Libris Literatuur Prijs voor A.F.Th. van der Heijden

Gepubliceerd: 07-05-2012

Voor het eerst sinds 1994, toen de allereerste Libris Literatuur Prijs naar Frida Vogels ging, is de prijs vanavond tijdens het galadiner in het Amstel Hotel in Amsterdam niet persoonlijk overhandigd aan de winnaar. Die winnaar is A.F.Th. van der Heijden met Tonio, de requiemroman voor zijn zoon Tonio die op Eerste Pinkerdag 2010 bij een noodlottig ongeval om het leven kwam. De schrijver en zijn vrouw hadden ervoor gekozen de emoties die zo’n avond oproept, samen thuis te delen.

Symfonie van de dood
Tonio, dit in alle opzichten indrukwekkende boek, waarvan na verschijning vorig jaar al meer dan 100.000 exemplaren zijn verkocht, gold vooraf als de grote favoriet voor de prijs. De jury, onder voorzitterschap van Robbert Dijkgraaf, looft de ongeëvenaarde veelstemmigheid ervan: ‘Alle registers die bij dood en rouw horen worden op superieure wijze bespeeld: van aankondiging en verzoening tot ontkenning; van woede en verzet tot aanvaarding. In het slotkoor van deze symfonie van de dood klinkt zelfs hoop, hoe genadeloos dat in het licht van de voorafgaande gebeurtenissen ook lijkt.’

Hedendaagse Orpheus
Omdat alle personages onder hun eigen naam worden opgevoerd, lijkt het alsof de roman in het domein van de non-fictie terechtkomt, schreef de jury in haar nominatierapport. Maar door enkele ‘cruciale kantelmomenten’ blijft die toch binnen het domein van de fictie. Zeker in de laatste bladzijden overstijgt de auteur de waarheidsgetrouwe beperkingen. Aan de hand van gesprekken met het meisje dat het laatst in de onmiddellijke nabijheid van Tonio is gesignaleerd, reconstrueert hij minuut na minuut diens laatste uren. ‘Deze bladzijden vormen de grande finale van een aangrijpende roman,’ aldus de jury. ‘A.F.Th. van der Heijden heeft met de kracht van taal, als een hedendaagse Orpheus, op papier zijn overleden zoon het leven teruggegeven.

Zes nominaties
De jury die de beste Nederlandstalige roman van het afgelopen jaar heeft bekroond met de Libris Literatuur Prijs 2012, bestond naast Robbert Dijkgraaf uit Kester Freriks, Theo Hakkert, Dirk Leyman en Saskia Pieterse. Naast Tonio nomineerde zij nog vijf romans: Bittere bloemen van Jeroen Brouwers, Het bloed in onze aderen van Miquel Bulnes, Ik, Hollywood van Jan van Loy, Naar de overkant van de nacht van Jan van Mersbergen en Gelukkig zijn we machteloos van Ivo Victoria.

Vorige winnaars
Aan de Libris Literatuur Prijs is een bedrag verbonden van 65.000 euro: 50.000 euro voor de winnaar en eerder, bij het bekendmaken van de shortlist, 2.500 euro voor alle genomineerden, inclusief de latere winnaar. Bij de drie vorige edities ging de prijs telkens naar een Vlaamse auteur: in 2009 naar Dimitri Verhulst voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol, in 2010 naar Bernard Dewulf voor Kleine dagen en vorig jaar naar Yves Petry voor De maagd Marino.

Tekst en copyright: Jef van Gool

Foto: Chris van Houts