Maartje Wortel wint BNG Bank Literatuurprijs

Gepubliceerd: 23-01-2015

Maartje Wortel is met IJstijd de tiende winnaar geworden van de BNG Bank Literatuurprijs. Voordat haar gisteravond tijdens een feestelijke bijeenkomst in de Amsterkerk in Amsterdam de prijs werd uitgereikt, was dat nieuws al uitgelekt via de website van NRC Handelsblad. Wortel ontving voor het winnen van de BNG Bank Literatuurprijs 2014 een cheque ter waarde van 15.000 euro en een sculptuur, gemaakt door Theo van Eldik.

Verstilde wereld
De jury, bestaande uit voorzitter Annemarie Oster en de leden Karin Overmars (Het Parool), Simone van Saarloos (nrc.next), Jeroen Vullings (Vrij Nederland) en Ward Wijndelts (NRC Handelsblad), noemt Maartje Wortel een van de grootste literaire talenten van haar generatie binnen ons taalgebied en koos uiteindelijk unaniem voor IJstijd als de winnaar. Daarin ‘weet Wortel alweer een verstilde wereld neer te zetten waarin maatschappelijke thema's licht aangezet, maar doordringend opklinken’.

Krachtige, autonome stem
‘Met weinig tell,’ aldus de jury, ‘in achteloze, kunstige streken, zet Wortel de psyche van haar personages feilloos neer. De beklemming van een betekenisloos bestaan in een wereld vol weelde, komt in IJstijd overtuigend naar voren. Dat heeft effect: binnen de jury werd fors gedebatteerd over Wortels nieuwste. IJstijd liet ons niet onberoerd. Een van ons werd het zelfs te kil in Wortels vertelwereld. (…) Gelukkig was er bij zoveel dispuut en gekrakeel natuurlijke overeenstemming over Wortels krachtige, autonome stem, die helder weerklinkt in haar onverwisselbare kwaliteitsoeuvre.’

Ongemakzuchtige oeuvrebouwers
De jury nomineerde naast Wortel ook Naomi Rebekka Boekwijt met Hoogvlakte en Hanna Bervoets met Efter. In wat zij een mager literair jaar noemt, koos zij welbewust voor een shortlist met slechts drie genomineerden: de verschillen tussen deze ‘vleesgeworden literaire beloftes’ met een vierde of vijfde genomineerde zouden voor die vierde of vijfde te pijnlijk zijn geweest. ‘Dat zou wreed zijn geweest. We zien in Bervoets, Boekwijt en Wortel ongemakzuchtige oeuvrebouwers, die elk op zijn eigen manier het ándere vormgeeft, het niet-conventionele, het tastende, dat wat nog niet gedaan is. Dat vergt durf, omdat het risico van plat op je bek vallen daarbij af en toe niet ondenkbeeldig is.’ Het volledige juryrapport is opgenomen in de rubriek met literaire prijzen op Literatuurplein.

IJstijd
Schrijven is voor Maartje Wortel als wandelen in een onbekende stad, zo vertelde ze in het videoportret dat Iris Koppe en Bart Voorsluis medio mei vorig jaar voor Literatuurplein van haar maakten. Ze schrijft associatief, zonder vooropgezet plan. De beelden en woorden dienen zich als vanzelf aan. Pas achteraf kan ze het plan van die stad in kaart brengen. Zo schreef ze ook IJstijd, over een man die op verzoek van de redactrice van een literaire uitgeverij een boek schrijft. Hij worstelt met de vraag of hij dat wel zelf wil of dat hij het alleen maar doet omdat het van hem wordt gevraagd. De roman verbeeldt de zoektocht van een man naar zijn identiteit, naar de waarachtigheid van zijn handelen. De leegheid die hij voelt, zegt ook iets over de leegheid van onze tijd.

Eerdere winnaars
Voor deze tiende editie van de prijs kwamen Nederlandstalige auteurs in aanmerking die zijn geboren in 1974 of later, die twee of meer literaire prozawerken hebben gepubliceerd en die ‘nog niet zijn doorgebroken’, geen grote literaire prijs hebben gewonnen en van wie in het afgelopen jaar een nieuw boek is verschenen. De eerdere winnaars waren Wytske Versteeg (2013), Christiaan Weijts (2012), Jan van Mersbergen (2011), Gustaaf Peek (2010), Carolina Trujillo (2009), Rachida Lamrabet (2008), Sanneke van Hassel (2007), Yves Petry (2006) en Esther Gerritsen (2005).

Tekst: Jef van Gool / Literatuurplein