Interview met Kat Kaufman
'Ik ben ook een eigen eiland, mensen passen bij mij of niet.'
Door Guus Bauer (31 december 2016)
Kat Kaufmann (1981) is geboren in Sint Petersburg. Al snel werd duidelijk dat ze een wonderkind was en, zoals gebruikelijk in de Sovjettijd, werd ze op een strenge muziekopleiding vanaf haar vijfde gedrild op de piano. Ze zou een vaandeldrager worden van het succes van het communisme. Vlak na de Wende emigreerde het gezin vanwege het toenemende antisemitisme naar Duitsland. ‘Het is een luxe wanneer je je herkomst kunt verhullen’ schrijft Kaufmann in haar met de Aspekte-Literaturpreis bekroonde romandebuut Eiland van jou. Want ook in Duitsland was ze de ander, de vluchteling, de vreemdeling met duidelijke Joodse trekken. De enige woorden Duits die ze uit oude films kende waren ‘Hände hoch’ en ‘Heil Hitler’. Ze weerde zich door hard te studeren, ontwikkelde zich tot een eigenzinnige muzikant, jazz-zangeres en fotograaf.

Eiland van jou
In Eiland van jou doolt de zesentwintigjarige Izy Levin, een jazzpianiste van Russisch-Joodse afkomst, door het nachtleven van Berlijn. Haar muziekcarrière wil maar niet van de grond komen, ze verdient haar geld met vernederende schnabbels op bedrijfsfeesten. Ze is op zoek naar een echte zielsverwant, iemand van haar eigen generatie waarin ze ook intellectueel kan opgaan. Al denkt ze die al gevonden te hebben in de Rus Timoer Hertz. Ze houdt hoogdravende gesprekken met haar vrienden en vriendinnen over de zin van het leven. Thuis graaft ze alleen in het Joods-Russische verleden van haar familie. Eiland van jou is een jazzy hartenkreet om liefde, een eenzaamheidsbiecht in een heel eigen, veelzeggend idioom.

Geen mooischrijverij
‘Voor mij geen mooischrijverij. Ik had geen zin om Izy literair te bedienen. Een dergelijk masker zou botsen met het verhaal. Ik moest een taal hebben die echt, die oprecht is, die de tekst intiem maakte. Het moest een eerlijke weergave worden van de wisselwerking van een jong zoekend mens met de wereld, met de echte wereld, niet met de gespiegelde werkelijkheid wanneer iemand bijvoorbeeld gefilmd wordt. Want dan wil men toch ergens een ander, beter beeld van zichzelf tonen. Ik wilde absoluut zo schrijven dat de lezer het idee heeft constant in het hoofd van Izy te verkeren. Daarom heb ik ook de ik-vorm gebruikt en schrijf ik zo veel als mogelijk in de tegenwoordige tijd. Dan ben je direct betrokken bij de handeling. Izy spreekt met zichzelf en hoeft dus niet over alles uitleg te geven. Het is een beetje jazzy. natuurlijk gaat het om vriendschap, natuurlijk wordt er gedronken, maar het gaat om de grondtoon, om het ritme.’

Verlorenheid
Izy staat ook symbool voor de in cultuur geïnteresseerde mens, voor de in het algemeen weldenkende mens die steeds minder gelijkgestemden vindt door de als verbreding gebrachte toenemende oppervlakkigheid.

‘Ik wilde de verlorenheid van een generatie beschrijven, een generatie die geen “normaliteit” meer heeft, die natuurlijk ook op zoek is naar oprechte liefde, maar daar steeds minder vaardigheden voor lijkt te hebben, ondanks alle tools die nu tot de schikking staan. Het is de taal van deze tijd, van de digital natives en de homo zappiëns, die met duizend beelden wakker worden omdat ze bijvoorbeeld op hun schermen tot midden in de nacht hebben doorgewerkt.’ Izy hoort daarnaast eigenlijk nergens meer thuis. Ze is een vluchteling, heeft haar Joodse achtergrond, heeft natuurlijk nog banden met Rusland, maar ze woont daar niet meer, is daar een buitenlander geworden en in de nieuwe Heimat toch een vreemdeling. Ze is een eiland op zich.

