Interview met Romain Puértolas
‘Ik wilde op z’n minst honderd verschillende levens leven’
Door Guus Bauer (6 mei 2014)
Romain Puértolas (1975) was onder meer dj, componist, tolk, vertaler, steward en goochelaar en woonde en werkte in Spanje, Engeland en zijn thuisland Frankrijk. Zijn debuutroman De wonderbaarlijke reis van de fakir die vastzat in een Ikea-kast is een megaseller in eigen land – denk daarbij niet aan het land van de film noir, maar aan dat van Louis de Funès – en verovert zo zoetjesaan de rest van de wereld. Er staan vijfendertig vertalingen op stapel.

Is uw boek eigenlijk een pastiche?
Een Pastis, een anisette zoals Ricard of Pernod? Ah, een parodie. In Frankrijk gebruiken we dat woord niet in die betekenis. Je zou mijn roman een fantasy kunnen noemen. De realiteit gezien vanuit een net iets afwijkend gezichtspunt. De personages moesten zo levendig en kleurrijk zijn als mogelijk.

Kent u De honderdjarige man die uit het raam klom en verdween?
Ja, mijn boek wordt vaak met de roman van Jonas Jonasson vergeleken, maar toen ik eraan werkte kende ik het niet. Dat had ook niet gekund, want toen was het boek van de Zweed nog niet gepubliceerd, in ieder geval niet in het Frans. Ik ben eerder beïnvloed door de Spaanse picareske literatuur zoals Don Quichotte. Mijn fakir is ook iemand die fabuleert en op een bijna aandoenlijke manier de boel oplicht. Eigenlijk ben ik, ik neem aan dat dit voor elke schrijver geldt, beïnvloed door alles dat ik in de loop van mijn leven heb gelezen, dus bijvoorbeeld ook door Kuifje.

Het lijkt erop dat er een Frankrijk een nieuwe tendens is ontstaan met ‘gemakkelijk’ leesbare boeken voor het grote publiek die als literaire sensaties worden gepresenteerd. Denk bijvoorbeeld aan Joël Dicker of aan La cuisinière d’Himmler van Franz-Olivier Giesbert.
Het boek van Giesbert ken ik niet en de roman van Dicker is een policier, een thriller, terwijl mijn boek het van de absurditeit moet hebben. We zijn alleen met elkaar vergeleken vanwege het enorme succes van onze boeken, verkoop van honderdduizenden in eigen land en tientallen vertalingen, en niet vanwege de stijl of het thema. Doorgaans zijn de romans in Frankrijk heel serieus, complex en filosofisch. Ik hou beslist niet van filosofische uitweidingen. Ik dacht ook dat mijn boek niet zou aanslaan want het is grappig en optimistisch, maar kennelijk is dit wat het publiek wil lezen. De reacties van lezers zijn vrijwel allemaal hetzelfde. Ze zijn blij dat ze eindelijk van de zware kost af zijn.

Heeft u dit boek ook geschreven met dat doel in gedachten?
Ik schrijf al mijn hele leven en dit is mijn achtste boek, het eerste dat gepubliceerd is, dat wel. Allemaal in dezelfde luchtige stijl. Ik heb maar een maand nodig om een boek te schrijven. Ik denk niet na over het einde en beraad me niet van tevoren over de constructie. Ik raak in een flow en tik de teksten achter mekaar. Als ik eenmaal begin, ben ik bijna niet meer te stoppen. Ik herschrijf bijna niet, hoogstens verander ik hier en daar een woordje.

Wilde u met dit boek de vreemdelingenproblematiek breed onder de aandacht brengen?
Ik dacht niet dat het boek zou worden gepubliceerd en heb het dus in eerste instantie voor mijzelf geschreven. Om op mijn oude dag nog eens terug te blikken. Ik was een goochelaar zonder publiek, nu ja, een heel klein publiek: mijn vrouw en mijn beste twee vrienden. Ik had geen boodschap, alleen een idee: een man uit India komt naar Parijs. Hij is een fakir en koopt dus een spijkerbed. Tegen sluitingstijd verdwaalt hij in de IKEA, wordt ingesloten en verstopt zich in een kast. Ik werkte in die tijd als agent bij de veemdelingenpolitie. Dus ging de fakir per schip naar de UK, samen met een paar Soedanezen. Het thema van de illegale immigrant kwam als vanzelf, excuus, uit de kast. In elke truck die vanuit Frankrijk naar Engeland gaat, zitten wel vluchtelingen verstopt. Dit boek is eigenlijk bij de titel begonnen. Dat was een zinnetje dat ik plots in mijn hoofd had. Ik had net met veel moeite een kast van IKEA in elkaar gezet en was daarna drukdoende met mijn website waarop ik goocheltrucs, mediums en fakirs ontmasker. Ik koop, en waarschijnlijk velen met mij, een boek vaak ook vanwege de titel. Die moet mij echt aanspreken.

Is het boek geschreven als een feuilleton?
Ik hou van korte hoofdstukken. Die lees ik zelf ook het liefst. In de metro of voor het slapengaan neem ik me voor om een of twee hoofdstukken te lezen in een boek. Ik wil liever niet middenin een langere tekst stranden. Ik heb dit boek voor het grootste gedeelte geschreven op mijn mobiele telefoon onderweg naar mijn werk, voornamelijk in de metro. Dat verklaar wellicht het ritme dat in de tekst zit, de cadans van de wielen. De twee eerste hoofdstukken heb ik, net als mijn fakir, op een overhemd geschreven omdat ik niets bij me had. Daarnaast heb ik rond de tweeduizend post-it papiertjes verwerkt. Ik herhaal graag en ben dol op wat de Engelsen een ‘running gag’ noemen. De structuur heeft iets weg van een stripboek. Voor de vertalers waren de woordgrappen met de namen een grote uitdaging, maar het is goed gelukt. Het is voor mij van belang dat de fakir overal in de wereld dezelfde naam draagt en dat de woordspelletjes hetzelfde effect hebben. De Spaanse vertaling heb ik zelf geschreven want ik ben tweetalig opgevoed.

Het boek lijkt geschapen om verfilmd te worden.
Ik heb de rechten inmiddels verkocht. Er werd om gevochten. Ik heb zelfs aanbiedingen van de beste Franse producent en uit Hollywood gehad. Het script schrijf ik samen met een ervaren scenarist. Ik ben heel benieuwd naar deze nieuwe vorm waarin het boek wordt gegoten. Veel scènes worden geschrapt en ik heb heel veel nieuwe ideeën aangedragen. Het is goed dat het verhaal verandert, je wilt toch niet een fotokopie van het boek op het scherm zien. Dit medium heeft weer nieuwe codes en nieuwe mogelijkheden. Er zijn ook plannen voor een graphic novel.

De film Slumdog millionaire komt in gedachten.

Daar valt wat voor te zeggen. De verandering van scènes, het uptempo en de outcast die uiteindelijk succes heeft, puur door toeval. Mijn boek verbeeldt ook de Amerikaanse , of beter de Europese droom en hangt eveneens van toevalligheden aan elkaar. En hilarisch is natuurlijk dat het tegelijk mij ook fortuin en faam brengt.

Wat vindt IKEA van uw boek?
We hebben vorige maand een deal met hen gesloten. Op de omslag van de Franse editie hebben we namelijk het logo van het concern gebruikt. Pas nadat het boek driehonderdduizend keer was verkocht, kwamen de advocaten van IKEA langs bij de uitgever. Het logo en de naam moesten uit de titel worden gehaald en er moest een tekst op het omslag waarin staat dat ze niets en dan ook helemaal niets met de inhoud te maken hebben. We hebben een compromis gesloten. Het logo gebruiken we niet meer en de tekst wordt voorin het boek afgedrukt. Als ik hen was geweest, had ik het boek in elk filiaal aangeboden. Er was vast wel een of andere positieve marketingactie mee te bedenken. We hebben van alles aangeboden, maar ze waren mordicus tegen, bang voor hun imago. Terwijl dat op het moment natuurlijk behoorlijk slecht is. Denk aan de excrementen in de worstjes en het schandaal met de Franse directeur financiën. Mijn fakir is maar een paar uur in IKEA geweest. Het is alleen maar het startpunt van zijn avontuur, naar mijn mening zowel realistisch als positief geschreven. Met betrekking tot de film moeten we zien of we de naam mogen handhaven. Daar zijn nu onderhandelingen over gaande. Misschien moeten we een ‘nieuw’ warenhuis uitvinden, maar wel zodanig dat iedereen weet om welk bedrijf het gaat.

U heeft veel verschillende banen gehad, heeft een schrijver dit nodig?
We hebben naar mijn mening maar één leven en ik wilde op z’n minst honderd verschillende levens leven. Je hebt mensen die worden ergens geboren, volgen hun vader in zijn voetstappen en sterven op dezelfde plek. Dat is niet mijn levensfilosofie. Ik wil zoveel mogelijk uit het leven halen. Ik heb nog steeds dat gevoel wat jongetjes van zeven hebben die brandweerman, piloot, agent, verkeersleider of wat dan ook willen worden. Niemand heeft toch als kind de droom om assistent-marketingdirecteur te worden. Op de Franse omslag heb ik zelf mijn levensloop geschreven, op een kolderieke manier omdat het boek kolderiek bedoeld is. Maar alles wat er staat is waar. Ik heb veel verschillende dingen gedaan. Twee jaar in dezelfde job, of zelfs in hetzelfde land, is voor mij een maximum gebleken. Nu ben ik een maand of acht schrijver en vooral ook boekpromotor, wie weet wat ik over anderhalf jaar doe. Tussendoor heb ik even een filmscript geschreven.

Delen
Meer interviews
Interview met Yves Petry Door Guus Bauer (15-03-2019)
Interview met Ron Wunderink Door Guus Bauer (04-03-2019)
Interview met Jón Kalman Stefánsson Door Guus Bauer (28-02-2019)
Interview met Tommy Orange Door Guus Bauer (19-02-2019)
Interview met Mira Feticu Door Guus Bauer (11-02-2019)