Gouden Uil Literatuurprijs 1997 Fictie

Ga direct naar

Rapport:

Juryverslag De Gouden Uil 1997 Fictie:

In 1996 publiceerden een aantal gerenommeerde auteurs nieuw werk en toonden ze door hun vakmanschap dat ze nog altijd een lengte [ of meer] voorliggen op een groot aantal schrijvers die zich in het meer ‘onderhoudende’ genre tevreden stellen met een beperkter literaire ambitie. De al langer op te merken evolutie naar de traditionele vertelling, niet gehinderd door enige reflectie over [ al dan niet volkomen opgebruikte] literaire geplogenheden en technieken, of over het medium van de poëtische zegging of de literaire vertelling zelf, zet zich door. Hierdoor groeit in de literaire productie de ‘middelmatigheid’ gestaag aan. De jury zag geen debutanten sterk genoeg om deze trend te doorbreken. Over andere auteurs met een heel eigen schriftuur als een literair statement in deze context raakte ze het soms dan weer niet eens.

Auteurs die zich dit jaar onderscheiden in de totale literaire productie [ een van 220 titels proza en poëzie] danken dit vaak aan de eigen manier om zich van de traditionele verteltechniek te bedienen. Gezichtspunt, compositie, reflectie, dialogen, metaforiek, thematiek of – waarom niet – een terugkeer in de formulering naar het zeer gedragen schrijfambacht… wie elementen als deze flexibel dienstig weet te maken aan de opzet van haar/zijn literaire onderneming, wekt unanieme bewondering. Vakmanschap heeft dit jaar het verschil gemaakt.




Winnaar

  • A.F.Th. van der Heijden - Het hof van barmhartigheid

    A.F. Th. van der Heijdens dubbelluik maakt deel uit van een bijzonder ambitieuze opzet, de romanreeks De tandeloze tijd over het leven van een aantal jonge mensen, hoofdzakelijk in Nijmegen in de jaren zeventig en in Amsterdam in de jaren tachtig, die geconfronteerd worden met de problemen en de gebeurtenissen uit die tijd. Tegelijk is het een afrekening van de auteur met de levenswijze en de idealen uit het verleden én een indrukwekkende manifestatie van de scheppende verbeelding. Deze twee boekdelen, in een poging om de tijd te vertragen vormgegeven als een breedvoerige kroniek, omvatten een belangrijke fase in het geheel en vormen een voorlopig sluitstuk. Je kan ze ook het resultaat noemen van die algemene ambitie van menig schrijver, namelijk een [of het] leven te herscheppen. In dit geval gaat het om een waargemaakte ambitie: Van der Heijden put uit de realiteit, reflecteert een tijdperk, maar de stilistische kracht die hij daarbij inzet, het verbeeldingsvermogen waarmee hij de werkelijkheid transponeert en de verhaalstrategieën die hij ontplooit, zetten de beschreven dingen aan het dansen; een dans naar de pijpen van de grote romancier.



Genomineerd

  • Benno Barnard - De schipbreukeling

    Rapport Benno Barnard:
    In de dichtbundel De schipbreukeling van Benno Barnard staat op het eerste gezicht de autobiografie van de dichter en zijn omgeving op het programma. Maar tegelijkertijd weet hij die eigen wereld door zijn beeldende taalgebruik en de visionaire metaforen die hij ervoor kiest, een mythologische dimensie te geven, die het geheel ver uittilt boven de schijn van de ik-poëzie. De schipbreukeling is een liefdesverklaring [‘O, ik houd van dit volk dat zevert en pist // in de blauwe stroom van mijn woorden…’] en een epische bundel ineen, waarin Barnard op knappe wijze subjectieve en objectieve gewaarwordingen over België, het land van zijn keuze, heeft vervlochten. Het fascinerende is dat de smeltkroes waarin deze dichter zich thuisvoelt zijn poëzie enerzijds romantisch kleurt, terwijl ze anderzijds onmiskenbaar een cultuurkritisch karakter heeft. Barnard genereert er zich in de De schipbreukeling niet voor in de grote traditie van Yeats en Eliot te staan, maar hij geeft er op plastische en expressieve wijze een onverwisselbare, eigen karakteristiek aan.



