Griffels 2001

Ga direct naar

Details:

De Griffeljury 2001 bestond uit:
Helma van Lierop (voorzitter)
Marjolein van Dam
Annelies Fontijne
Marianne van Gink
Mick Salet


Rapport:

De Griffeljury 2001 heeft de volgende boeken voorgedragen ter bekroning met een Gouden of Zilveren Griffel. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen:

Gouden Griffel
Ingrid Godon & André Sollie - Wachten op Matroos - Querido

Zilveren Griffels
Categorie 6 jaar en ouder:
Kaat Vrancken - Hannah en het raadsel van de stilte - Querido

Edward van de Vendel - Dom Konijn - Querido

Categorie 9 jaar en ouder:
Martha Heesen - Mijn zusje is een monster - Querido

Categorie informatieve boeken
Daniel King - Schaken. Van de eerste zetten tot schaakmat - Gottmer

ALGEMENE INLEIDING
Stapels boeken moesten in korte tijd worden gelezen en beoordeeld. Dat klinkt als een moeizame klus. Niets is minder waar. Het lezen van het kinderboekenaanbod 2000 was over het geheel genomen meer een genoegen dan een taak. Natuurlijk waren er ook wel boeken die de jury eigenlijk niet wilde lezen. Aan deze boeken - de dertien-in-een-dozijn-verhalen vol clichés en slecht lopende zinnen - is plichtsgetrouw maar met de nodige tegenzin enige aandacht gegeven. Maar de boeken die de moeite van het lezen en kijken alleszins waard waren, waren in de meerderheid. Vooral in de categorieën 0-6 en 6-9 jaar was genoeg te genieten voor wie net als de jury houdt van spelen met woorden, van met weinig woorden heel veel zeggen, van iets op een andere manier zeggen dan het altijd al gezegd is en van woorden en beelden die elkaar aanvullen. De verrassendste, de mooiste van inhoud en taal, de boeken die het meest boeiden door het, in termen van Kees Fens, 'ongewone van het gewone' kregen een Griffel.

De jury is blij met de ontwikkeling die zij ziet op het gebied van boeken voor beginnende lezers. Met het niveau van deze boekjes was het heel lang droevig gesteld. Maar sinds een aantal jaren is het opvallend duidelijk dat uitgevers en auteurs tot het inzicht zijn gekomen dat de niet geringe inspanning van beginnende lezers beloond moet worden met fijne boeken. Het gaat er immers niet alleen om dat ze leren lezen, maar ook dat ze leren genieten van spannende, ontroerende en geheimzinnige, humoristische en vooral goed geschreven verhalen. Dergelijke verhalen schrijven binnen de beperkingen van de avi-niveaus vraagt van een auteur een extra inspanning. Een voorbeeld van een boek dat aan heel veel van deze criteria voldoet, is Boos in de doos van Ben Kuipers en Ingrid Godon. Vooral vanwege de originaliteit en sterke opbouw van het verhaal verdiende het verhaal naar de mening van de jury een Vlag en Wimpel.

De andere Vlag en Wimpels gingen eveneens naar boeken die boeiden door het idee, een intrigerend plot en/of een opvallende stijl: Een opa om nooit te vergeten van Bette Westera en Harmen van Straaten, Als ik eens een wens mocht doen... van Franz Hohler en Rotraut Susanne Berner, De feestrede van Carli Biessels, Willem is een weerwolf van Hermine Landvreugd en Het Vrouwtje van Stavoren van Agave Kruijssen.

In eerdere juryrapporten is het al gezegd, maar het moet nog maar eens: het informatieve boek blijft een zorgenkindje. Op alle fronten wordt de plank helaas nog steeds misgeslagen. De toon is niet zelden geforceerd en de inhoud onevenwichtig. Om het geheel luchtig te houden, worden aan de informatie te veel quasi-grappige anekdotes toegevoegd. Vaak wordt de tekst bovendien doorspekt met tal van illustraties in een zogenaamd wervelende lay-out die het verwerken van de informatie eerder hindert dan bevordert. En soms wordt de informatie afgewisseld met een verhaal dat zo slecht in elkaar zit, dat het beter weggelaten had kunnen worden. Een register, een belangrijke voorwaarde voor een goed informatief boek, ontbreekt maar al te vaak. Kortom, een weinig inspirerende categorie.

Verbaasd heeft de jury zich ten slotte over het beleid dat uitgevers volgen bij het inzenden van hun boeken. Het was haar niet altijd duidelijk waarom een uitgeverij het ene boek wel en het andere niet instuurde. Had zij een aantal van haar eigen boeken over het hoofd gezien? Het betekende in elk geval dat een niet gering aantal boeken door de jury zelf moest worden aangevraagd en daaronder was ook werk van auteurs die door de constante kwaliteit van hun boeken door geen enkele jury over het hoofd gezien mogen worden. Meer zorgvuldigheid van uitgeverijen op dit punt in de toekomst is gewenst.




Gouden Griffel

  • Ingrid Godon - Wachten op Matroos

    Wachten op Matroos is een prentenboek over vriendschap en verlangen. Vuurtorenwachter Tijs kan aan niets en niemand anders denken dan aan Matroos. Samen zullen ze een wereldreis maken, heeft Matroos beloofd. En ook al zeggen zijn vrienden Roos en Felix dat Matroos hem allang vergeten is, Tijs blijft wachten. 'Morgen komt hij terug,' denkt Tijs. 'Op mijn verjaardag.' En hij zorgt alvast voor de brandewijn die Matroos zo lekker vindt. Maar Matroos komt niet. Hij keert pas terug als het feest al lang is afgelopen, diep in de nacht. 'Er hangt al een beetje ochtend in de lucht als ze naar de boot wandelen. Tijs en Matroos.' Roos en Felix blijven achter zonder te weten wat er is gebeurd. 'Ze wachten op Tijs.'

    Wachten op Matroos is ontstaan naar het idee van Ingrid Godon. André Sollie zorgde voor de woorden. Het is een boek met een bijzondere sfeer die zich het best laat omschrijven als verstild. Die sfeer wordt opgeroepen door de tekeningen, door wat er gezegd wordt, maar misschien nog wel het meest door wat er niet of niet met zoveel woorden gezegd wordt. De tekst is mooi en sober. Er staat geen woord teveel en met die weinige woorden wordt een heleboel overgebracht zonder het expliciet te benoemen. Zoals op de verjaardag van Tijs. De cadeaus, onder meer een zelf gebreide zeemanstrui voor de wereldreis, zijn uitgepakt, de avond is bijna voorbij. 'Maar de kurk zit nog op de brandewijn. En de zeemanstrui kriebelt.' De taal is afwisselend prozaïsch en poëtisch, passend bij het moment en bij wie er aan het woord is. Woorden en beelden zijn trefzeker gekozen en bereiken dat de lezer zich identificeert met de gevoelens van eenzaamheid en twijfel van de achterblijvers.

    Verlangen naar en wachten op een vriend of een geliefde is van alle tijden en voor alle leeftijden. Daarom is terecht gekozen voor een cyclische vorm. De geschiedenis herhaalt zich. Tijs verlangt naar Matroos, weet niet wanneer hij komt en wacht, dag na dag, uitkijkend over zee. Roos en Felix missen Tijs, weten niet of en wanneer hij zal terugkeren. Ze zorgen voor de vuurtoren en wachten, strak kijkend naar de scheepjes op zee.

    Wachten op Matroos is indrukwekkend in zijn eenvoud en krijgt daarom een Gouden Griffel.

    Details:
    Secundaire auteur: André Sollie

Zilveren Griffel

  • Martha Heesen - Mijn zusje is een monster

    Rapport Martha Heesen:
    Categorie vanaf 9 jaar

    Vanaf het begin is duidelijk dat Neeltje in Mijn zusje is een monster anders is. Wat er precies met haar is, wordt niet duidelijk. Het is een kind waar de ouders gek van worden. Het agressieve en onvoorspelbare gedrag van Neeltje maakt dat ieder gezinsuitstapje uitloopt op een mislukking. Haar uitbarstingen domineren het gezinsleven. Haar zusje Stella heeft het er knap moeilijk mee, al begrijpt zij de fantasieën van Neeltje nog het best van iedereen. Maar de verantwoordelijkheid die zij voor haar zusje voelt, het begrip dat haar ouders telkens weer van haar verwachten, wordt haar ook wel eens te zwaar. Zeker als zij de schuld krijgt van iets dat Neeltje heeft gedaan.