Elkaars vaderland
‘Ze vraagt niet voor niets Timoer om dat eiland te erkennen, om elkaars vaderland te zijn. Ze idealiseert hem, maakt zichzelf wijs dat ze hartstochtelijk naar hem verlangt. Zo dringend is ze op zoek, zo graag wil ze de volmaakte liefde vinden. De romantische liefde die vaak ontgoocheld, maar toch altijd wordt nagejaagd. Daarbij is Timoer een fantastische, intelligente man, iemand die haar drijfveren echt begrijpt. Ze zoekt iemand van haar eigen generatie waarbij ze zwijgen kan en zich toch begrepen voelt. In Duitsland zijn veel jongens van Russisch-Joodse afkomst die erg aan hun moeder hangen, die getrouwd zijn met vrouwen die het mooie popje spelen, die met twintig al kinderen hebben. Ze spreken gebrekkig Duits, zitten allemaal in de buzzinezz. Timoer is daarentegen een goedopgeleide jongen, uit een kunstminnend gezin, die überhaupt een Europese kunstgeest heeft, die ook goed Duits spreekt en cultfilms begrijpt. Izy verlangt heel erg naar een verwante geest, iemand, behalve haar ouders, waarmee ze op niveau kan praten, waar ze zich verbonden mee kan voelen. Ze voelt zich niet beter dan andere mensen, ze vindt zichzelf de norm, begrijpt eigenlijk niet dat het grootste gedeelte van de mensheid elkaar liever de hersenen inslaat. Ze weigert dat te accepteren.’

Zoektocht
Er spreekt een grote angst voor mislukking, voor middelmatigheid uit de zoektocht van Izy. Jongeren willen over het algemeen allemaal rijk en beroemd worden, het liefst zo snel mogelijk. Naarmate de tekst van Eiland van jou vordert, zijn er signalen dat Izy haar eigen weg zal vinden, dat ze uiteindelijk loskomt van haar achtergrond en een vrije geest kan worden. Kat Kaufmann zelf is allang uitgevlogen.

‘Als die drang naar rijkdom en beroemdheid zo rond de dertig maar verdwenen is. Izy merkt tijdens haar zoektocht langzaam dat het beter is om los te laten, dat het krampachtig vasthouden tot meer pijn lijdt. Ze heeft kansen om los te breken, maar ze maakt zich eerst vooral druk om het op handen zijnde sterven van haar grootmoeder, om haar verbond met Timoer. Godzijdank hebben zij elkaar gevonden, want zoiets gebeurt toch maar zelden. Misschien wordt haar toekomst met hem niet zoals ze had voorgesteld, maar als zij het hert is dat in de koplampen van een naderende auto staart, komt hij vast van de zijkant en duwt haar net op tijd weg.’

Losgezongen
‘Toen ik net zo oud was als Izy, had ik al twintig jaar podiumervaring. Mijn leven had ik aan mijn instrument geofferd. Ik stelde vast dat het verloren jaren waren geweest. Ik moest klassieke stukken instuderen, terwijl ik jazz wilde spelen. De muzikant in mij heeft zich steeds meer teruggetrokken van het podium. Zodra je je bekeken voelt, sterft er een beetje van het gevoel dat je erbij hebt, van de oprechtheid. Ik schrijf stukken en ik produceer, ben graag alleen met de muziek. Net zoals ik graag alleen met mijn teksten ben. Het hele zakelijke theater rondom de kunsten staat me erg tegen. Izy heeft dat punt nog niet bereikt, ze doet nog volop mee in het systeem, zoekt naar een manier om waarachtig, uniek te zijn. Ikzelf hoor niet bij de Russen, ik hoor niet bij de Joden, ik ben niet op de wereld gekomen om me met nationalistische problematiek bezig te houden. Ik heb me letterlijk en figuurlijk losgezongen. Ik ben ook een eigen eiland, mensen passen bij mij of niet.’

Foto: © Alexey Kiselev

Delen
Koppelingen
Personen
Boeken
Meer interviews
Interview met Robert Pollack Door Guus Bauer (20-09-2019)
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)
Interview met Gunnar Staalesen Door Guus Bauer (07-06-2019)
Interview met Takis Würger Door Guus Bauer (28-05-2019)
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)