeven. Hij gaat op onderzoek uit, zoals het schrijvers betaamt.

Waarom heeft u de roman niet verder in de toekomst gesitueerd?
Ik ben met dit boek begonnen in 2008 en heb de ontwikkelingen op de wereldmarkt en de reactie van China aangezien. Opdat ik een paar fictieve elementen kon toevoegen heb ik het verhaal naar de nabije toekomst verschoven. De Chinese Communistische Partij zou trots zijn op mijn vijfjarenplan. Het heeft mij geholpen om mijn gevoelens, zorgen en ideeën over het huidige China weer te kunnen geven.

Mijn protagonisten zijn bovendien al vijftig, zestig jaar oud. Ik wilde ze een lange geschiedenis geven zodat ze daar uit eigen ervaring over kunnen vertellen. Over de zestig jaar dictatuur in China: De Grote Sprong Voorwaarts, de Culturele Revolutie, maar ook over liberale tijd van midden tot eind jaren tachtig, eindigend met het neerslaan van de studentenprotesten op het Plein van de Hemelse Vrede. De Chinese overheid verdraait al jaren met de propaganda het verleden van het land. De jeugd heeft ondanks alle moderne communicatiemiddelen niet vrijelijk toegang tot de historische feiten.

Zijn jonge mensen nog wel geïnteresseerd in dat beladen verleden?
Het heden is niet minder beladen. In mijn roman heeft de regering de problemen opgelost door een beetje geluksdrug toe te voegen aan het leidingwater. De massa is wel tevreden met het bestaan. Het toenemende egoïsme, vaak onder de vlag van zelfontplooiing, is niet alleen een probleem van de jeugd. Een beangstigend scenario. In tegenstelling tot andere boeken geeft Vette jaren het idee dat we niet de hoop op de toekomstige generatie moeten vestigen. Ik heb voor een zekere zwart-wit benadering gekozen in mijn boek om de problematiek duidelijk te kunnen schetsen.

Heeft u daarom een aantal bevolkingsgroepen buiten beschouwing gelaten?
Natuurlijk zijn er ook in China stedelijke beroepsmensen die actief de dictatuur proberen te veranderen. Ook de arbeidsmigranten die onder erbarmelijke omstandigheden werken in fabrieken die veelal in handen zijn van bedrijven uit Amerika, Taiwan of Japan, ‘pasten’ niet in deze vorm. Maar ik heb ook niet de knokploegen, de Volkspolitie en het leger opgevoerd, die klagers stelselmatig terroriseren.

‘Zorg dat je het nooit vergeet!’ is een slogan van Mao voor mensen die de revolutie lieten versloffen. Uw groepje neemt die slogan over.
Een schrijversgrapje, maar wel bloedserieus. Indertijd gebruikt om bij de bevolking zogenaamde bourgeois gedachten uit te bannen. Het socialisme zorgde voor de acht uren op het werk, maar over de andere acht uur was niet nagedacht. Sommigen gaven deze tijd aan hun eigen kleine vorm van kapitalisme. Na de ‘hervormingen’ van 1978 werd ook voor de vrije tijd een socialistische besteding bedacht. Mijn groepje probeert uit alle macht de ware aard van het verleden niet te vergeten.

Onderdrukking als een vorm van stabiliteit. Is dat iets typisch Chinees?
De Aziaat voegt zich wellicht beter, maar het is iets van alle dictaturen. In de jaren tachtig was er even het idee dat er iets zou kunnen veranderen. De Chinese Lente die je zou kunnen vergelijken met de Praagse Lente. Ik denk dat de ontwikkelingen in China een inspiratie zijn geweest voor de daaropvolgende revoluties in Oost-Europa en de val van de Berlijnse Muur.

In de jaren tachtig keken de Chinezen op tegen de democratieën. Nu er een enorme crisis heerst in de westerse wereld, wijst de Chinese overheid met veel succes bij de bevolking op het echec van het kapitalisme.

Is er, bijvoorbeeld met de kracht van het internet, in China net zoiets teweeg te brengen als de Arabische Lente eerder dit jaar?
De kans daarop is allang verkeken. In het westen geven de mensen de macht aan de regering. In China geeft de regering vrijheid aan het volk, mondjesmaat. Er zullen massaprotesten komen, maar die zijn niet ideologisch van aard, maar gebaseerd op onvrede op regionale schaal. China is het land van de grote getallen, niet van het individu.

Maar dankzij het internet wéten de mensen tenminste dat Big Brother hen in de gaten houdt?
China heeft eigen varianten op Twitter, Facebook en Google. De bedrijven die een vergunning hebben gekregen, verwijderen zelf staatsonvriendelijke berichten. Maar dat kan natuurlijk niet real-time gebeuren. Als je snel bent kun je informatie vinden.

Opteert China echt voor werelddominantie?
Chinese staatsbedrijven nemen overal in de wereld grote belangen in ondernemingen. Afrika is een mooi voorbeeld. Er wordt niet alleen geïnvesteerd, maar ook vrijwel al het personeel wordt ingevlogen uit China. De lokale bevolking heeft er niets aan. China kan in de komende jaren sterker en machtiger worden, maar de wereld in het geheel gaat zeer roerige tijden tegemoet. Uiteindelijk zal ook in Beijing de crisis toeslaan.

Kunt u uiteindelijk nog veilig terug naar China?
Ik mocht tot nu aan toe steeds in en uit reizen, ben me ook niet bewust van direct gevaar. Misschien omdat ik eerder een schrijver ben dan een agitator. Maar China is een surrealistische maatschappij. Zelfs de leiders worden in de gaten gehouden en weten niet wat er écht staat te gebeuren.
Delen
Koppelingen
Personen
Boeken
Meer interviews
Interview met Chrétien Breukers Door Guus Bauer (27-11-2019)
Interview met Marijke Schermer Door Guus Bauer (13-11-2019)
Interview met David de Poel over Frans Pointl Door Guus Bauer (01-10-2019)
Interview met Robert Pollack Door Guus Bauer (20-09-2019)
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)