Libris Geschiedenis Prijs 2009

Winnaar

  • Jolande Withuis - Weest manlijk, zijt sterk

    De Grote Geschiedenis Prijs voor het beste geschiedenisboek wordt dit jaar voor de derde keer uitgereikt. Net als vorig jaar mag worden vastgesteld dat de prijs opnieuw stevig aan reputatie heeft gewonnen. Het doel een prijs op te bouwen die binnen de historische wereld wordt gewaardeerd en serieus wordt genomen, mag als bereikt worden beschouwd.

    Het eerste jaar van de Grote Geschiedenis Prijs, toen nog de Volkskrant/Historisch Nieuwsblad Prijs was Auke van der Woud met zijn boek Een nieuwe wereld een zeer terechte winnaar. Vorig jaar volgde Luuc Kooijmans hem op met Gevaarlijke kennis, een gedurfde biografie van Jan Swammerdam waarmee hij volgens het juryrapport ‘boven de klassieke wetenschapsgeschiedenis uitsteeg’. Ook Kooijmans’ werk hoort bij de historische boeken van topklasse.

    Als gebruikelijk is het voorwerk verricht door Frans Smits, Martin Sommer en Annemarie Lavèn, medewerkster van Historisch Nieuwsblad. Uitgeverijen in Nederland en Vlaanderen zijn aangezocht over hun historische publicaties uit de periode juli 2008 tot juli 2009. Niet álle historische uitgaven kwamen in aanmerking – ze moesten in het Nederlands geschreven zijn (dus niet vertaald) en in beginsel voor een breder publiek toegankelijk. Na afstrepen bleek een lijst over van tachtig boeken, die allemaal aangevraagd, bekeken, besproken en gewogen zijn. Uiteindelijk resteerde een longlist van tien titels, die door de jury gelezen zijn, en op grond waarvan een shortlist van vijf kanshebbers is gemaakt.

    De beoordelingscriteria waren leesbaarheid, degelijkheid en originaliteit. Ook dit jaar was de kwaliteit van de inzendingen hoog. Met dien verstande dat het genre biografie nogal overheerste. Drie van de vijf titels op de shortlist zijn biografieën, de vierde heeft zeker biografische trekken. Bespreekster Anet Bleich concludeerde niet ten onrechte in de Volkskrant dat kennelijk sprake is van ‘een nieuwe behoefte aan helden’. De vijf genomineerde boeken betreffen alle de vaderlandse geschiedenis. Daarover het volgende.

    Het traditionele geschiedenisonderwijs was gericht op het overdragen van veel feiten en jaartallen. In de jaren zeventig is de nadruk verschoven naar thema’s, dwz. gespecialiseerde, los van elkaar staande en probleemgerichte onderwerpen. Van een chronologisch overzicht was geen sprake meer. Maar de bestudering van thema’s veronderstelt kennis van feiten en jaartallen, dus van inzicht in de chronologie. Vóór leerlingen slavernij en horigheid bestuderen, zullen ze toch moeten weten wie eerder leefde: Floris V of Willem van Oranje. Tegenstanders van de chronologie protesteerden dat die benadering getuigde van een “politieke, dominant-mannelijke en euro-centrische benadering van het verleden”. Dit soort onzin hoort men tegenwoordig gelukkig niet meer. Maar denk niet dat de thematische benadering verdwenen is. Dat leert de discussie omtrent het Nationaal Historisch Museum in Arnhem.

    Volgens de toekomstige directeuren zou dat Museum ook een thematisch benadering kiezen in de vorm van de “vijf werelden” zoals: “rijk en arm” oorlog en vrede” en “land en water”. Beoogd directeur Schilp zei: “Iemand die het over vroeger heeft, gaat snel vervelen. (-) Het verleden alleen heeft geen betekenis. Het moet niet te veel praatjes hebben. “ Gelukkig heeft de Tweede Kamer, initiatiefnemer Jan Marijnissen voorop, hier een stokje voor gestoken en de chronologie in ere hersteld. Vergeef mij deze uitwijding.

    Jolande Withuis schreef volgens de jury een meeslepend boek over het leven van verzetsheld Pim Boellaard. Haar afgewogen behandeling van de vraag wat een held is, en wat iemand tot een held maakt, heeft ervoor gezorgd dat dit boek van een bijzondere categorie is. De generaalszoon Pim Boellaard (1903 – 2001) steeg in de oorlog uit boven zijn beperkte, standsbewuste milieu. Hij zocht het verzet, werd gearresteerd en verdween als Nacht-und- Nebel gevangene in het concentratiekamp Natzweiler en vervolgens Dachau. Hij hield zijn onverzettelijke houding vol tegenover SS-leider Himmler en weigerde een medegevangene af te ranselen. Hij bemoedigde zijn lotgenoten waar hij maar kon. Bij elkaar was Boellaard, daar kan geen twijfel over bestaan, een echte oorlogsheld, over wiens leven nu een veelzijdig en vaardig geschreven boek ligt.

    Maar de betekenis van de biografie van Withuis overstijgt het boekstaven van de daden en gedachten van een groot man. Zij stelt met dit boek de overheersende gedachte over de Tweede Wereldoorlog ter discussie, namelijk de oorlog als ‘grijs verleden’ waarin het leven niet zozeer draaide om ‘goed en fout’, maar een kwestie was van aanpassen aan een moeilijke tijd. Het boek van Withuis markeert de kentering in die opvatting – helden mogen weer op een voetstuk.

    Jolande Withuis is een zeer waardige winnaar van de Grote Geschiedenis Prijs 2009.



Genomineerd

  • Cees Fasseur - Juliana & Bernhard

    Rapport Cees Fasseur:
    Cees Fasseur maakt met dit boek een definitief einde aan de geruchtenstroom rond de Greet Hofmansaffaire. De jury vindt dat dit een consciëntieus en belangrijk boek is, bovendien mooi en met humor geschreven.



  • Luc Panhuysen - Rampjaar 1672

    Rapport Luc Panhuysen:
    De auteur heeft van een bekend onderwerp een spannend verhaal gemaakt en beschrijft op heldere wijze de politieke en militaire constellatie waar de Republiek ten tijde van het Rampjaar in verkeerde. Een knap gecomponeerd en uitgedacht boek, met goed uitgediepte bronnen.



  • Wilfried Uitterhoeve

    Rapport Wilfried Uitterhoeve:
    De auteur maakt inzichtelijk hoe maatschappelijk ingenieur Cornelis Kraijenhoff zich aanpaste aan de wisselende regimes, voor, tijdens en na de Franse tijd. Een geslaagd boek over een fascinerend persoon, voorzien van veel interessante details.



  • Marja Vuijsje

    Rapport Marja Vuijsje:
    Marja Vuijsje geeft een evenwichtige levensbeschrijving van de grillige feministe Joke Smit. De indringende wijze waarop Vuijsje haar hoofdpersoon neerzet levert een ontluisterend portret op dat afsteekt tegen het bestaande ideaalbeeld.



Naar de overzichtspagina

Delen