  • Hugo Claus - De geruchten

    Rapport Hugo Claus:
    Een huurling keert uit Afrika terug naar Vlaanderen met een vreemde besmetting onder de leden, die stilaan zijn hele omgeving aantast. De dorpsgemeenschap mort vijandig en reageert tenslotte gewelddadig, maar vergist zich in de interpretatie van de werkelijkheid. Met dit vrij eenvoudige gegeven schetst Hugo Claus eens te meer een indringend portret van een Vlaamse gemeenschap, een verzameling verkrampte, ongeremde en exuberante personages. En van de Vlaamse ziel, een mengeling van domheid, lust, amoraliteit en berekening , een in zichzelf besloten xenofoob systeem met eigen wetten en geplogenheden, en met een schaamteloze eigengereidheid en zelfgenoegzaamheid. Vanuit een superieure afstandelijkheid en met een vlijmscherpe satirische pen – het door Claus zo typisch bewerkte ‘Vlaams’ spreekt in dat opzicht voor zichzelf - stelt de auteur een intrigerend en mysterieus lappendeken van taferelen samen, een grimmige karikatuur van la Frandre profonde, die door een infusie van mythologische elementen ook een tijdloos karakter krijgt. De Geruchten is een mysterieuze, intrigerende roman over het zoeken van de beperkte mens naar de “ware diepere betekenis” in de chaotische, onbetrouwbare verschijningsvormen van de werkelijkheid.



  • Renate Dorrestein - Verborgen gebreken

    Rapport Renate Dorrestein:
    Tijdens de overtocht naar een Schots eiland loopt een meisje van tien met haar jongere broertje weg van haar ouders. Ze gaat op de vlucht voor dingen die er thuis gebeurd zijn bij het begin van de vakantie. Een vrouw van zeventig neemt de kinderen mee naar haar vakantiehuis op de kust van het eiland. Ze heeft zelf ook problemen: de laatste van haar vier broers is gestorven en haar schoonzussen willen haar het huis uit zetten. Terwijl haar leven stuk voor stuk afbrokkelt, probeert ze de reden voor de vlucht van de kinderen te achterhalen en geeft ze ze een nieuw gevoel van geborgenheid.

    Verborgen gebreken is een weemoedige roman over schrijnende vormen van verraad, over gemis aan intimiteit en geborgenheid dat de relatie tussen ouders en kinderen of tussen kinderen onderling vertroebelt. Renate Dorrestein maakt prachtige psychologische portretten van twee uiteenlopende personages met een emotioneel verwarrend verleden, die in hun behoefte aan rust, weerstand en vertrouwen een volkomen contrasterende ontwikkeling doormaken. De roman verrast voortdurend door onverwachte wendingen en is vooral spannend doordat de personages zich keer op keer verkeerde voorstellingen maken van wet er gebeurd is en van elkaar niet weten wat de lezer weet. Talloze details zijn zeer subtiel en functioneel aangebracht, en een opeenvolging van toevallen en misverstanden stuwt de onderdrukte dramatiek naar een tragische afloop. Het verhaal is tenslotte bijzonder authentiek doordat Renate Dorrestein zorgvuldig alle clichés over incest uit de weg is gegaan.



  • J.J. Voskuil - Meneer Beerta

    Rapport J.J. Voskuil:
    In deze eerste twee delen van J.J. Voskuils zevendelige romancyclus [en getranscribeerd dagboek] kijkt de lezer mee met de Prinzipienreiter Maarten Koning naar het saaie leven van alledag op kantoor, waar problemen aan de orde komen als: is de portier wel echt ziek? Met een ongelooflijke geduld tekent Voskuil een groep mensen met bescheiden ambities in een gesloten wereld uit, die roteert om zijn eigen dodelijke banaliteit. Wat zijn imponerende Entbildungsroman tot zo’n unieke leeservaring maakt is de genadeloze precisie waarmee gekeken wordt. Uit de fragmentarische observaties van buitenaf, de absurd-gewone dialogen waarin Voskuils figuranten zich laten kennen en de droogkomische aandacht voor het nietige detail valt slechts één conclusie te trekken: het zinloze menselijk bedrijf kan slechts met een lach bezien worden.

Naar de overzichtspagina

Delen