AKO-Literatuurprijs 2011

Ga direct naar

Details:

De AKO-Literatuurprijs 2011 is uitgereikt op maandag 31 oktober 2011 in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

Rapport:


Rapport bij de bekendmaking van de Toplijst
Intieme verhalen hebben de overhand, zo constateert de jury na lezing van de inzendingen voor de AKO Literatuurprijs 2011: men houdt het veelal klein. Daartegenover staat het grote gebaar zonder dat dit ten koste gaat van de tragiek van de personages: kredietcrisissen, aanslagen, rampen, multiculturele samenlevingsproblematiek en oorlogsleed worden omgezet in proza dat, ondanks de grootte van het onderwerp, toch raakt – maar soms ook de plank volledig misslaat.

Bij de non-fictie zag de jury een vergelijkbare tendens: journalistieke reportages, essays over kunst en brede biografieën, afgewisseld met intieme verhalen zoals politieke dagboeken en zelfs echtscheidingsgidsen.

De jury heeft vooral gekozen voor onrustige boeken in onrustige tijden, voor het grote verhaal waarin onderwerp, vorm en stijl geslaagd samenkomen, boeken die de wereld vatten binnen de grenzen van een roman of essay.

De jury van de AKO-Literatuurprijs 2011 bestaat uit:
Ernst Hirsch Ballin, voorzitter
Maarten Dessing
Frank Hellemans
Toef Jaeger
Kathy Mathys
Fleur Speet




Winnaar

  • Marente de Moor - De Nederlandse maagd

    Waar eindigt beschaving? Hoe lang kun je je als buitenstaander bij een conflict aan de zijlijn ophouden? Laat het verleden zich ooit begraven? Het zijn vragen die Marente de Moor stelt in De Nederlandse maagd. Deze roman belicht de Nederlandse neutraliteit tijdens de Eerste Wereldoorlog op een subtiele manier, die tot nadenken stemt. De ethische dilemma’s uit die tijd blijken ook vandaag de dag maar al te relevant.

    In de zomer van 1936 reist Janna, een achttienjarige Nederlandse schermster, naar een landgoed bij Aken, waar ze een schermopleiding krijgt van Egon von Bötticher, een sombere, getormenteerde man. Janna wil weten wat er zich heeft afgespeeld tussen Egon en haar vader, een arts die de gewonde Egon in de Eerste Wereldoorlog van het slagveld redde.

    De Nederlandse maagd is een historische vertelling en een Bildungsroman ineen. Het verhaal speelt in een grensgebied waar de littekens van een oorlog nog maar net zijn vervaagd en zich alweer een nieuw conflict aandient. In zinnelijk en krachtig proza geeft De Moor haar prachtige personages gestalte. De manier waarop ze goochelt met beelden en metaforen is duizelingwekkend en de verwijzingen naar kasteelromans en spookverhalen betoveren. De Nederlandse maagd is een meeslepende, broeierige roman, die nog lang blijft nazinderen.

    Citaat uit het juryrapport bij de uitreiking van de AKO-Literatuurprijs 2011:
    In het winnende boek worden grenzen opgezocht: wanneer kun je nog een keuze maken, wanneer is die opgelegd? Een subtiele en zinnelijke roman over de littekens die een oorlog achter kan laten, met een zeggingskracht die nu nog relevant is.

Genomineerd

  • Jeroen Brouwers - Bittere bloemen

    Rapport Jeroen Brouwers:
    Jeroen Brouwers schetst in Bittere bloemen een burlesk, maar pakkend portret van de schrijver als ijlende, oude man. Voor de laatste keer snakt hij naar een jong blaadje. Of is hij reeds overleden en is het hele boek een ultieme hallucinatie voorbij leven en dood?

    Brouwers’ kaatsspel tussen de eenentachtigjarige Julius Hammer en diens demonen valt op door de uitgekiende structuur en zijn mythologische verwijzingen, maar vooral door de gedragen, archaïserende toon van de verteller. Toch schuwt hij daarbij neologismen niet en laat hij zijn verhaal baden in een ronkende stijl vol kunstige frases. De verteller is bovendien niet te beroerd om zichzelf geregeld te kijk te zetten als subliem orerende zeurpiet, die ook wel beseft dat het geen pas geeft om zich te laten opgeilen door ex-studentes en andere nimfen.

    Bittere bloemen kan nog het best omschreven worden als een knap staaltje taalmuziek. Tegelijk beseft de lezer dat er in ons allemaal een Julius Hammer schuilt. Zelden werd de neergang van een eigentijdse Elckerlyc zo sardonisch en toch empathisch neergezet als in dit hilarische requiem. Of hoe verval ook groots, meeslepend en zelfs humoristisch kan zijn.

  • Peter Buwalda - Bonita avenue

    Rapport Peter Buwalda:
    Hoe gaat een vader om met kinderen die ontsporen? Maakt het uit of ze eigen vlees en bloed zijn? Of hij ze zelf heeft opgevoed? Kan hij eraan te gronde gaan als hij zijn greep op hen verliest? Deze vragen vormen de basis voor een meeslepende roman over de vreugden en het verdriet van onlosmakelijke familiebanden. Het boek is meer dan dat: Bonita Avenue is een roman die het hele leven probeert te omvatten. Een groot drama als de vuurwerkramp in Enschede of de botsing tussen twee generaties - de oudere die het schaamrood op de kaken krijgt van een diep decolleté en de jongere die dankzij het internet de schouders ophaalt over zoiets alledaags als porno: Buwalda geeft dit alles moeiteloos een vanzelfsprekende plek in deze roman.

