Martinus Nijhoff-prijs 2013

Ga direct naar


Winnaar

  • Reina Dokter

    Uit het juryrapport:

    Reina Dokter heeft sinds 1990 een substantieel en buitengewoon interessant vertaaloeuvre opgebouwd van werken uit de Servo-Kroatische literatuur, werken uit een relatief ontoegankelijk en zowel etnisch als linguïstisch gecompliceerd cultuurgebied, met een rijke literatuur die sterk verweven is met de moderne Europese geschiedenis en cultuur. Haar vertaaloeuvre omvat werk van zeventien schrijvers, van wie de meest in het oog springende Danilo Kis, Aleksandar Tisma en Borislav Čičovački zijn. Op grond van haar uitmuntende vertaalvaardigheid en haar grote verdiensten voor de verbreiding van de Servo-Kroatische literatuur in Nederland, heeft de jury van de Martinus Nijhoff Vertaalprijs unaniem besloten Reina Dokter aan het bestuur van het Cultuurfonds voor te dragen voor de Martinus NijhoffVertaalprijs 2013.

    Dankwoord Reina Dokter:

    Geachte leden van de jury en vertegenwoordigers van het Prins Bernhard Cultuurfonds, beste relaties en belangstellenden, lieve familie en vrienden,

    Uiteraard wil ik allereerst de juryleden bedanken dat ze mijn werk hebben bekroond. Het kwam als een hele verrassing en ik vind het een grote eer dat mijn naam wordt bijgeschreven in de rij illustere winnaars!

    Toen ik deze zomer tijdens mijn fietsvakantie aan de Oostzeekust het verheugende feit had vernomen, heb ik er de slapeloze nacht die volgde onder meer over nagedacht aan wie ik dit allemaal heb te danken. Er schoten me toen fragmenten te binnen uit het voorwoord van de nog niet uitgebrachte roman Vliegen op het hoofdeinde van Borislav Čičovački. Ik heb het voor dit dankwoord aangepast: "ook al blikken wij slechts een paar jaar terug, ons geheugen steunt altijd op individuele voorvallen die belangrijke knooppunten in de beschouwde tijdsperiode aanduiden, als wegwijzers op een pad? We vergeten dat talloze microgebeurtenissen en vage, onverklaarbare gevoelens en vermoedens ons ook naar een heel ander knooppunt hadden kunnen leiden? Een hele reeks handelingen leidt vanuit één tweesprong tot slechts één verwezenlijkte gebeurtenis, maar er zijn talloze andere tweesprongen die we niet zijn ingeslagen??(einde citaat). Ik kwam tot de conclusie dat het bij mij voor een groot deel knooppunten en beslissingen van anderen zijn geweest die bepalend waren voor mijn vertaalcarrière.

    Het begon ergens eind jaren zestig, toen ik nog op het gymnasium zat. Een paar Amsterdamse jongens besloot vakantie te gaan vieren in Joegoslavië. Een van hen, Sjoerd, kwam daar een aardig meisje tegen; zij vond hem eerst wel een bleekneusje, maar na de nodige uren zon werd hij toch wel aantrekkelijk. Deze vakantieliefde bleek blijvend: ze trouwden en zijn nu mijn buren. Het zusjes van Sjoerd, mijn toenmalige klasgenote en huidige buurvrouw aan de andere kant, hield op school een fraaie spreekbeurt over huwelijksgebruiken in Joegoslavië, zonder er overigens bij te vermelden dat haar broer de bruidegom was. Waren die jongens naar Spanje gegaan, dan had ik hier mogelijk voor vertalingen uit het Spaans gestaan, had Desanka niets van Sjoerd willen weten, tja wat dan?

    Ellen, dat zusje, mocht van haar ouders een vriendin meenemen op vakantie naar Joegoslavië, als ze slaagde voor haar eindexamen. Zij vroeg eerst Grada, het meisje dat naast haar zat. Blijkbaar had die nog bezorgder ouders dan ik, want zij mocht niet. Ik was de tweede kandidate.
    Als nakomertje had ik ook zeer bezorgde ouders, en bovendien had mijn vader niet zo veel op met het communisme en het socialisme, dus ik vreesde dat het mij ook niet zou lukken. Dank zij de dolenthousiaste reactie van mijn tante Reinie, die toen bij ons inwoonde, konden mijn ouders bijna niet anders dan toestemming geven. Waren Ellens ouders niet op dit idee gekomen, dan was ik misschien wel nooit naar Joegoslavië gegaan. Had Grada wel gemogen, dan had zij mogelijk hier gestaan. Had tante Reinie op dat moment bij haar andere zuster gewoond, dan had ik waarschijnlijk ook niet mee gemogen.

    Na die eerste heerlijke reis bleef Joegoslavië een vaste vakantiebestemming. Ellen ging Italiaans studeren, ik koos na lang dubben voor Sociale Geografie. Een paar jaar later vernam Ellen dat je aan de Universiteit van Amsterdam Servokroatisch kon studeren. Zij ging het als bijvak doen. In de jaren zeventig was er nog geen sprake van studieboetes, dus ik kon ongestraft als belangstellende met haar meegaan naar de colleges. De studie Slavische Taal- en Letterkunde bleek erg leuk: heel kleinschalig, met boeiende docenten en een hechte groep medestudenten. Van lieverlee werd het voor ons beiden de hoofdvakstudie. Eindelijk eens een paar dingen die ik zelf besliste. Maar als Ellen geen Italiaans had gestudeerd, hadden we waarschijnlijk niet tijdig geweten van deze studiemogelijkheid. Dan was ik nu vermoedelijk historisch geografe of planologe geweest.

    De volgende stap kwam weer voort uit andermans beslissingen. Het tijdschrift De Tweede Ronde wilde een themanummer uitbrengen over Joegoslavische literatuur en de redactie benaderde de afdeling Slavistiek voor de keuze van de werken en voor de vertalingen. Onze literatuurdocente Lela Zečković maakte die keuze en selecteerde een aantal gevorderde studenten voor het vertaalwerk. Blijkbaar herkende ze mijn talent, want geruime tijd later introduceerde zij mij bij De Bezige Bij om haar op te volgen als vertaalster van Danilo Kis. Ik ben haar daar nog steeds heel dankbaar voor. Zonder het plan van De Tweede Ronde en zonder Lela had ik hier niet gestaan.

    Bij de uitreiking van de Aleida Schotprijs , opgezet als aanmoedigingsprijs voor beginnende vertalers uit de Slavisch talen, ontmoette ik Borislav Čičovački, die toen zorgde voor de muzikale opluistering. Hij vroeg mij heel schuchter of ik eens de tijd wilde nemen om een paar van zijn verhalen te lezen en beoordelen. Ik was meteen enthousiast en dat heeft geleid tot een zeer prettige samenwerking met de schrijver én met persklaarmaakster Ellis van Midden, die mijn vertalingen van zijn boeken met haar zeer bescheiden gebrachte, maar onmisbare bijdragen vervolmaakt. Of ik Borislav en Ellis had ontmoet zonder die prijs, is een grote vraag.

    Ik ben blij dat de meeste mensen die zo'n grote rol hebben gespeeld in mijn vertalersleven hier nu aanwezig zijn en ik wel hen, ook degenen die er niet konden zijn, van harte bedanken. Hierbij wil ik zeker nog Nada Pinterić noemen. Ik weet niet meer via welk knooppunt zij op mijn pad is gekomen, maar zij heeft me vaak geholpen met vertaalproblemen die ik niet kon voorleggen aan de schrijver.

    Ten slotte gaat mijn dank uit naar Adriana, Ellen en Yvette van het Prins Bernhard Cultuurfonds, die ervoor hebben gezorgd dat ik deze mooie middag mocht meemaken.

    Toen mijn beste vriendin tijdens die fietsvakantie hoorde dat ik de Martinus Nijhoff Vertaalprijs zou krijgen, zei ze 'de cirkel is rond', doelend op de Aleida Schotprijs aan het begin van mijn vertaalloopbaan. Dat mag zo zijn, maar ik hoop dat die cirkel nog heel wat wijder mag worden en dat ik nog vele mooie boeken zal mogen vertalen!



Naar de overzichtspagina

Delen