Penselen 2015

Ga direct naar

Details:

De Paletjury 2015:
Saskia de Bodt, voorzitter
Lia Reedijk
Erica Ringelberg
Ron van Roon
Thomas de Veen



Uitreikingsrapport:

Nederlandse uitgevers hebben ook dit jaar weer een kast vol heerlijke prentenboeken en geïllustreerde boeken bij de Stichting CPNB aangeleverd. De jury, die in totaal 152 boeken las, was er blij mee. Het was goed om te constateren dat tussen de jonge talenten ook de oudere garde illustratoren in Nederland – en in het buitenland – al jaren lang zeer goed het vak uitoefent, een constante kwaliteit levert en zich steeds weet te vernieuwen. De jury had ruime keuze uit hoge kwaliteit en dat maakte het natuurlijk allemaal niet gemakkelijker. De uiteindelijke keuze voor de bekroningen is vooral ingegeven door het criterium dat voor ons voorop stond, namelijk dat het om boeken moet gaan die allereerst gericht zijn op de doelgroep: kinderen tot 12 jaar.

Als je het hele aanbod de revue laat passeren, valt vooral op hoe stralend en aantrekkelijk de meeste kinderboeken eruitzien. Het ene omslag is nog feller dan het andere. Het is schreeuwen om optische aandacht, waarbij de modekleur oranje dit jaar favoriet lijkt te zijn. De boekvormen zijn gevarieerd: de jury moest kiezen uit kleine, kartonnen boekjes, royale prentenboeken, dikke ‘bijbels’, pop-up-boeken, boeken in een doos of in een map. Veel daarvan zijn opvallend luxueus. We openden mooie bandjes, soms zelfs van linnen met leeslinten en strikken en ook het gekozen papier was vaak heel bijzonder. Om over de schutbladen maar niet te zwijgen: intense kleuren, geel, oranje, diep paars, tot patronen met decoratieve elementen, vaak door de illustrator zelf getekend en altijd passend bij de inhoud. Het is duidelijk dat het boek – ook het kinder- en jeugdboek – steeds meer een begerenswaardig, luxe object wordt.

Niet alleen de vorm van het boek kreeg het afgelopen jaar alle ruimte, ook over het samenspel tussen tekst en beeld wordt meestal nagedacht. In veel gevallen is het beeld in een zorgvuldige vormgeving ingebed, maar niet altijd. Soms wordt een mooie bladspiegel met een grote illustratie overruled door een onbarmhartige belettering. Voor de jury was zoiets reden om een boek, hoe subliem ook geïllustreerd, niet voor bekroning in aanmerking te laten komen.

Wat de illustraties zelf betreft: de jury bespeurt een trend waarin de contourlijnen in de tekeningen een steeds grotere rol gaan spelen dan voorgaande jaren. Figuren worden dik aangezet, de voorstellingen strak ingekaderd, zoals bij laatmiddeleeuwse houtsneden. Veel aandacht voor rijke versiering geeft die illustraties een decoratieve kracht die ten koste kan gaan van de directe, persoonlijke expressie, waar het in veel andere illustraties juist om gaat. Dit jaar lijkt alles op illustratiegebied mogelijk: de ene illustrator heeft een zeer eigen stijl, onmiddellijk herkenbaar, de andere is geïnspireerd door krachtige beelden uit het verleden en reconstrueert die soms op de computer. De ene dringt direct door tot de ziel van de jeugdige kijker, de andere zoekt naar uiterlijke effecten in de sfeer van reclame. Maar kwaliteit verloochent zich niet. Uitgevers mogen trots zijn op de mooie, verzorgde, producten die zij in 2014 de wereld in hebben gestuurd.



Gouden Penseel

  • Alice Hoogstad - Monsterboek

    Tekstloze boeken vormen een uitdaging voor de illustrator, de eventuele voorlezer en het kind waarvoor het bedoeld is. Met boeken zonder woorden kun je alle kanten op. De meeste zijn zo gemaakt dat je er oeverloos verhalen bij kunt vertellen. Er staat weliswaar geen tekst, maar die kun je zelf verzinnen. Monsterboek van Alice Hoogstad is een boek dat niet zozeer een verhaal vertelt, maar dat een optische ontwikkeling laat zien. Dit breed opgevatte, royale boek zonder woorden gaat vooral over kijken.

    Monsterboek staat helemaal vol met expressieve lijntekeningen in zwart-wit. Alle spreads laten, van hoek tot hoek en aflopend, een patroon van mensen en huizen zien. Samen geven de bladzijden het beeld van een stad waar van alles gebeurt. Een heer met een keurige scheiding in het haar wast zijn auto, een mollige vrouw met een sjaal om het hoofd geknoopt poetst haar huis. Een jongetje stept door de straten, een kat rent over de daken. En er zijn veel daken, want het is geen moderne stad. De schoorstenen, de hekjes en de balkons, de steentjes van het plaveisel roepen de sfeer op van de jaren vijftig. Maar de tekenstijl maakt de illustraties van alle tijden. Geen lijntje te veel, alles to the point.

    De hoofdpersoon is een klein meisje. Ze heeft gekleurde krijtjes in de zak van haar jurkje en loopt daarmee de kleurloze straten door, gevolgd door een vriendelijk hondje. Eerst tekent ze een lange rode draad op de weg met aan het eind een hart eraan. Maar dan werkt ze verder met haar krijtjes en komt er meer kleur: een oranje monster, een groene draak op de volgende bladzijde en dan een blauwe, harige duivel. Ze worden steeds groter, beginnen zelf ook te kleuren en nemen de stad langzaam over. Het hondje rent vrolijk mee, de rode draad met het hartje in zijn bek. Langzaam maar zeker krijgen ook de huizen kleur. Maar als ook de mensen worden ingekleurd, worden die boos; ze verjagen de monsters en de kinderen moeten alles schoon schrobben. De regen helpt hen een handje en de grote mensen zijn tevreden. De stad is weer kleurloos. En niemand van de bewoners ziet wat er op de laatste bladzijde gebeurt. De kinderen (en de monsters) gaan gewoon door.

    Alice Hoogstad heeft met dit boek een prachtig, aansprekend prentenboek gemaakt. Ze heeft haar eigen, karakteristieke en directe tekenstijl ingezet voor een heerlijk kijkboek met een prachtig patroon van huizen en mensen op de achtergrond dat consequent is volgehouden. Als je Monsterboek doorbladert krijg je zelf zin om te gaan kleuren. En dit kleurboek is dan nou eens niet alleen voor volwassenen!



Zilveren Penseel

  • Marc Boutavant - Is er dan niemand boos?

    Rapport Marc Boutavant:
    Een fraaie olifant is het niet, die Marc Boutavant tegen een boom laat leunen. Hij probeert niet toe te geven aan de verleiding om erin te klimmen. Hij heeft een beetje rare verhoudingen, maar o, wat drukt hij goed zijn tegenstrijdige gedachten uit. En wat steekt hij mooi af tegen de heldergele achtergrond.

    De Fransman Marc Boutavant heeft een effectieve, originele manier om dieren te tekenen, dieren die niet alleen dier zijn, maar ook menselijke gedachten hebben. Dieren die met zichzelf bezig zijn, maar ook met elkaar communiceren op een directe manier. Die artistieke eigenschappen, die hij heeft ontwikkeld als striptekenaar, maken Boutavant bij uitstek een geschikte illustrator voor de dierenverhalen van Toon Tellegen. Zijn illustraties passen uitstekend bij de betrekkelijk directe teksten. De psychologische kracht van de illustraties is groot en er straalt een soort onvermijdelijkheid uit: het leven loopt zoals het loopt. Het landschap, de bomen en de holen: kortom de hele entourage van de dieren speelt een belangrijke rol en is door de tekenaar subtiel uitgewerkt. Dit bepaalt mede de prachtige sfeer van dit boek.

    Soms voegt de illustrator elementen toe die niet in de tekst voorkomen. De kreeft probeert de muis boosheid en ergernis te verkopen die hij in een koffer met zich meedraagt. Rimpelige, grijze ergernis en paarse woede, waar de muis geen enkele belangstelling voor heeft. Maar nergens staat dat de muis in zijn atelier een enorm bloemstilleven aan het schilderen is. Die vrolijke illustratie, die geïnspireerd lijkt op de heldere boeken van Tove Jansson over de Moomintrollen (Moem), beslaat meer dan een pagina en versterkt het verhaal. Als de kreeft tenslotte afdruipt (maar niet nadat hij lichtblauwe, half doorzichtige weemoed heeft achtergelaten) zien we de muis tussen zijn schilderijen zitten en zuchtend naar buiten kijken. Die schilderijen komen in het hele verhaal niet voor, maar: zó illustreer je weemoed!

    Details:
    Omdat het hier een buitenlandse illustrator betreft krijgt hij een zilveren palet.



  • Annemarie van Haeringen - Sneeuwwitje breit een monster

    Rapport Annemarie van Haeringen:
    Tekst en beeld lopen synchroon in dit geestige, spannende boek van Annemarie van Haeringen, dat verschillende lagen heeft. Het gaat over hoe tevreden je kunt zijn door iets met je handen te doen. Sneeuwwitje breit sokken. Geitenwollen sokken voor iedereen. Opeens laat ze haar fantasie de vrije loop en laat ze zich niet langer beperken. Maar in haar tevredenheid is ze ook naïef. Ze breit per ongeluk een wolf die zeer bedreigend is en zelfs iemand opeet. Maar dan weet Sneeuwwitje opeens hoe ze het gevaar te slim af kan zijn. Met haar eigen middelen gaat ze de gevaren te lijf. Het sterke van dit verhaal is dat Sneeuwwitje ogenschijnlijk even tevreden eindigt als ze begon. Ze breit gezellig door, maar ze is wel te weten gekomen dat ze een enorme macht bezit, een macht die ze naar eigen goeddunken kan inzetten.

    De tekeningen zijn van hoog niveau, het niveau dat we van Annemarie van Haeringen gewend zijn. Ze speelt met beelden, vormen en kleuren die over de bladzijden dwarrelen, bladzijden die altijd prachtig van compositie zijn. Het sterke wit als achtergrond is functioneel, de bergen uitgetrokken wol zijn grappig en effectief. De figuren zijn expressief en elk lijntje staat op zijn plaats. Prachtig is de eerste illustratie met een sterk zwart-wit contrast. Het vriendelijk kijkende, witte geitje loopt met haar mandje door de sneeuw om wol te gaan kopen. Ze is zó wit, dat je haar in de witte wereld haast niet ziet. Alleen haar hoofd is uitgespaard in het zwarte vlak boven aan de bladzijde, van de rest zie je alleen haar geruite jurkje en haar mand. Dit soort speelse effecten verraden het plezier en het gemak van een illustrator die een kei is in haar vak.



  • Jon Klassen - Het donker

    Rapport Jon Klassen:
    Goede wijn behoeft geen krans. Ook dit jaar bekroont de Penseeljury weer een boek van de nog jonge, maar reeds veel geroemde Canadese illustrator Jon Klassen (1981). Hij heeft het verhaal van Laszlo en hoe het kwam dat hij niet bang meer was voor het donker op sublieme wijze in beeld gebracht. De kleuren van het huis waarin Lazslo, helemaal alleen, met zijn autootjes zit te spelen, zijn sober bruin/groen gehouden. Je ziet telkens een nieuwe hoek van het huis, met verweerde houten vloeren en veel duistere hoeken. Overdag woont het donker in de kelder, maar ’s nachts ‘kraakte’ de stem van het donker overal, zo staat er. Klassen focust in zijn bijna lege illustraties, die heerlijk rustig aandoen, iedere keer op een ander fragment van het interieur. Hij speelt heel bewust met lijnen en vlakken in onverwachte composities. Het donker krijgt zo telkens een ander gezicht. De illustraties lijken stilstaande filmbeelden en hebben ondanks hun soberheid een enorme suggestieve kracht. Het jongetje Lazslo is heel afstandelijk gehouden. Hij is wat houterig en zit op de illustraties een beetje als een wezensvreemd element in de hoekige composities. Gek genoeg versterkt dat juist de enorme kracht van het beeld. Het donker is een bedrieglijk eenvoudig boek dat zijn Zilveren Palet volledig verdient.

    Details:
    Omdat het hier een buitenlandse illustrator betreft krijgt hij een zilveren palet.


Vlag en Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen