Interview met Fik Meijer
‘Ik idealiseer niet maar probeer alle facetten te vangen.’
Door Annemiek Neefjes (14 april 2010)


Fik Meijer praat alsof hij zijn kennis voor de allereerste keer mag delen, gedreven en enthousiasmerend. Toch geeft hij al jaren door het hele land lezingen over de Grieken en Romeinen, en heeft hij vele, zeer positief ontvangen publieksboeken geschreven over de Oudheid, waaronder Macht zonder grenzen en Lessen in beschaving. De emeritus hoogleraar oude geschiedenis is de aangewezene voor een interview bij de start van de Week van de Klassieken (14 april-25 april).

Ik praat met hem over zijn passie voor de Oudheid, over bewuste subjectiviteit, en over wat de nieuwe PvdA-lijsttrekker Job Cohen van de Oudheid kan leren. Maar eerst de vraag: waar komt de huidige grote belangstelling voor de klassieken vandaan?

Niet idealiseren
‘Lange tijd hadden we nauwelijks historische belangstelling,’ zegt hij. ‘Zeker het klassieke verleden was gewoon saai. Jos van Kemenade bedacht in de jaren zeventig de middenschool, dat was een uiting van die desinteresse. Ik herinner me dat de communist Marcus Bakker toen in het parlement zei: “Kunnen arbeiderskinderen eindelijk naar het gymnasium, wordt het gymnasium afgeschaft!” Vroeger zaten er alleen zestigplussers bij mijn lezingen, nu ook veel studenten en scholieren. Ik merk dat mensen graag willen weten hoe die klassieke samenleving in elkaar zat. En of onze tijd er op de een of andere manier op lijkt. Ik heb Vreemd volk geschreven, over integratie en discriminatie in de Oudheid. Mensen zijn verrast dat men ook toen al worstelde met het vraagstuk van de immigratie.’

Met zijn boeken en lezingen wil Meijer mensen ín de Oudheid krijgen. ‘Toen ik studeerde vielen mensen in adoratie neer voor de klassieke wereld: de Grieken en Romeinen vormden een verheven beschaving. Maar zo mooi is het natuurlijk niet. Die wereld was ook hard, meedogenloos en wreed. Er was een zeer kleine, puissant rijke toplaag maar het overgrote deel van de samenleving had het zwaar. Ik idealiseer niet maar probeer alle facetten te vangen.’

Helden
Het thema van de Week van de Klassieken is ‘Helden’, waarover Meijer twee jaar geleden al het boek Bejubeld en verguisd publiceerde. Het onderwerp hangt kennelijk in de lucht. ‘In de jaren zeventig en tachtig moest je met zoiets niet aankomen,’ zegt hij. ’Toen was het van: doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. In de geschiedenislessen kwamen grote mannen en vrouwen niet aan bod. Maar onze samenleving is veranderd. We zijn een “mediacratie” geworden. Publieke personen worden afgemeten aan hun televisieoptreden. De persoon doet er veel toe.’

Toch betekende ‘held’ in de Oudheid iets heel anders dan nu. ‘Krijgshelden werden toen op een voetstuk geplaatst, zelfs iemand als Julius Caesar, die met de Gallische Oorlog toch een soort volkerenmoord op zijn geweten heeft. Wij leggen andere maatstaven aan, het gaat nu meer om altruïsme. Tussen landen onderling bestaan ook verschillen. In Italië beschouwen ze Berlusconi als een heroïeke figuur, een mengsel van held en schurk. Dat is bij ons ondenkbaar.’

Objectief en subjectief
Dat je als historicus altijd vanuit het heden naar het verleden kijkt, poetst hij niet weg. ‘Je kunt je eigen tijd en je persoonlijke ontwikkeling niet uitschakelen. De ware objectiviteit is de bewuste subjectiviteit, zegt men wel. Het betekent dat je visie op de geschiedenis onderhevig is aan verandering, want de tijd zelf verandert ook.’

Hij komt met een mooi voorbeeld: zijn eigen proefschrift uit 1973 over de Romeinse staatsman Catilina. ‘Toen ik dat schreef was ik dertig jaar. Ik vond Cicero een valsaard, omdat hij in zijn redevoeringen Catilina alleen maar zwart wilde maken. Nu lees ik Cicero met bewondering. Door zijn suggestieve teksten zegevierde het recht niet, dat blijft, maar ik heb oog gekregen voor het briljante van zijn redes.’

Weinig bronnen
Schrijven over de Oudheid betekent ook gissen, omdat er weinig bronnen zijn. ‘Dat klopt,’ zegt Meijer, ‘en soms is dat frustrerend. “Je hebt Oude Geschiedenis en Echte Geschiedenis”, zeggen historici van de Moderne Tijd ironisch. Binnenkort begin ik aan een boek met mijn nieuwe inzichten over Catilina en Cicero. Maar de eerste heeft geen enkel geschrift nagelaten en bij de tweede kun je je afvragen of hij de volledige waarheid vertelt. Hij is ten slotte direct betrokkene in de politieke strijd met Catilina. Historici waren in die tijd nooit neutraal. Toen ik studeerde stelde men: het is een klassiek auteur ergo het is waar. Dat heb ik nooit willen aannemen.’

Meijer merkt dat hij als historicus steeds meer durft. ‘Misschien omdat ik ouder ben. Ik denk niet zo snel meer: wat zullen mijn collega’s ervan denken? Ik leg graag comparatieve verbanden. Niet dat ik bij een rondleiding door het paleis van Agamemnon in Mycene begin te vertellen over het Paleis op de Dam. Maar bijvoorbeeld wel: wat verwachtten Grieken of Romeinen van het leven; en wat verwachten wij ervan?’

Vergelijken
Heeft het zin heden en verleden te vergelijken? ‘Je kan ze natuurlijk nooit een op een naast elkaar leggen. De Romeinse tijd was een agrarische samenleving, dat geldt voor de onze niet meer. Bij ons gaat alles veel sneller: wat toen decennia duurde duurt bij ons enkele jaren. Toch zijn er ook overeenkomsten. De houding van George Bush bijvoorbeeld was er een van: wie kan ons klein krijgen? Nederlagen waren dipjes in een onoverwinnelijke maatschappij. Dat lijkt erg op de houding van de Romeinen.’

Als we dan toch vergelijkend bezig zijn: stel Job Cohen wordt minister-president, wat zou hij dan van de klassieken kunnen opsteken? ‘Niet het volk zoet houden met brood en spelen; dat werkt niet in onze egalitaire samenleving. Voor zijn debattechniek kan hij altijd te rade gaan bij retorici als Demosthenes en Cicero. Van deze redenaars kan bijna iédere Nederlandse politicus iets opsteken. Ik hoor weinig betogen in de Tweede Kamer met een kop en een staart.’


Van Fik Meijer verschijnt tijdens de Week van de Klassieken een herdruk van Gladiatoren (Athenaeum-Polak & Van Gennep, 7,95 euro). Zijn hoorcollege De klassieke Oudheid is te beluisteren op cd (Home Academy). Komende week zijn er tal van activiteiten, zie www.weekvandeklassieken.nl. Imme Dros schreef voor deze gelegenheid Charisma, gratis bij aankoop van een van de actietitels.
Delen
Koppelingen
Personen
Meer interviews
Interview met Chrétien Breukers Door Guus Bauer (27-11-2019)
Interview met Marijke Schermer Door Guus Bauer (13-11-2019)
Interview met David de Poel over Frans Pointl Door Guus Bauer (01-10-2019)
Interview met Robert Pollack Door Guus Bauer (20-09-2019)
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)