Belgische koning reikt Prijs der Nederlandse Letteren uit aan Cees Nooteboom

Gepubliceerd: 18-11-2009

In het Koninklijk Paleis in Brussel wordt vanochtend door de Belgische koning Albert de Prijs der Nederlandse Letteren uitgereikt aan Cees Nooteboom. De jury noemt hem de auteur van een oeuvre dat diepzinnig en filosofisch is en dat om die kwaliteiten ook in het buitenland wordt geroemd. De grote kracht ervan is dat het de geschiedenis recht doet in verhalen die nergens louter realistisch zijn. Hij herschikt de wereld in de mythische structuren van de verbeelding. Hem daarom postmodern noemen doet hem volgens de jury geen recht. Hij schept geen universum van taal, ‘maar van mensen en gevoelens, eenzaamheid en het onvermijdelijke waar alles op uit loopt’. Aan de prijs is nu een bedrag van 40.000 euro verbonden, een gevolg van de weigering van Jeroen Brouwers in 2007 de prijs te aanvaarden.

Literair wonderkind
Cees Nooteboom is in 1933 in Den Haag geboren. Nadat hij van school was gestuurd, was hij voor zijn onderhoud op kantoorbaantjes aangewezen. Nadat hij op een avondgymnasium de opleiding had voltooid, liftte hij in 1953 naar Frankrijk en de Scandinavische landen. Op die reis schreef hij gedichten en het eerste hoofdstuk van wat Philip en de anderen zou worden. Bij verschijnen in 1955 kreeg die roman een groots onthaal in de kritiek. Nooteboom gold meteen als een nieuwe ster, een literair wonderkind in de geest van de door hem zeer bewonderde Truman Capote. Dit jaar is de tiende druk verschenen van dit romantische kleinood.

Schijn en wezen
Acht jaar later volgde een tweede roman: De ridder is gestorven. Die was zowel een bezinning op het schrijverschap als een afrekening met Philip en de anderen. Daarna zou het zeventien jaar duren voor er een derde roman kwam. In Rituelen wordt het leven van Inni Wintrop bepaald door de rituelen van de katholieke mis en de oosterse mystiek en de profane rituelen bij de geldhandel. Tot Nootebooms romans en novellen uit die jaren horen ook Een lied van schijn en wezen (1981), Mokusei! (1982) en In de bergen van Nederland (1984).

Tijd en vergankelijkheid
In de in het buitenland erg succesrijke novelle Het volgende verhaal, het Boekenweekgeschenk 1991, onder meer bekroond met de Europese Aristeion Prijs en volgens Alberto Manguel zijn beste werk, heeft hij thema's als tijd en vergankelijkheid, ruimte en onmetelijkheid op vernuftige wijze in elkaar geweven. Deze thema’s beheersen ook de roman Allerzielen (1998). Arthur Daane daarin is een cameraman die naar brandhaarden in de hele wereld reist. Voor zichzelf maakt hij andere films, waarin hij het verdwijnen vastlegt van het onooglijke, het nietige. Ook zijn eigen leven staat in het teken van het verleden en van het verdwijnen.

Originaliteit
In Bitterzoet (2000) werd een keuze uit de tien dichtbundels van Nooteboom samengebracht. Veel van zijn poëzie was in 1984 al verzameld in Vuurtijd, ijstijd. Door veel critici wordt hij vooral als een dichter gezien. Meer dan in zijn romans en zijn reisverhalen zou in de gedichten de kern van zijn werk zijn neergelegd. Het is echter voor zijn proza dat hem de P.C. Hooft-prijs 2004 werd uitgereikt. Wat betreft originaliteit en zeggingskracht behoort dat tot het beste dat gedurende een halve eeuw in druk verscheen, zo stelde de jury. Het door Rudiger Safranski samengestelde Zielsverhuizing vindt niet na, maar tijdens het leven plaats (2008) bevat een keuze uit zijn werk.

Meester
Tijdens een reis in 1957 naar Suriname en de Cariben zette Nooteboom zijn impressies op papier voor Elsevier. Het waren zijn eerste bijdragen in het genre waarin hij een meester zou worden: het reisverhaal. Zijn reisverhalen werden onder meer gebundeld in De omweg naar Santiago (1992), Nootebooms hotel (2002) en Het geluid van Zijn naam (2005). Uit de 542 ooggetuigenverslagen, columns, reportages, reisstukken en beschouwingen die hij in de jaren 1961-1968 in de Volkskrant publiceerde, stelde Arjan Peters Verleden als eigenschap (2008) samen. Hele persoonlijke bundels zijn Rode regen (2007), een verzameling herinneringen en schetsen, en 's Nachts komen de vossen (2009), verhalen waarin een ikfiguur die op de schrijver lijkt, vertelt over overleden mensen die een rol in zijn leven hebben gespeeld. Veel van Nootebooms boeken zijn dit jaar door zijn nieuwe uitgeverij De Bezige Bij herdrukt.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein (bron: LiTTerair van 18 november 2009)

Het juryrapport en het dankwoord van Cees Nooteboom zijn te lezen in de rubriek Literaire prijzen op Literatuurplein.