Pleidooi voor boek en literatuur door Nobelprijswinnaar Le Clézio

Gepubliceerd: 09-12-2008

Net als Doris Lessing vorig jaar hield J.M.G. Le Clézio in zijn toespraak bij de uitreiking van de Nobelprijs, eergisteren in de Zweedse Academie in Stockholm, een lofrede op het boek en op ‘de schatkamer die de literatuur is’, zoals Lessing het noemde. Hij deed dat voor een deel vanuit eenzelfde overweging. Boeken overbruggen de kloof tussen mensen, tussen beschavingen en in het bijzonder tussen de welvarende beschavingen en de beschavingen van minder bedeelden, die wereldwijd ver in de meerderheid zijn. Wel was hij daarbij minder kritisch op internet dan Lessing. Als Hitler, net als wij, in het tijdperk van virtuele communicatie had geleefd, dan had hij wellicht niet eens een begin kunnen maken met zijn misdadige plannen.

Taal
Le Clézio noemde twee redenen waarom literatuur belangrijk is. De eerste is dat die bestaat uit taal, de meest uitzonderlijke uitvinding in de geschiedenis van de mensheid, waaruit al het andere is voortgekomen. Schrijvers, dichters en romanciers houden de taal niet alleen levend, maar verrijken en transformeren haar. De tweede reden heeft vooral te maken met de mooie professie van de uitgever. In deze tijd van globalisering (die overigens al met de Renaissance inzette en ‘die in en op zichzelf geen slechte zaak is’) kan de verspreiding van informatie ertoe bijdragen om conflicten te voorkomen.

Bestand tegen elk klimaat
Het is echter een utopie iedereen op de planeet te voorzien van een beeldscherm. En zo dreigen we een steeds grotere kloof te creëren tussen hen die toegang hebben tot communicatie en kennis en hen die dat niet hebben. Het boek, al lijkt het nog zo ouderwets, is en blijft het medium om iedereen overal ter wereld toegang te geven tot kennis en cultuur. ‘Het is praktisch, handzaam, economisch, onafhankelijk van technologie en bestand tegen elk klimaat.’ Maar er zijn nog te veel landen in de wereld waar nauwelijks boeken zijn. Dáár ligt een taak voor de uitgevers. Belangrijke initiatieven in dat opzicht zijn er al: gezamenlijke publicaties met ontwikkelingslanden, fondsen om er bibliotheken en boekmobielen op te zetten en een grotere bereidheid om in minderheidstalen te publiceren.

Schoonheid
Le Clézio droeg zijn Nobelprijs op aan Elvira, een jonge vrouw die hij dertig jaar geleden ontmoette in de Darien kloof in de wouden van Panama. Ze was een avonturierster die van huis tot huis ging om verhalen te vertellen, voor een maaltijd, een slok van het een of ander of een paar munten. ‘Zij was poëzie in actie, antiek theater en tegelijk de meest hedendaagse roman. En ze was dat alles met passie, met geweld. Begeleid door het een koor van insecten en padden en een werveling van vleermuizen, bracht zij in de duisternis van het woud een sensatie die maar met één woord omschreven kan worden: schoonheid.’

Video
Op de website van de Nobelprijs is een video te zien van de lezing door Le Clézio en is die integraal te lezen, in het Frans en onder meer ook in het Engels.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein

Foto: © Nobel Web AB 2008 - Merci Olsson

Delen
Koppelingen