    In de beste Angelsaksische traditie weet Buwalda al zijn verhaallijnen samen te brengen in deze sterk plotgedreven roman die de lezer in de houdgreep neemt en hem met vaste hand van climax naar climax voert tot een apotheose die hem, na al het literaire geweld in de eerste vijfhonderd pagina’s, nogmaals naar adem doet happen. Buiten adem raakt de lezer vooral door Buwalda’s taal: een Nederlands dat met anabole steroïden lijkt volgespoten. Bonita Avenue walst over hem heen en laat hem versuft van bewondering achter.

  • Arnon Grunberg - Huid en haar

    Rapport Arnon Grunberg:
    Wat is de overeenkomst tussen macht, liefde en seks? In de wereld van Arnon Grunberg zijn dit economische grootheden en dus onderhandelbaar. In Huid en Haar heeft de neoliberale econoom Roland Oberstein geen zin om veel tijd in menselijke relaties te stoppen. Hij handelt slechts uit beleefdheid, doet niet aan jaloezie – omdat jaloezie gelijkstaat aan kapitaalvernietiging – en wil dat de Holocaust rationeel benaderd wordt. Zo krijgt Oberstein regelmatig het etiket ‘koude vis’ of ‘autistisch’ opgeplakt. En dat terwijl hij zich nu juist vaak voorneemt om mensen in zijn omgeving niet onnodig ongelukkig te maken. Eigenlijk wil hij gewoon ongestoord werken aan zijn magnum opus over de economische zeepbel.

    Razend knap zet Grunberg actualiteit om in fictie, iets waar zijn hoofdpersoon overigens niet veel mee opheeft. Hij koppelt de hype van de vrije markt en de handel in aandelen aan geschiedenis en menselijke relaties. Alles drijft op hoop, maar hoop doet sterven en hoop maakt chantabel.

    Huid en Haar is een boek waarin de zogenaamde warme deken van het sentiment geheel ontbreekt. Het staat vol schitterende aforismen. Grunberg is een voortreffelijk stilist en niemand schrijft betere dialogen dan hij.



  • Marja Pruis - Kus me, straf me

    Rapport Marja Pruis:
    Kus me, straf me is een excellente exercitie in enthousiasmeren. De essays in deze bundel verleiden tot lezen door de passievolle en intelligente manier waarop Marja Pruis de door haar besproken werken ontleedt. Ze doet dat heel ontwapenend met volledige inzet van zichzelf: hoe kun je immers lezen zonder jezelf als klankbord te nemen?

    Indrukwekkend is de manier waarop de belezen Pruis haar persoonlijke betrokkenheid bij de literatuur laat zien: haar schaamte, haar verlegenheid, haar loyaliteit. Achter haar ‘ik’ en haar persoonlijke ontboezemingen schuilt louter bescheidenheid: ‘Ik denk er zo over. En jij?’ Ze associeert in een soepele vertelstijl en weet verrassende verbindingen te leggen tussen heel uiteenlopende boeken.

    Behalve zichzelf maakt Pruis ook haar familie tot onderwerp. Tegelijk filosofeert ze erover in hoeverre dat mag, voorzichtig manoeuvrerend tussen gêne en genegenheid. Daarmee toont ze zich de voortreffelijke schrijver die ze – naast recensent en essayist – is: eerlijk tot op het bot en met een dartele fantasie. In de gewaagde, korte prozafragmenten die de essays larderen, ontsnapt ze op humoristische wijze aan de zwaarte van het familieverband. Dat maakt deze bundel zowel gedegen en vol diepgang als aangenaam licht; een zeldzame, eigenzinnige combinatie.



  • P.F. Thomése - De weldoener

    Rapport P.F. Thomése:
    Een meisje van een zelfmoordpoging weerhouden om je eigen grootsheid en liefde te tonen, dat kan niet goed aflopen. Maar P.F. Thoméses De weldoener is meer dan een verhaal over de obsessie voor een jong meisje. De roman gaat ook over de vraag waarvoor je moet kiezen als kunstenaar, in dit geval componist: moet je leven voor de kunst of leven voor het leven? Hoe verhoudt zich het verhevene tot het banale? Welke concessies doe je aan je publiek om gehoord te worden?

    Het redden van het meisje, Beertje, wordt met deze vragen in het achterhoofd een spannend gevecht tussen de tragische, weinig beluisterde componist Sierk Wolffensberger en de succesvolle componist Louis Wehry, tevens de vader van het suïcidale meisje.

    Wolffensberger slaagt er niet in om haar te redden, noch om voor de kunst te leven, maar hij weet ondertussen wel van zijn leven een tragedie van allure te maken. Zijn leven wordt dat baanbrekende oratorium dat hij met muziek niet wist te scheppen. Stem, tegenstem, tot er uiteindelijk niets meer overblijft dan die ene stem van Beertje – en zij zegt ook niet veel.

    De weldoener is een compromisloos boek, geschreven in een confronterende stijl die niet de aandacht op zichzelf richt, maar waarvan het ritme de verontrusting voelbaar maakt.



Longlist

Naar de overzichtspagina

Delen