Kroonenberg, Lahiri en Jacobson te gast bij Van Dis

Gepubliceerd: 05-03-2015

Op 16 maart 1983 werd de eerste aflevering van Hier is… Adriaan van Dis uitgezonden. Al was de opzet dat het een algemene talkshow zou worden, toch waren toen al twee schrijvers te gast: Hugo Claus, van wie net Het verdriet van België was verschenen, en Charlotte Mutsaers. Daarna werden telkens zoveel schrijvers uitgenodigd dat in 1985 de ondertitel ‘boekenprogramma’ werd toegevoegd. Hier is… Adriaan van Dis heeft negen jaar bestaan: de laatste aflevering was op 3 mei 1992. Met acht uitzendingen per seizoen heeft het meer dan tweehonderd gesprekken en in totaal tweeënzeventig uur televisie opgeleverd. Het geldt nog steeds als het beste boekenprogramma ooit op de Nederlandse televisie.

De Wereld Draait Door
Uit de gesprekken kozen Van Dis en Ellen Jens (regisseur vanaf het eerste uur) er in 2008 honderd, waarmee ze dertig nieuwe uitzendingen van een uur samenstelden. Die werden uitgebracht op de DVD Hier is… Adriaan van Dis. Op 14 maart 2013 presenteerde Van Dis voor het eerst een variant van zijn programma, in de zendtijd en deels in het decor van De Wereld Draait Door. Hij ontving toen vier gasten: de Duitse schrijfster Judith Schalansky, de Brits-Amerikaanse advocaat Clive Stafford Smith die zijn leven wijdt aan de strijd tegen de doodstraf, en Eva en Maarten Biesheuvel. De laatste las zijn verhaal ‘Brief aan vader’ voor. Ook weer een brokje legendarische televisie.

Traditie
Het zou een eenmalige uitzending zijn, maar Matthijs van Nieuwkerk heeft besloten er een traditie van te maken, als een soort boekenweekgeschenk van DWDD aan de kijkers en lezers. In de tweede uitzending, op 6 maart 2014, waren drie schrijvers te gast: de Colombiaan Juan Gabriel Vásquez, de Nederlandse Helga Ruebsamen en de Brit (en meesterlijk verteller) Simon Schama.

Salomon Kroonenberg
Zaterdag werd de derde uitzending opgenomen, die vanavond wordt uitgezonden. Wederom waren bijzondere gasten uitgenodigd. Net als vorig jaar was fotograaf Klaas Koppe bij de opnamen aanwezig. Enkele van zijn foto’s zijn bij dit bericht opgenomen. Het werk van de drie gasten van dit jaar wordt verbonden door thema’s als taal en afkomst, zoals Van Dis in de aflevering van De Wereld Draait Door van gisteren toelichtte. Wat taal ook voor je toekomst betekent, daarop gaat hij in met Salomon Kroonenberg, een geoloog die boeken als De menselijke maat : de aarde over tienduizend jaar en Waarom de hel naar zwavel stinkt: mythologie en geologie van de onderwereld publiceerde. In De binnenplaats van Babel, een uitgave van Atlas Contact, gaat hij op zoek naar de oorsprong van de talen en naar het antwoord op een aantal fundamentele vragen. Waarom zijn er zesduizend verschillende talen? Was er ooit één taal voor alle mensen? Waarom zijn er meer talen in de bergen dan in de vlakte?

Jhumpa Lahiri
Te gast is ook Jhumpa Lahiri, in 1967 in Londen geboren als kind van Bengaalse ouders en opgegroeid op Rhode Island. Haar debuutbundel Een tijdelijk ongemak (Interpreter of Maladies, 1999) werd bekroond met de Pulitzer Prize, de PEN/Hemingway Award en de New Yorker Prize for Best First Book. Het onvermogen van mensen in taal met elkaar te communiceren, noemde zij zelf het verbindende thema in de verhalen. Bijna alle personages zijn Indiase Amerikanen van de tweede generatie die klem zitten tussen de Amerikaanse maatschappij die hen inkapselt, en hun Indiase ouders die nog geheel naar de traditionele waarden en gebruiken leven en die ze niet willen teleurstellen. Voedsel heeft daarbij, als mogelijkheid bij uitstek om de band met de vroegere wereld te behouden, een grote betekenis. In het titelverhaal dineren Sjoekoemar en Sjoba, een Indiaas-Amerikaans echtpaar, vanwege een stroomstoring bij kaarslicht. Het inspireert hen ertoe elkaar steeds meer dingen toe te vertrouwen die ze voor elkaar verborgen hebben gehouden. Het verdriet om een doodgeboren kind dat hen scheidt, wordt er echter alleen maar groter door. Lahiri is drie jaar geleden van New York naar Rome verhuisd en heeft nu een boek in het Italiaans geschreven. Het is als Met andere woorden bij Atlas Contact in vertaling verschenen.

Howard Jacobson
De derde gast is de in 1942 in Manchester geboren Howard Jacobson, die in 2010 met The Finkler Question de Man Booker Prize won. De Finklerkwestie (de vertaling verscheen bij Prometheus) is een roman over liefde, verlies en vriendschap onder mannen en verkent wat het betekent om vandaag de dag Joods te zijn. Een niet-Joodse man die veel verkeert in Joodse kringen en er zich kan verliezen in filosofische gesprekken, voelt een sterke drang om ook Jood te worden en getroost zich daarvoor, gesteund door zijn Joodse vrienden, veel moeite. Als hij op straat slachtoffer wordt van een beroving, kantelt zijn leven. Hij vertrouwt niemand meer en trekt zich steeds meer in zichzelf terug. In een interview in Newsnight na de uitreiking van de prijs zei Jacobson op de constatering dat de roman de lezer doet lachen maar ook doet huilen, dat dit precies is wat hem bij het schrijven voor ogen stond. ‘Dat is het soort plezier dat ik als schrijver wil bieden. Ik ben een entertainer. Maar er komt steeds meer druk te staan op het grappig zijn, ook omdat het leven moeilijker wordt naarmate je ouder wordt. In essentie is de humor in mijn boeken die van de laatste lach voordat er niets meer over is om mee te lachen.’ Zijn nieuwste roman, J, in de traditie van 1984 en Heerlijke nieuwe wereld, was vorig jaar voor de Man Booker Prize genomineerd.

Tekst: Jef van Gool / Literatuurplein

Foto’s: Klaas Koppe.