    Mijn zusje is een monster is een beklemmend boek. Doordat je de gebeurtenissen volgt door de ogen van Stella zit je er als lezer bovenop en komt de wanhoop van Stella en haar ouders heel dichtbij. Je wordt meegetrokken in het verhaal en het grijpt je bij de keel dat er geen oplossing is. Tegelijkertijd maakt dat het boek ook zo reëel. Heel subtiel beschrijft Martha Heesen wat er gebeurt en hoe iedereen daar verschillend op reageert. Zonder te oordelen en met een groot inlevingsvermogen heeft ze in een heldere stijl personages neergezet waar je niet gemakkelijk van loskomt.

    Je voelt hoe Stella geen raad weet met haar gevoelens. Ze houdt van Neeltje, maar haat haar ook. Bijvoorbeeld wanneer zij weer eens de schuld krijgt van iets dat Neeltje heeft gedaan of als zij door dagenlang te zwijgen de sfeer in het gezin verpest. 'Neeltje is een rotkind, een mislukt rotkind.' Opstandig wordt Stella soms van de verantwoordelijkheid die ze draagt. ''Ik moet altijd en eeuwig op haar passen!' Woedend wordt ze op volwassenen die haar zusje in bescherming nemen, omdat ze 'nu eenmaal anders' is. Kortom, Mijn zusje is een monster is overtuigend echt.

  • Daniel King - Schaken

    Rapport Daniel King:
    Categorie informatief

    Schaken is niet eenvoudig. Natuurlijk, als je de stukken en de basisregels kent, kun je beginnen. Maar het wordt pas leuk als je wat meer weet over de mogelijkheden van de stukken. Nog spannender wordt het als je het spel van je tegenstander doorziet en weet te ontregelen. Hoe je dat doet, laat zich door de complexiteit van het spel niet makkelijk uitleggen. Een helder geschreven, informatief boek kan daarbij helpen.

    Precies zo'n boek is Schaken van Daniel King. Het boek is overzichtelijk ingedeeld. Deel een geeft informatie over de historie van het spel, de stukken en de regels, deel twee bevat wetenswaardigheden over bekende schakers en beroemde partijen. Voordeel van een dergelijke indeling is, dat je bij de uitleg van het spel zelf niet gehinderd wordt door informatie die weliswaar interessant is, maar niet noodzakelijk voor het spelen van een partijtje schaak.

    De uitleg over het spel in deel een wordt in tekst en beeld aangeboden. Van ieder stuk wordt duidelijk aangegeven hoe het eruit ziet en wat je ermee kan en mag. De manier waarop King dat doet, laat zien dat hij zijn lezer serieus neemt. Nergens is hij betuttelend of probeert hij gewild grappig te zijn. Doordat het spel ook in diagramvorm wordt getoond, ziet de lezer de verschillende zetten voor zich en kan hij ze naspelen. De antwoorden en de toelichting daarop staan achter in het boek. De informatie wordt gecompleteerd door een woordenlijst waarin de belangrijkste begrippen uit de lopende tekst nog eens kort en bondig worden uitgelegd, en een register.

    Schaken is een helder, informatief boek waarvan de jury er meer zou wensen.

  • Edward van de Vendel - Dom konijn

    Rapport Edward van de Vendel:
    Categorie vanaf 6 jaar

    Dom Konijn heeft een brandende vraag, maar moet stil zijn. De volwassenen in zijn omgeving hebben geen tijd voor hem, nu Oud Konijn dood gaat. Ze hebben niet in de gaten dat Dom Konijn juist daarover meer wil weten. Dus zoekt hij zijn heil bij andere dieren. Bij Kaal Kuiken, Droge Pad, Grijze Muis en Hongerige Uil die ook wel Veel te Vette Uil wordt genoemd. De antwoorden zijn, afhankelijk van de gemoedstoestand van de diverse dieren, heel verschillend. Terug bij Oud Konijn maakt Dom Konijn van al die antwoorden zijn eigen verhaal over de dood. Een troostend verhaal, voor hemzelf en voor Oud Konijn.

    Wat gebeurt er als je dood gaat? Iedereen heeft zich die vraag wel eens gesteld. Vooral op momenten dat de dood dichtbij is, bijvoorbeeld wanneer een naast familielid op sterven ligt. Voor kinderen is dat niet anders dan voor volwassenen. Er is een behoefte om de dood voorstelbaar te maken. Precies dat gebeurt in Dom Konijn van Edward van de Vendel. Ieder op zijn eigen manier schetst met woorden zijn of haar kijk op de dood en laat daarmee tegelijkertijd iets van zichzelf zien. Daarbij ontbreekt de humor niet. Bij voorbeeld in de doodswens van Grijze Muis en in de visie van Droge Pad op het bestaan: 'Leven is verdampen.'

    De taal van Van de Vendel is beeldend en soms ritmisch als in een gedicht:
    'Hij moet even zijn bek houden - nu Oud Konijn zo ligt te bibberen. Nu Oud Konijn hier ligt te zuchten als de wind door donkergroene bomen. Nu hij ligt te kreunen als een waaitak die begint te breken.' De herhaling in de structuur visualiseert mooi het groeiende zelfvertrouwen van Dom Konijn. Kennis blijkt nog altijd macht. Wie kan schilderen met woorden, wordt gewaardeerd en gerespecteerd. Zoals Dom Konijn. En zoals Edward van de Vendel.

  • Kaat Vrancken - Hannah en het raadsel van de stilte

    Rapport Kaat Vrancken:
    Categorie vanaf 6 jaar

    Hannah is gek op raadsels. Ze is dan ook dolblij met het raadselboek dat ze van haar vader krijgt als ze met mama alleen op vakantie gaat. Maar als ook het leven zelf een raadsel wordt, dan wordt ze bang. Papa gaat niet mee op vakantie, omdat hij van stilte houdt en mama en Hannah houden van drukte. Hannah wil dat hij meegaat. En wat moet ze denken van Tony, die vreemde man die tijdens de vakantie de hele dag met haar en mama optrekt en met haar moeder over het 'raadsel van de liefde' praat? Hannah is bang dat hij verliefd is op haar moeder en mist haar vader. Maar voor elk raadsel bestaat een oplossing, dus ook voor het raadsel van de liefde. Een mooie oplossing, vindt Hannah. Als ze weer thuiskomt, heeft ze nog één raadsel, voor papa, een hele moeilijke.

    Hannah en het raadsel van de stilte is een heerlijk (voor)leesboek over een meisje dat zoveel mogelijk van de wereld wil begrijpen. De stijl is eenvoudig. De zinnen zijn kort en helder, de dialogen levendig en warm. Maar het is meer dan een lekker leesboek en dat heeft alles te maken met de speelse compositie. Raadsels lopen op verschillende niveaus als een rode draad door het verhaal. Knap daarbij is het consequent kinderlijke perspectief. 'Je zit tussen twee heuvels en toch ga je vooruit' is voor Hannah een koud kunstje als ze net in een land met kamelen is aangekomen, maar het raadsel van de liefde maakt haar moe en onzeker. Een ander motief dat het verhaal boeiend maakt is de tegenstelling tussen stilte en lawaai en met name de manier waarop zij gebruikt wordt om de bijzondere band tussen Hannah en haar vader te beschrijven.

    De eerdere verhalen over Hannah waren zeker ook de moeite waard, maar met Hannah en het raadsel van de stilte heeft Kaat Vrancken zichzelf overtroffen. Ze schreef een prachtig rond verhaal waarin Hannah zo levensecht wordt neergezet dat ze heel dicht bij de lezer komt. De meesterlijke observaties maken dat je als volwassen lezer denkt: 'O ja, zo voelde dat.' En een betere titel dan Hannah en het raadsel van de stilte is voor dit boek niet te bedenken.

Vlag & Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen