Letterenfonds Vertaalprijs 2015

Ga direct naar

Details:

Op vrijdag 12 december 2015 is Edgar de Bruin bekroond met de Letterenfonds Vertaalprijs voor de vertaler als cultureel ambassadeur. Zijn vertaaloeuvre geeft blijk van een scherp oog voor de moderne Tsjechische literatuur; hij introduceerde schrijvers als Petra Hůlová, Jáchym Topol, Patrik Ouředník en Markéta Pilatová in Nederland.

De jury van de Letterenfonds Vertaalprijs 2015 bestond uit:
Suze van der Poll, voorzitter
Frans Denissen
Harrie Lemmens




Winnaar

Rapport:
Dames en Heren,

Tsjechische meisjes neuken ook, zo berichtte een groot kenner van de Tsjechen onlangs in Filter. Niemand zal deze uitspraak kunnen weerleggen. Toch zal het in bepaalde omstandigheden wenselijk zijn een dergelijk gegeven in wat meer bedekte termen te omschrijven. Over het algemeen, in het dagelijks gebruik, is het niet ingewikkeld uit te maken wanneer een omfloerste omschrijving gepast is. Maar wat staat de vertaler te doen als er literair geneukt wordt? Het weglaten van woorden, zinnen of hele passages wordt over het algemeen weinig gewaardeerd, maar hoe zwaar weegt het behoud van stijl nu werkelijk? Het voorbeeld, hoe triviaal ook, illustreerde afgelopen zomer maar weer eens hoe weerbarstig de praktijk van het ambassadeurschap, en niet in de laatste plaats die van het literair ambassadeurschap is.

Als ambassadeur behartigt De Bruin al ruim 25 jaar de belangen van menig Tsjechisch auteur. Hierbij beperkt hij zijn werkveld niet tot de Nederlandse markt, waar, zo rekende hij voor, jaarlijks slechts 3 à 4 Tsjechische romans verschijnen. De Bruin opereert op wereldniveau: in meer dan 30 landen vertegenwoordigt hij als literair agent de auteurs die zijn vertalershart doen kloppen.

Het contact met de auteurs die hij vertaalt reikt soms ver. Dat Jáchym Topol, een van de groten uit de Tsjechische hedendaagse literatuur, De Bruin in zijn nawoord dankt voor zijn adviezen en enthousiasme is veelzeggend.

Als vertaler en agent breekt hij een lans voor de in het Nederlandse taalgebied wat marginaal vertegenwoordigde Tsjechische literatuur. Zijn vertalingen van jonge (of destijds jonge) auteurs als Jáchym Topol, Petra Hůlová, Marketa Pilátová en Patrik Ouředník tonen dat hij een scherp oog heeft voor de richting waarin de Tsjechische letteren zich bewegen en het roept bewondering op dat hij het werk van die zeer diverse groep auteurs voor de Nederlandse lezer heeft ontsloten. Te meer omdat de door de Bruin vertaalde literatuur stijf staat van de ironie en van wat de kenners als ‘tussentaal’ betitelen, een soort regiotaal, geen gemakkelijke opgave kortom. De jury was onder de indruk van de vaardigheid waarmee De Bruin romans als die van Jáchym Topol, die gekenmerkt worden door een zeer persoonlijke, complexe stijl, met een hoge moeilijkheidsgraad, heeft weergegeven in Nederlandse vertaling. Hetzelfde geldt voor zijn vertalingen van het werk van de dissidente auteur Josef Škvorecký, een grootheid binnen de Tsjechische canon.

Dat De Bruin niet alleen als vertaler/ agent werkt, maar ook nadrukkelijk de samenwerking zoekt met vakgenoten verdient eveneens lof. Zo vormt hij samen met Hank Geerts, Kees Merks en Irma Pieper de redactie van de Moldavietserie, een serie waarin korte Tsjechische verhalen aan de Nederlandse lezer gepresenteerd worden en waarvan De Bruin zelf inmiddels een negental vertalingen verzorgd en van een nawoord voorzien heeft. Het zijn nawoorden die voor de Nederlandse lezer fungeren als een soort Lonely Planet, en een heldere ingang verschaffen tot het Tsjechische literaire landschap.

Het belang van de beschikbaarheid van goede vertalingen is niet alleen in literairesthetisch opzicht van grote waarde. De huidige spanningen binnen en aan de grenzen van Europa onderstrepen eens te meer hoe belangrijk het is de wereld niet alleen vanuit het eigen perspectief te beschouwen. Het is wellicht een open deur, maar het wordt nog wel eens vergeten, dat literatuur de lezer de mogelijkheid biedt de blik van een ander te lenen. Het werk van de post-Sovjet generatie Tsjechische auteurs, een generatie die gretig gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid over de wereld uit te zwermen en daarbij kritisch verslag doet van wat zich verder en dichterbij afspeelt, illustreert dat belang. Ter illustratie hiervan een fragment uit Jáchym Topols roman Chladnou Zémi uit 2009 die een jaar later onder de titel De werkplaats van de duivel bij Anthos verscheen. De verteller heeft zo juist Theresienstadt, de stad waarin hij geboren en getogen is, verlaten en gaat op reis naar het onbekende oosten:

Waar is het echte Oosten? vroeg ik me af, want alle Slowaken beweerden dat ik me vergist had op mijn zoektocht, zij zijn namelijk geen Oost- maar MiddenEuropa! Net als, jammer genoeg, die stomme Tsjechen een eindje verderop, om maar te zwijgen van de Hongaren, die leven in feite niet eens in Europa, ik kon maar beter niet naar hun territorium reizen, daar zouden ze me al helemaal niet verstaan, dat werd me uitgelegd bij de informatiebalie op het centraal station van Bratislava. […] Ze wuiven met hun arm, dat je voor het Oosten naar de Oekraïene moet, een flink end verderop […] Oekraïeners sturen je verder door naar Rusland. Maar de Russen geloven niet dat ze in het Oosten leven, dat vinden ze laster, zij zijn namelijk het middelpunt van de beschaafde wereld in het algemeen. (p. 55-56)

De Bruin, die zich middels zijn vertalingen en literair lobbywerk veel moeite getroost het werk van deze generatie voor een breder publiek te ontsluiten, is in de ogen van de jury een logische winnaar van de Vertaalprijs van het Nederlands Letterenfonds. De Bruin heeft de afgelopen decennia de rol van ambassadeur met verve vervuld. Hij heeft op eigen initiatief werk vertaald en onder de aandacht van uitgevers gebracht. Hij trekt bij de verspreiding van de Tsjechische literatuur samen op met collegavertalers, als docent aan de Vertalers Vakschool in Amsterdam deelt hij zijn kennis met beginnend vertalers en ontplooit stimulerende activiteiten op het terrein van het vertalen in het algemeen, activiteiten die in de ogen van het Letterenfonds bijdragen tot ‘de professionalisering en het maatschappelijk aanzien van het vak van vertaler’. Het is dan ook met veel genoegen dat de jury de Nederlands Letterenfonds Vertaalprijs 2015 toekent aan Edgar de Bruin.

De jury van de Nederlands Letterenfonds Vertaalprijs 2015:
Suze van der Poll (voorzitter), Frans Denissen en Harrie Lemmens
december 2015

Naar de overzichtspagina

Delen