Interview met Eva Wald Leveton
‘Je kunt je jeugd niet weggeven’
Door Guus Bauer (13 september 2011)


Eva Wald Leveton (1934) is een gelauwerde Amerikaanse psychotherapeut, die een klassiek handboek schreef en daarnaast een drietal dichtbundels publiceerde. Ze was en is als actrice en regisseuse betrokken bij veel toneelstukken. In haar boek Eva’s Berlijn beschrijft ze haar herinneringen aan haar jeugd in oorlogstijd in Duitsland.

Eva is net vijf als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Haar vader is een gevierde joodse arts en haar moeder een Arische Duitse. Het gezin vlucht na de Kristalnacht naar familie in Amsterdam. Wanneer de nazi’s ook Nederland binnenvallen, vertrekt dr. Eichenwald naar Amerika en verandert zijn naam. Zijn vrouw en dochter krijgen in Amsterdam geen visum. Eva’s moeder keert terug naar Berlijn en besluit daar de gok te wagen. Ze verbergen zich in het volle zicht.

U staat in Amerika bekend als een goede actrice. Is de basis daarvoor in Berlijn gelegd?
Ik heb me in die tijd verstopt achter mijn lach. Misschien kent u het sprookje van het meisje dat verdwaalt in het donkere bos. Ze komt een heks tegen die haar troost en van haar tranen een parelketting maakt. Het meisje heeft daarna alleen nog haar lach over, ook als ze verdrietig is. Al in het begin van de oorlog was de Berlijnse gezelligheid vervangen door collectieve paranoia. Ik was een zogenaamd verborgen kind en kan me daardoor in elke rol goed inleven.

Waarom heeft u vijftig jaar gewacht met het doen van uw verhaal?
Ik ben na de oorlog geëmigreerd naar Amerika. Mijn vader was me in de tussentijd echt vreemd geworden. We kwamen te wonen in het zonnige Californië. Niemand wilde mijn verhaal daar horen. Mijn schoolvriendjes vonden dat ik blij moest zijn dat ik in zo’n mooi en rijk land was komen wonen. Ik was er eentje van de vijand en heb mijzelf dus zo snel mogelijk omgevormd tot een echte Amerikaanse. Ik heb toen de herinneringen aan de kant geschoven. Het duurde ook lang voordat ik alles had verteerd.

Wat was de aanleiding om Eva’s Berlijn te schrijven?
Voor een theaterstuk moest ik een conflict uit mijn jeugd aanhalen. Ik koos voor de persoonlijke oorlog die mijn moeder en mijn grootmoeder thuis in Berlijn voerden. Mijn oma verweet mijn moeder dat ze getrouwd was met een jood en zich na het vertrek van mijn vader niet liet scheiden. Ik trok daardoor heel veel met mijn opa op. Hij nam me mee naar de dierentuin en naar concerten en musea. Toen hij stierf was ik de enige intermediair (en ook speelbal) tussen de twee kemphanen. Na dat toneelstuk kwam de geschiedenis met stukjes en beetjes weer terug.

Het boek is een memoir maar leest vreemd genoeg ook als een roman. Was na al die tijd uw herinnering niet gekleurd?
Ik heb de geschiedenis altijd met me meegedragen. Je kunt je jeugd niet weggeven. Je zou het een non-fictie boek kunnen noemen, maar niet de volslagen waarheid. Nadat het boek in het Engels was gepubliceerd, heb ik verschillende memoires van lotgenoten gelezen. Zij beschreven tot mijn verbazing de zaken tot vrijwel in het detail hetzelfde.

U bent een befaamde psychotherapeut. Was dit boek voor u ook therapeutisch?
In zekere zin wel. Het boek is geen oplossing en geeft geen verklaringen, maar ik ben het grootste gedeelte van mijn leven ‘gesplitst’ geweest in een Amerikaanse en een Duitse helft. Na de verschijning kon ik ook in Duitsland werken. Daarvoor lukte me dat niet. Daarnaast is het met dit boek net als met het toneel. Als schrijver heb ik me alleen met de protagonisten bezig gehouden.

U bent nu weer in Amsterdam. Hier werd u en uw moeder een visum geweigerd. Wraakgevoelens?
Drie jaar geleden maakte ik hier een tussenstop op weg naar een congres in China. In de transithal kreeg ik een regelrechte paniekaanval. Dat had ik daarvoor nog nooit gehad. Twee jonge piloten, ongeveer van de leeftijd van mijn zonen, vingen me op. Ze dachten waarschijnlijk dat ik vliegangst had of iets dergelijks. Het gesprek met hen deed me goed. Ik moest tegen iemand aanpraten. Op dat moment besloot ik om de jeugdherinneringen op papier te zetten, zo sec mogelijk. Wraakgevoelens heb ik niet. Ik denk nooit niet aan die tijd, maar sta onbevangen in het leven. Ik heb geen verwachtingen. Ik ben per ongeluk boeddhist geworden, misschien een beetje een nihilist. De hele geschiedenis heeft me tot een goed luisteraar gemaakt.
Delen
Koppelingen
Boeken
Meer interviews
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)
Interview met Gunnar Staalesen Door Guus Bauer (07-06-2019)
Interview met Takis Würger Door Guus Bauer (28-05-2019)
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)
Interview met Renée Knight Door Guus Bauer (23-04-2019)