Griffels 2008

Ga direct naar

Details:

De Griffeljury bestond uit:
Majo de Saedeleer (voorzitter)
Hanneke van den Berg
Jacqueline Dulos
Marjolein Hanse
Birgitte Plasmans



Rapport:

De Griffeljury 2008 heeft de volgende boeken voorgedragen ter bekroning met een Gouden of Zilveren Griffel of een Vlag & Wimpel. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen. [De juryrapporten voor de Gouden Griffel en de Zilveren Griffels zijn opgenomen onder de 'Algemene inleiding' van de jury.]

GOUDEN GRIFFEL
Informatief Kinderen van AmsterdamJan Paul Schutten
Uitgeverij Nieuw Amsterdam

ZILVEREN GRIFFELS
Tot 6 jaar
- Sjaantje doet alsofSjoerd Kuyper
Uitgeverij Nieuw Amsterdam

-Eén miljoen vlindersEdward van de Vendel
Uitgeverij De Eenhoorn

Vanaf 6 jaar
- De eend, de dood en de tulpWolf Erlbruch
Em. Querido’s Uitgeverij

De wonderlijke lotgevallen van Olle en LenaMaria Parr
Uitgeverij Lannoo

Vanaf 9 jaar
- Tobie Lolness. Op de vluchtTimothée de Fombelle
Em. Querido’s Uitgeverij

Op weg naar huisJan Michael
Uitgeverij Lemniscaat

Poëzie
- De Nederlandse kinderpoëzie in 1000 en enige gedichtenGerrit Komrij
Uitgeverij Prometheus

Informatief
- Lang geledenArend van Dam
Uitgeverij Van Holkema & Warendorf

VLAG & WIMPELS
Tot 6 jaar
- KleinvaderEdward van de Vendel
Em. Querido’s Uitgeverij

Vanaf 6 jaar
- Niks zeggen!Gideon Samson
Uitgeverij Leopold

Vanaf 9 jaar
- Naar WolfMireille Geus
Uitgeverij Kidsbibliotheek

- VertrektijdTruus Matti
Uitgeverij Lemniscaat

Informatief
- Over engelen, goden en heldenJanny van der Molen
Uitgeverij Ploegsma

ALGEMENE INLEIDING
Als we van de werkzaamheden van de Griffeljury een verslag als van een wielerwedstrijd zouden maken, dan werd het een reportage over een aantal kansloze afvallers in de eerste kilometers, een grote groep mededingers die aan elkaar gewaagd zijn,
een aanzienlijke vluchtersgroep met snelle benen en goed tactisch inzicht (lees: een vlotte pen en vertrouwdheid met de doelgroep) en een kopgroep die voor een spannende finish zorgde.
En om de vergelijking met de wielerwedstrijd nog even vol te houden: het is geen kermiskoers die hier gereden wordt, maar een wedstrijd waarin de top van de internationale favorieten aantreedt. Want wat hebben de lezende kinderen in de Lage Landen toch een geluk. Ze krijgen een gevarieerd en hoogstaand aanbod van boeken die in het Nederlands zijn geschreven in Nederland en Vlaanderen. En daarbovenop de mooiste boeken uit het buitenland in vertaling. Het is moeilijk kiezen uit zo’n rijkdom, niet alleen voor de kinderen. We hebben als jury een paar hartverscheurende keuzes gemaakt. In dat opzicht zijn de Vlag en Wimpels dan ook geen troost- of aanmoedigingsprijzen. De meesten hadden net zo goed een Griffel kunnen zijn. Maar er zijn reglementen en lange debatten.

We hebben genoten van enkele bijzonder mooie prentenboeken en geïllustreerde verhalen voor de jongste kinderen. Het viel ons op dat in boeken voor deze leeftijdsgroep vaak over de vriendschap tussen jonge kinderen en grootouders wordt verteld. Als aftakeling, dood en afscheid van een geliefde grootouder aan de orde zijn, treft het de kinderen diep. De beste auteurs vertellen dat verdriet aangrijpend in woord en beeld.
Jammer vonden we het dat een aantal vlot lezende verhalen werd ontsierd door storende ‘fouten’: een opeenstapeling van maatschappelijke en emotionele problemen, karikaturaal voorgestelde personages, anachronismen in historische verhalen, uitgeversslordigheden ...
Blij verrast waren we dan weer door het interessante aanbod van informatieve boeken over diverse onderwerpen. Heel wat jonge lezers die hunkeren naar kennis en weetjes op allerlei terreinen en in fictieverhalen hun gading niet vinden, worden door de ontdekking van dit soort boeken toch tot lezen verleid. Het zwaarst viel ons de uiteindelijke keuze tussen de boeken voor de leeftijdsgroep van 9 tot 12. In deze groep vonden we het grootste aantal mooie boeken: spannend, diepgravend en fijngevoelig. Tussen de boeken van de bovenste leeftijdsgrens vonden we er een aantal die een gedegen leeservaring vergen, maar inhoudelijk en psychologisch toch nauwer aansluiten bij het actieterrein van de Griffeljury dan dat van de Zoenjury.

Als de Griffeljury dan al iets heeft gemist in het boekenaanbod van 2007, dan hadden we ons – en de kinderen - misschien wat meer vrolijke verhalen gewenst.




Gouden Griffel

  • Jan Paul Schutten - Kinderen van Amsterdam

    Categorie Informatief:

    Omdat de auteur gepassioneerd is voor zijn onderwerp.
    Omdat hij een verteller is die je verleidt met zijn verhaal.
    Omdat de schrijver verliefd is op de Nederlandse taal.
    Omdat in dit boek de scheiding tussen verzinsel en wetenschap helder is.
    Omdat de auteur zijn lezer nergens betuttelt of beduvelt.
    Omdat de strips het verhaal zo levendig kleuren, al zijn ze in zwart-wit.
    Omdat dit boek eigenlijk drie boeken is.
    Omdat dit boek lezers van soorten aanspreekt.
    Omdat de auteur verleden en heden zo intelligent verbindt.
    Omdat hij je binnenleidt in de bronnen van de geschiedenis.
    Omdat na deze leeservaring niemand nog zal durven beweren dat geschiedenis saai zou zijn.
    Omdat dit boek je leert dat niets vanzelfsprekend is.
    Omdat dit boek je leert dat niets voorgoed hetzelfde blijft.
    (Ook niet de opbouw van een boek.)
    Omdat dit boek je leert dat er onder het oppervlak heel veel verborgen ligt dat de moeite van het ontginnen waard is.
    Kortom, omdat het origineel is en grappig en krachtig en rijk en omdat het heerlijk leest.

    Om al deze redenen kent de Griffeljury 2008 unaniem de Gouden Griffel toe aan het boek Kinderen van Amsterdam van Jan Paul Schutten.



Zilveren Griffel

  • Arend van Dam - Lang geleden...

    Rapport Arend van Dam:
    Categorie Informatief

    Met een boektitel als Lang geleden zal de ene lezer een sprookjesboek verwachten, de andere misschien een geschiedenisboek. De ondertitel geeft niet helemaal uitsluitsel: De geschiedenis van Nederland in vijftig voorleesverhalen. De slotwoorden van elk hoofdstuk ‘En zo… is het echt gebeurd.’ willen ongetwijfeld de historische juistheid van de ‘verhalen’ onderstrepen. Net als de bijgevoegde tijdbalk.

    De jury looft een boek dat vijftig onderhoudende, goed vertelde verhalen bevat. Doorgaans zijn ze opgehangen aan de geschiedenis van één persoon wiens naam vertrouwd klinkt maar van wie de belevenissen vervaagd zijn. De verhalen zijn op kindermaat gesneden en worden verteld met veel dialogen en herkenbare details. Af en toe raakt de 21ste-eeuwse verteller en passant enkele morele vragen. Ook de zwierige illustraties van Alex de Wolf dragen bij aan de toegankelijkheid van de verhalen.
    Een verhalenverteller maakt keuzes. En een verteller die zich tot kinderen richt, houdt in een geval als dit de beperkte kennis van zijn publiek voor ogen. Er zijn dingen die hij weglaat en andere die hij in de verf zet. Maar ongetwijfeld biedt dit boek een mooi voortraject voor het latere ‘échte’ geschiedenisonderwijs. Dat zal de personages hopelijk kaderen in de complexere context van hun tijd en omgeving en de geschiedenis van Nederland verbinden met wat zich buiten de grenzen van het eigen land afspeelt.



  • Wolf Erlbruch - De eend, de dood en de tulp

    Rapport Wolf Erlbruch:
    Categorie vanaf 6 jaar

    Misschien is het wel het allermoeilijkste om iets te zeggen over de allermooiste boeken. Een boek bijvoorbeeld dat simpelweg gaat over een eend die haar einde voelt naderen en uiteindelijk ook dood gaat.
    Hoe praat je als jury over soberheid dan met boordevolle woorden?
    Diepgang, suggestie, evidentie, wijsheid, humor, weemoed,..
    Hoe leg je uit dat meesterschap in één pennentrek, één potloodstreep zit? Die ene lijn die vertelt dat de de eend geschrokken is, tevreden, bedrukt, teleurgesteld, … Of dat de dood, een doodje eerder - een schedeltje boven een geruite schort - onwetend,
    onschuldig, bang, verbaasd is, glimlacht, plaagt, zwijgt.
    En het decor? Een donkere kleurvlek voor het water of de nacht, een verknipte oude gravure voor de plantengroei. Verder staan de dood en de eend in de leegte van het crème kleurige blad, zonder achtergrond, context of attributen. Er staan in dit boek een paar honderd zorgvuldig gekozen woorden. Zij vertellen al even sober als de tekeningen het verhaal van de dood die geduldig is en vriendelijk en de eend die daar vrede mee heeft.

    Dit boek over de dood is een vriendelijk boek. Wat kan je anders dan glimlachen met een eend die kippenvel krijgt? Of een eend die zich de hemel voorstelt als kunnen vliegen en de hel als gebraden worden? Dit boek over de dood is ook een heel wijs boek.
    De dood is ontroerd als hij de eend moet laten gaan. Eventjes maar. Want zo is het leven, mijmert hij, en zonder haast zet hij zijn weg voort. Want er is alweer ergens een vos die op een haas jaagt.
    De alom aanwezige zwarte tulp is een rijk symbool. De kinderen hoeven de talrijke connotaties niet te kennen om de stille hulde van de dood aan het leven te begrijpen.
    De eend, de dood en de tulp is een boek om dag na dag op telkens een andere pagina open te leggen.



  • Timothée de Fombelle - Op de vlucht

    Rapport Timothée de Fombelle:
    Categorie vanaf 9 jaar

    ‘Als er een hemel is in het paradijs, is die vast niet zo onmetelijk groot en mooi als deze’, oppert hoofdpersonage Tobie Lolness op de eerste pagina van dit boek. Maar ‘onmetelijk groot’ is een relatief begrip als je zelf maar anderhalve millimeter lang bent en als je hele wereld bestaat uit één enkele boom.
    Gecanoniseerde auteurs als Jonathan Swift en François Rabelais, en in de kinderliteratuur André Maurois en Annie M.G. Schmidt schreven boeken die een mengeling zijn van fabels, sprookjes en ontwikkelingsromans. In Gullivers Reizen, Gargantua en Pantagruel, Paddepoef en Spillebeen en in Pluk van de Petteflet creëerden zij een microkosmos waarin zij de ontwikkeling van een individu beschrijven en tegelijk de maatschappelijke realiteit becommentariëren. Timothée de Fombelle treedt in hun voetsporen. Daarmee schat hij zijn lezers hoog in, maar hij zet ook al zijn schrijverskunsten in om de lezer te pakken en niet meer los te laten.

    Er is de fantastische setting van de boom die de maatschappelijke gelaagdheid verbeeldt van Ondertakken tot Kruin. Het is een wereld waarin vechtmieren, bladluizen en larven optreden als soldaten, huisdieren en vee. Maar geleerden kunnen er om hun visionaire ideeën en ‘gevaarlijke’ ontdekkingen verbannen worden. Er heerst naijver achterdocht en machtswellust en je kunt verraden worden door je beste vriend. Realiteit heet zoiets.
    Er is de spanning van één kind tegen de rest van de wereld. Tobie leeft in de warmte van een ouderlijke huis waar je in de winter studeert en in de zomer op avontuur trekt. Maar het avontuur wordt een vlucht, want een held, hoe klein ook, moet op queeste gaan. Dat doet hij moedig, vasthoudend en trouw en hij laat zijn hart beroeren door de authentieke liefde.

