Interview met Sofi Oksanen
‘Ik wilde in de mensenlevens doordringen die achter de heldendaden schuilgaan’
Door Guus Bauer (16 augustus 2011)


De Finse schrijfster Sofi Oksanen (1977) brak met haar derde roman Zuivering ongekend grootschalig door in de wereldliteratuur. Het boek verschijnt in maar liefst veertig talen, wordt verfilmd, wint prijs na prijs en is door de The Times tot beste boek van het jaar gekozen.

De zeventigjarige Allide Truu treft op een dag voor haar huis in de afgelegen bossen van Estland een uitgeputte jonge vrouw aan: Zara. Hoewel ze haar niet helemaal vertrouwt, neemt ze haar in huis op en verzorgt haar. Zara vertelt niet dat ze de kleindochter van Allides zus Ingel is, die na de Tweede Wereldoorlog door de Russische bezetter naar Siberië werd gedeporteerd.

Tijdens de oorlog was de jonge Allide heimelijk verliefd op Hans, de man van Ingel. Toen de Russen kwamen, dook Hans onder en Ingel en haar dochter werden als handlangers van de nationalisten naar de goelag verbannen. Allide kijkt weg. Wanneer Zara vijftig jaar later opduikt, is ze op de vlucht voor vrouwenhandelaren. Het verleden en het heden gaan hand in hand samen verder.

Een prachtig boek over leugens, bedrog binnen een familie en beschamende geheimen die van generatie op generatie worden overgedragen, vertelt door twee beschadigde vrouwen. Literatuurplein sprak met de auteur naar aanleiding van de verschijning van de pocketeditie.

U heeft Zuivering geschreven toen u net dertig was. Een moedig onderwerp voor een jonge vrouw.
De Estlandse cultuur is als het ware bij mij meegebakken en ik heb uitputtend onderzoek gedaan naar de geschiedenis. Ik denk dat al in mijn jonge jaren de basis voor dit boek is gelegd. Ik ben opgegroeid in Finland en als kind gingen we vaak naar mijn oma in Estland. Die bezoekjes hebben een enorme indruk bij me achtergelaten. Onze telefoon werd afgeluisterd door de KGB en onze brieven werden gecensureerd. Daarom werden nieuwtjes altijd persoonlijk verteld, binnenskamers, maar toch op fluistertoon.

En daar heeft u een familieverhaal gehoord dat aanleiding was voor dit boek?
Mijn oma vertelde over een verre verwante. Een vrouw die alleen met haar dochter op een boerderij woonde, ergens in een uithoek van Estland. Op een dag lag er een ernstig gewonde man op hun erf. Hij smeekte om hulp. De Sovjetpolitie zat achter hem aan. Ze verstopten hem in een hutje dat ze in de bossen voor hem bouwden. Op die manier konden ze zeggen dat ze van niets wisten. Ze lapten hem met veel moeite op. Het riskante plan mislukte. Iemand in het dorp verraadde de twee aan de geheime politie. De agenten namen de jonge dochter mee. Toen ze de volgende dag thuiskwam, leek ze niets te mankeren. Alleen bracht ze de rest van haar leven geen woord meer uit en verstopte zich zodra er een man in de buurt kwam.

De geheime politie van de Sovjets gebruikte vaak seksueel geweld bij de verhoren?
Ik was nog een kind en vond het niet meer dan het zoveelste spannende verhaal. Pas toen ik ouder was, ben ik me gaan afvragen wat er in die nacht gebeurd zou kunnen zijn. Het moet iets vreselijks zijn geweest, want anders zwijg je niet tot aan je levenseinde en verstop je je niet zodra er een vreemde in de buurt is. Ik heb foto’s gezien van het meisje. Ze was uitzonderlijk mooi.

Uw boek is ook een aanklacht tegen de vrouwenhandel?
Tegen seksueel geweld in het algemeen. Dat is in oorlogstijd altijd een wapen geweest. En nog steeds, kijk maar eens naar Libië waar het regime Viagra uitgedeeld schijnt te hebben aan de soldaten zodat ze de vrouwen van de rebellen veelvuldig kunnen verkrachten. In Zuivering is het vrouwenlichaam een metafoor voor een bezet land. Vergeet niet dat vrouwenhandel na wapens en drugs de meest lucratieve zwarte handel is.

Op een gegeven moment was het verhaal genoeg ‘gerijpt’ om er een roman van te kunnen maken?
Oorspronkelijk was het een toneelstuk. Ik heb literatuur gestudeerd aan de universiteit van Helsinki, maar ook theaterwetenschappen aan de kunstacademie. Het vervelende was dat de ‘zwijgende’ vrouw in dat drama niet uit de verf kwam. Ik wilde haar weer een stem geven en heb er toen een boek van gemaakt. Het ging me vrij gemakkelijk af. De plot en de personages had ik al. Ik heb een jaar lang research gedaan. De meest ongelooflijke verhalen heb ik opgedoken. Mannen die zich jaren in een hol of in een kast hadden verstopt of die half verwilderd in de oerbossen verzet pleegden tegen de bezetter.

De orale traditie als basis voor alle goede literatuur?
De mondelinge overlevering is van het grootste belang voor een cultuur. De verhalen groeien in de loop der tijd uit tot legenden. Ik wilde in de mensenlevens doordringen die achter de heldendaden schuilgaan. Zuivering is het begin.

Toen we elkaar de eerste keer spraken, was het boek net in twee of drie talen vertaald. Het heeft sindsdien, terecht, een nogal hoge vlucht genomen.
Ik ben voortdurend op tournee. Af en toe voel ik me net een rockster. Gelukkig kan ik overal en onder bijna alle omstandigheden schrijven.
Delen
Koppelingen
Personen
Boeken
Meer interviews
Interview met Robert Pollack Door Guus Bauer (20-09-2019)
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)
Interview met Gunnar Staalesen Door Guus Bauer (07-06-2019)
Interview met Takis Würger Door Guus Bauer (28-05-2019)
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)