Gouden Uil Literatuurprijs 1996 Fictie

Rapport:

Nota van de jury Fictie:

Er zaten geen gedoodverfde winnaars bij de ruim 250 inzendingen voor de categorie fictie, geen vanzelfsprekende kandidaten voor de nominatie. De jury stond voor een keuze uit een relatief groot aantal ‘nominabele’ boeken, en omdat de voorkeuren wel eens uiteenliepen was het niet gemakkelijk om een consensus te bereiken. Het valt te betreuren dat in deze omstandigheden geen debuut en vooral geen enkele poëziebundel de nominaties heeft gehaald.

De vertelkunst heeft zich met de meeste nadruk gemanifesteerd het afgelopen jaar, waarbij de auteurs vaak heel originele manieren bedachten om het verhaal aan te brengen. Sommige vertellingen werden opgezet als grootste ondernemingen waarin ofwel (episch of geografisch) grote afstanden werden overbrugd, ofwel soms met uitputtende grondigheid de psyche van de mens werd verkend. Maar daarnaast toonden de auteurs evenzeer hun meesterschap in het vak door een treffende stijl in veel kortere romans. In de beste boeken werden originaliteit, stilistische finesse en literair vakmanschap aan elkaar gekoppeld.




Winnaar

  • Guido van Heulendonk - Paarden zijn ook varkens

    Hoofdpersoon Eduard Bottelaer wordt door zijn artistieke vriendin met een opdracht belast: terwijl zij drie weken in New York verlijft moet hij in het zomerse Gent van 1993 een aantal voorwerpen verzamelen die haar afwezigheid markeren, en die zij later in een ‘installatie’ zal verwerken. Bottelaer is een mislukt acteur, die moeizaam de ware zin en betekenis van het leven in dit heelal tracht te achterhalen. Zijn belevenissen in de loop van zijn opdracht worden schijnbaar door het toeval geregisseerd, de dingen die hij verzamelt zijn op het eerste gezicht volstrekt waardeloos zonder enige betekenis, maar langzaam wordt duidelijk dat zijn kleine universum een onderdeel is van een reusachtige machinerie, waarin het zicht op het geheel wordt afgeschermd door onze beperkte of vertekende waarneming. De verrassend uitgekiende romanconstructie leidt Bottelaer naar een hilarische finale, met frappante statements over kunst en werkelijkheid en de affirmatie van een sardonische levensvisie van de auteur Paarden zijn ook varkens is een zeer vindingrijk ontworpen, fijnmazige ironische en cynische fabel over een underdog die wordt verpletterend door de groteske omvang van een bestaan zonder zin.

Genomineerd

  • Bernlef - Cellojaren

    Rapport Bernlef:
    Cellojaren is een bundel met 19 verhalen over de typische Bernlef-thema’s: het verdwijnen, lichamelijke en geestelijke aftakelingsprocessen, de eenzaamheid, de zoektocht naar identiteit.

    In het eerste gedeelte van de bundel staan begrippen als vereenzaming, overwegingen bij de dood van een geliefd iemand en psychische labiliteit centraal, en laat de auteur bij de uitkomst van het verhaal de lezer vaak in emotionele verwarring. In het tweede gedeelte van de bundel is het uitgangspunt meestal de relatie van (beroemde) schilder tot zijn model. Hier attenderen de verhalen vooral op het beslotene van het uiterlijk waarneembare en de verinnerlijking van het uitwendige: Bernlef stelt dat de poging van de mens om vat te krijgen op de werkelijkheid een illusie is. In een stijl die wars is van pedanterie en briljant van eenvoud, roept Bernlef met minimale, trefzekere streken een complexe wereld op die zich nauwelijks laat benoemen.

  • Oscar van den Boogaard - De heerlijkheid van Julia

    Rapport Oscar van den Boogaard:
    ‘In dit ene leven moet je al je verlangens waarmaken,’zegt Julia Callebaut, het hoofdpersonage van Oscar van den Boogaards vierde roman De heerlijkheid van Julia.

    ‘De heerlijkheid van Julia’ is de naam die haar man gegeven heeft aan hun huisje in het Pajottenland. Julia voelt zich er begraven, wil er weg. De roman is het relaas van haar ontsnappingspogingen. Van den Boogaard heeft de stilistische kracht om het gewone en buitengewone in één verhaal te doen samenleven, hij laat zijn extatische verbeelding zelfs even in een streekroman huizen. Pathos, hysterie, poëzie, het kan – goed gedoseerd – allemaal terecht in een vernuftige compositie, zonder de verhalende kracht van het boek te schaden. Lichtheid en een romantische zwaarwichtigheid gaan hier samen met een verrassende evidentie. Van den Boogaard schrijft lyrisch én helder, en dat is een zeldzame combinatie.

  • Jan Brokken - De blinde passagiers

    Rapport Jan Brokken:
    De blinde passagiers is een boek dat zich er niet voor schaamt in een oude maar enigszins vergeten traditie te staan, die van het zeeverhaal. De vier hoofdpersonen, een schilderijrestaureur, een op avontuur beluste vrouw en twee verstekelingen, door het toeval bijeen gebracht op een vrachtschip, zijn ieder op hun manier op zoek naar het geluk. Pas gaande het boek leer je hen en hun blindheden langzaam kennen. Tegelijkertijd maakt het reisgehalte steeds meer plaats voor een psychologische peiling van deze tastende levens.

    Met eenvoudige maar literair treffende middelen heeft Brokken een klassiek verhaal geschreven over ontoereikende ambitie tijdens een louteringsreis waarin niemand gloriërend zijn doel helemaal bereikt en waarin het menselijk tekort zich niet laat manipuleren.



  • Wessel te Gussinklo - De opdracht

    Rapport Wessel te Gussinklo:
    Wessel te Gussinklo’s tweede, psychologische roman De opdracht concentreert zich voornamelijk op de broeierige binnen wereld van de sociaal disfunctionerende veertienjarige Ewout Meyster. De spanning wordt grotendeels opgeroepen door Te Gussinklo’s virtuoze verteltechniek, bijvoorbeeld de manier waarop hij het verhaal weet te vertragen en te versnellen – seconden dijen aldus uit tot adembenemende hoofdstukken. Ewouts fascinerende, monogame gedachten – en woordenvloed is zo vol hypnotische herhaling en angstbezwering dat de snelheid waarmee de te voorziene rampen zich voltrekken toch nog verrast. Te Gussinklo’s in nuancerende impressionistische taal gestelde, overdonderende weergave van Ewouts duistere psychische proces is een bijzondere tour de force en vormt een onvergetelijke leeservaring.



Naar de overzichtspagina

Delen