    Gelukkig zijn er ook de talrijke monkellachjes die de zwaarte relativeren: “Met kletsnatte sokken kun je niet goed nadenken” en “ Ze glimlachte uitzonderlijk goed voor iemand van haar leeftijd. In principe ga je vanaf een jaar of vier à vijf minder goed glimlachen” of “Je moet goed eten voordat je nadenkt, anders ga je verkeerde dingen denken” .

    Tobie Lolness. Op de vlucht is een fantastische boek dat alles heeft om een klassieker te worden. De Jury vindt dat het de Zilveren Griffel ten volle verdient. Meer zelfs: een boek als Tobie Lolness verdient de hoogste lof omdat het de capaciteit heeft om het leven van zijn lezers te veranderen. Samen met de jonge lezers, kijken wij dan ook reikhalzend uit naar het vervolg van de avonturen van Tobie Lolness.



  • Gerrit Komrij - De Nederlandse kinderpoëzie in 1000 en enige gedichten

    Rapport Gerrit Komrij:
    Categorie Poëzie

    Het zal wel nooit een geheime ambitie van Gerrit Komrij zijn geweest dat hem op een dag nog eens een Zilveren Griffel te beurt zou vallen. Tot voor kort was hij immers met namen bekend als dichter – van poëzie voor volwassenen - en als samensteller van een omvangrijke bloemlezing van de Nederlandse poëzie. In die bloemlezing kwam de Nederlandse kinderpoëzie niet ter sprake. Literaire critici vonden altijd al dat de kinderpoëzie zich te gemakkelijk gewonnen geeft omdat ze zich complexloos en zonder geheimtaal laat kennen. Komrij werpt met De Nederlandse kinderpoëzie in 1000 en enige gedichten een nieuw licht op de charmes van dit ondergewaardeerde poëtische genre.

    Gerrit Komrij’s keuze uit 3 eeuwen kinderpoëzie maakt duidelijk hoe de samenleving naar kinderen keek en kijkt. Altijd weer lijkt de volwassen houding bepaald door de behoefte om kinderen te onderrichten en te onderhouden. Dat de lering daarbij al te vaak voorging op het vermaak, bezorgde de kinderpoëzie haar geringe literaire aanzien.
    Komrij zet die faam een neus door naast de gecanoniseerde gedichten ook straatverzen, stoute liedjes en de teksten van kinderen zélf op te nemen. De gedichten die Komrij heeft uitgekozen vertellen, leren en spelen, ontroeren en verrassen. Zoals het hoort is het eerste criterium bij zijn keuze de manier waarop de dichter taal geeft aan emoties en belevenissen, aan verdriet en geluk, aan ontdekkingen en vragen. Het mag duidelijk zijn: het plezier is niet alleen het deel van de lezer. Ook de hier opgenomen dichters hebben zich uitgeleefd in taalmuziek. Gerrit Komrij heeft een heerlijke bloemlezing samengesteld. Je blijft bladeren, je blijft lezen in deze duizend pagina’s van blije herkenning of fijne ontdekking. Als wat oudere lezer, sta je verbluft van de koppigheid waarmee sommige versjes die je lang geleden leerde zich in je geheugen hebben vastgehecht. Andere wil je alsnog uit je hoofd leren om ze te zingen en te spelen met de kinderen om je heen.
    Dit boek is een mooie-dingen-doos, een kistje vol kostbaarheden die je wil bewaren, een kaart naar vergeten schatten. In naam van de kinderen van vandaag, gisteren en morgen en in naam van het kind in ons geven wij deze bloemlezing van ganser harte een Zilveren Griffel. Het boek verdient een Unesco onderscheiding als bewaarder en beschermer van cultureel erfgoed.



  • Sjoerd Kuyper - Sjaantje doet alsof

    Rapport Sjoerd Kuyper:
    Categorie tot 6 jaar

    Sjoerd Kuyper is bijzonder. Niet alleen omdat hij al talloze malen bekroond is voor zijn werk, maar vooral omdat hij veel dingen goed kan. Hij houdt de serie over de kleuter Robin al jarenlang op een hoog niveau, schrijft mooie gedichten en filmscripts en is ook met musicals succesvol. Is er een pad dat hij niet durft in te slaan?
    Maar we zijn toch vooral blij met Sjoerd Kuyper als jeugdboekenschrijver. Keer op keer weet hij lezers - en jury's - te verrassen met mooie nieuwe boeken, voor oudere én jonge kinderen. Het aanhoudende succes van de Robin-boeken heeft zijn energie en creativiteit geenszins ingedijkt. Variëren op hetzelfde thema is er niet bij. Altijd weer probeert hij iets nieuws. En dat levert hem opnieuw een Zilveren Griffel op.

    In Sjaantje doet alsof heeft de samenwerking met Daan Remmerts de Vries buitengewoon goed uitgepakt, maar daarbovenop verrast Kuyper de lezer ook met het verhaal. In de eerste pagina's slaagt hij er al in de lezer volledig mee te slepen. Daardoor is de verrassing des te groter als hij op de laatste pagina's een onverwachte wending aan het verhaal geeft. Juist daardoor blijft dit boek nog dagenlang in je hoofd nazingen.
    In Sjaantje doet alsof vraagt Sjaantje haar oma om een koekje. De koektrommel Is leeg en oma zeg: ‘Neem maar een van opa’s net-alsof-koekjes’. Wat daarna volgt is een heerlijke mengeling van een sterk geloof in je eigen fantasie, de liefde voor een opa en de oprechtheid van een jong kind.



  • Jan Michael - Op weg naar huis

    Rapport Jan Michael:
    Categorie vanaf 9 jaar

    Het is wennen als stadsjongen Sam, na de dood van zijn ouders, in het geboortedorp van zijn moeder in het binnenland van Malawi komt te wonen. Hij wordt er opgenomen in het complexe gezin van zijn tante Mercy (!) en moet zijn plekje veroveren tussen haar kinderen.
    Jan Michael plaatst haar verhaal temidden van de contrasten van Afrika: het milieu van de geëvolueerde stedelijke bevolking die poogt te leven naar Westers model, tegenover het bestaan in de dorpen, waar bijgeloof, schaarste én solidariteit het leven regeren. Eén bittere werkelijkheid hebben beide milieus gemeen: de machteloosheid ten overstaan van dood en ziekte, ‘de Ziekte’.
    Sam’s moderne, blauwe schoenen, het laatste cadeau dat hij van zijn moeder heeft gekregen, worden het symbool voor het stadse, rijke leven dat hij als enig kind in moet ruilen voor het arme leven temidden van een familie en een gemeenschap die deelt van het weinige dat er is. De aanvaarding van dat nieuwe milieu en de verwerking van zijn verdriet kunnen beginnen als hij beseft dat hij met zijn moeder verbonden blijft door het land van haar jeugd, door haar familie en door zijn mooie herinneringen aan haar.

    De auteur vertelt een verhaal over verre landen en grote problemen en ze richt zich daarmee tot kinderen. De val is bekend: dramatisering, simplificering en betutteling. Jan Michael vertelt haar verhaal intelligent en inlevend. Ze slaagt erin het verdriet en de onwennigheid van hoofdpersoon Sam, zijn heimwee naar zijn vroegere leven, de vragen en de opstandige emoties rond de dood van zijn moeder overtuigend over te brengen.
    Ook de houding van de andere kinderen ten overstaan van de nieuwkomer wordt genuanceerd en met oog voor hun individuele psychologie getekend. Op weg naar huis is een boek dat beroep doet op het emotioneel en verstandelijk bevattingsvermogen van kinderen, een boek dat hen ernstig neemt.



  • Maria Parr - De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena

    Rapport Maria Parr:
    Categorie vanaf 6 jaar

    De wonderlijke lotgevallen van Olle en Lena is een kinderboek in de beste Scandinavische jeugdliteraire traditie. De setting is idyllisch: opa woont in en tante breit kriebelige truien, de volwassenen gunnen de kinderen alle ruimte om te spelen, ze begrijpen veel maar –gelukkig- niet alles en ze zijn er om te troosten in tijden van zorgen en verdriet. Kattenkwaad wordt gestraft, maar daarna worden er wafels gebakken.
    Kortom, het leven krijgt zijn volle deel: er is tijd voor rouwen en er is tijd voor feest. Wat dit boek bijzonder maakt is de tekening van de twee kinderen, Olle en Lena. Hier is een auteur aan het woord die beseft dat het gemiddelde kind niet bestaat. Lena schreeuwt als ze overstuur is, Olle fluistert.
    Lena is een brokkenpiloot, een ondernemend meisje dat zich geregeld in de nesten werkt. Ze maakt er geen geheim van als iets haar niet zint, maar als de emotie te groot wordt en de gebeurtenissen aan haar greep ontsnappen, klapt haar grote mond dicht en wordt haar luide stem stom.
    Olle is een denkertje: bezorgd, zorgzaam, zorgelijk. De rode draad doorheen het boek is zijn twijfel of Lena wel evenveel om hem geeft als hij om haar: “Lena is mijn beste vriend, ook al is ze een meisje. Dat heb ik haar nog nooit verteld. Ik durf niet omdat ik niet weet of ik ook wel háár beste vriend ben.” (p. 9)
    Het is ook Olle die het verhaal vertelt en dat is een aannemelijke keuze van de auteur, want hij doorgrondt zijn eigen hart en hij kent Lena’s gebruiksaanwijzing: “Ik zei niets, want dat is niet slim.’ (p.92). Bovendien is hij genoeg waarnemer om ook de signalen van de volwassenen op te vangen: “ Lena’s moeder is er gelukkig aan gewend om Lena’s moeder te zijn” (p.40).

    En deze passage om in te lijsten: “Gek zijn op iemand, is het mooiste wat er bestaat. Mensen die we missen, zitten binnen in ons.’ (zei opa). Hij gaf zichzelf een flinke klap op zijn borstkas. ‘O …’, zei ik en wreef met mijn mouw over mijn ogen. ‘Maar opa, je kunt niet spelen met mensen die hierbinnen zitten’.” (p.110)

    Het hele verhaal sprankelt van humor levensblijheid en levenswijsheid. En die wijsheid komt net zo goed van de kinderen als van de volwassenen.



  • Edward van de Vendel - Eén miljoen vlinders

    Rapport Edward van de Vendel:
    Categorie tot 6 jaar

    De logge, grijze, ernstige, kleine olifant gaat tegen heug en meug in zijn eentje achter een frivole, beweeglijke, kleurrijke vlindertroep aan. De droeve wijsheid van zijn ouders, de verlokkingen op zijn weg, de ontmoeting met de wijze gids en de bonte zoo van ervaren volwassenen bevestigen alleen maar dat de jonge hoofdfiguur zijn eigen weg moet gaan en het verhaal van de vlinders zelf moet achterhalen.
    De verwijzing naar de ‘coming of age’, de erotische connotaties van de vlinders, de onzekerheid bij het begin van een nieuwe levensfase, al deze lagen in het verhaal zullen de jonge lezer wellicht ontgaan. Maar de weelde van de kleurrijke tekeningen en het meevoelen met de verwarde emoties van de eenzame kleine olifant kunnen ook jonge kinderen ongetwijfeld invoelen.
    Voeg daarbij de tegenstellingen waarop het hele prentenboek speelt. Is er in afbeelding of associatie een grotere tegenstelling denkbaar dan tussen olifant en vlinder?

    Bij de beschrijving van de vlinders leeft Edward van de Vendel zich uit in exuberant poëtisch taalplezier, maar hij hanteert delicate soberheid in de verwoording van de olifantenbeleving. En Carll Cneut zou Carll Cneut niet zijn als er niet ergens, in contrast met het gedruis rond de zoektocht van de jonge olifant een muisje verstopt zat, dat de olifant haar liefde probeert te verklaren .



Vlag & Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen