Boekenweek met Dorrestein en Bernlef

Gepubliceerd: 12-03-2008

‘Vanuit de ideologie van het maakbare lichaam is het vertonen van fysieke kwetsbaarheid momenteel al bijna een vorm van onmaatschappelijk gedrag. Had je maar dít moeten doen of dát moeten nalaten: hoe kun je zo stom en nalatig zijn om iets te mankeren?’ Als we ervan uitgaan dat ouderen vooral ook actief en succesvol moeten zijn, hoe moet het dan met hen die daar niet aan voldoen, wetende dat Nederland in 2050 zo’n 400.000 dementen zal tellen? Thans zijn het er 175.000. Het zijn wezenlijke vragen die Renate Dorrestein aan de orde stelt in haar Boekenweekessay Laat me niet alleen.

Van oude menschen…
Anders dan bij het Boekenweekgeschenk, waaraan de auteur in volledige vrijheid invulling kan geven, dient de auteur van het Boekenweekessay aan te sluiten bij het thema van de Boekenweek. Het zal u niet zijn ontgaan dat het dit jaar Van oude menschen... De derde leeftijd en de letteren is. Zoals gebruikelijk heeft die themakeuze ook nu veel reacties opgeroepen. Het zou saai zijn, sleets, volstrekt onaantrekkelijk voor jongeren. Dit ‘rimpelfetisjisme’ maakt het jongere schrijvers onmogelijk zich te profileren, zoals een van hen het uitdrukte. Wat rest er na de dood in 2003 en de ouderdom nu als thema anders dan Enge Ziekten en Zelfmoord, zo werd in een weblog op de Volkskrant verzucht. Waarom niet eens gekozen voor thema’s als Sport en Reizen? Anderzijds noemde Jeroen Vullings gisteren in Kunststof juist Frankrijk (het thema in 2004) een misser. Waar het bij zo’n thema vooral om gaat is dat het de gelegenheid biedt tot de uitgave en vooral ook de heruitgave van mooie en belangrijke boeken. En dat is nu zeker ook het geval.

Neqschot
Ook maatschappelijk blijkt dit thema relevant. In de media is lang niet meer zo vaak en zo intens gediscussieerd over de ouderdom en de solidariteit tussen de generaties, of het snel vervagen daarvan. Ook Renate Dorrestein maakt zich daar zorgen om in Laat me niet alleen, waarin ze via citaten aantoont hoe er bijvoorbeeld op GeenStijl.nl wordt gedacht over de ophokplicht, het neqschot en het preventief ruimen van al die ‘trage rimpelratten’. Of hoe een jonge auteur als Cindy Hoetmer denkt over de heruitgave van Cider voor arme mensen van Hella S. Haasse. Prachtig geschreven en beklemmend maar mooi vindt ze het en toch had ze liever een nieuw boek gelezen. ‘Hella Haasse heeft haar moment gehad. Ze is gelauwerd, bejubeld, gekust en geknuffeld. Waarom moet dat heruitgegeven worden en media-aandacht trekken? Oude schrijvers lopen in de weg.’

Babyboomers
Nu de babyboomers, die adepten van de maakbaarheid, zelf de fase van de derde leeftijd zijn binnengetreden, mogen ze zichzelf dat gebrek aan solidariteit aanrekenen, aldus Dorrestein. Hebben ze niet zelf, ook als beleidsmakers, de weerzin tegen de ouderdom en de vergankelijkheid uitgedragen? Alleen al voor Laat me niet alleen, speels opgezet als een leermethode in zeven stappen met bijbehorende tips en leermomenten, is de keuze van het thema de moeite waard. In Theater Idea in Soest kunnen lezers vanavond Dorrestein ontmoeten. Ook de komende dagen geeft zij lezingen en signeert zij haar boeken. Een overzicht daarvan is te vinden op www.boekenweek.nl.

De pianoman
Daar vindt u ook gegevens over de tournee door het land die Bernlef tijdens de Boekenweek maakt. Op zijn programma staan vaak twee optredens per dag, een om te signeren en een voor een lezing. Hij is de auteur van het Boekenweekgeschenk De pianoman, waartoe hij werd geïnspireerd door het verhaal van de verwarde man die drie jaar geleden in Kent uit de zee opdook. Hij werd opgenomen in een inrichting, waar hij hardnekkig bleef zwijgen en alleen maar wilde tekenen (steeds een concertpiano) en pianospelen. De media verhieven zijn niet geheel onverdienstelijke spel tot pure virtuositeit en buitelden over elkaar heen om zijn identiteit te koppelen aan die van verdwenen concertpianisten. Uiteindelijk bleek hij een homoseksuele boerenzoon uit Beieren. Bernlef heeft er in zijn novelle waarin hij aantoont hoe zwijgen iemand zoveel interessanter kan maken, een stille plattelandsjongen uit het noorden van het land van gemaakt. Op een dag, bevreesd voor de messen die schuilen in het zwijgen van zijn vader, gaat hij ervandoor en komt via Amsterdam en Parijs in Sheerness terecht. (Meer over De pianoman in LiTTerair van vandaag)

CV Bernlef
Het Boekenweekgeschenk is verschenen in de nieuwe recordoplage van 960.000 exemplaren, een stijging van 5,5% ten opzichte De brug van Geert Mak, het geschenk van vorig jaar. Wie in de periode van de Boekenweek voor ten minste 11,50 euro besteedt aan Nederlandstalige boeken, krijgt het cadeau van de boekhandel. Wie minimaal achttien is en in de Boekenweek lid wordt van een openbare bibliotheek, krijgt een bon waarmee het in een boekhandel kan worden opgehaald. Wie er zondag mee in een binnenlandse trein stapt, kan gratis reizen. Voor leden van bibliotheken is er daarnaast wederom een Boekenweek-cv. Dit jaar is dat een kennismaking met Bernlef. Naast een foto-overzicht van zijn leven en een schets van zijn belangrijkste werken bevat het boekje onder meer een interview van Jeroen de Valk met de auteur, over het schrijven, in het bijzonder van De pianoman, en zijn levenslange passie voor de jazz. In de video van Iris en Klaas Koppe op de auteurspagina van Bernlef op Literatuurplein improviseert hij op de Frank Sinatra-song ‘Thanks for the Memories’ en bekijkt hij de foto die Klaas Koppe van hem, samen met zijn vader en onlangs overleden moeder, maakte bij de uitreiking van de P.C. Hooftprijs 1994 in het Letterkundig Museum.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein