Rudy Kousbroek overleden

Gepubliceerd: 04-04-2010

Vanmorgen is Rudy Kousbroek in zijn woonplaats Leiden overleden. Hij was al geruime tijd ziek. Kousbroek was een van de grootste essayisten in ons taalgebied. In 1975 ontving hij de P.C. Hooftprijs voor essays, zes jaar eerder de Essayprijs van de gemeente Amsterdam. Hij was eredoctor in de filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Uit schroom
Hij was in 1929 geboren in Pematang Siantar op Sumatra. Als kind heeft hij de Japanse bezetting meegemaakt. Op Sumatra zat hij in een kamp, bestaande uit ‘lekkende, bouwvallige ataploodsen, verloren in de rimboe vol malariamuskieten’. In zijn in 1992 verschenen bundel over die periode, Het Oostindisch kampsyndroom, weerlegde hij aantoonbaar onware beweringen van een aantal andere auteurs. Dat werd hem niet door iedereen in dank afgenomen, getuige de vele ingezonden brieven. Een van de verwijten was dat hij wel over ‘de’ jappenkampen schreef maar niet over zijn persoonlijke beleving daarvan. ‘Uit schroom,’ antwoordde hij desgevraagd in het tv-programma van Adriaan van Dis.

Mythisch land
Die lacune vulde hij op in Terug naar Negri Pan Erkoms (1995), de neerslag van twee reizen (in 1979 en 1994) naar zijn land van herkomst dat hij op zijn zestiende moest verlaten en pas dertig jaar later terugzag. Hij ging er op zoek naar de huizen en de scholen en ook naar de kampen. Het is een reis door een mythisch land, waarbij hij ook stuit op de in verval geraakte restanten van de ooit door Hollanders aangebrachte infrastructuur. Met de scherven van zijn jeugd en stapel foto’s van toen tekent hij een gedetailleerd zelfportret.

Uiteenlopende onderwerpen
Vanaf eind jaren zestig schreef Rudy Kousbroek vanuit Parijs regelmatig voor Vrij Nederland en Algemeen Handelsblad (later NRC Handelsblad) over uiteenlopende onderwerpen als dieren, techniek, wapens, auto's, religie, taal, literatuur, filosofie, Japan en uiteraard Nederlands-Indië. Zijn stukken werden gebundeld in diverse delen Anathema's. Ook publiceerde hij gedichten en liedjes, later gebundeld in Dierentalen.

Mens en dier
In 2003 verscheen het eerste deel van zijn literaire collectie fotosyntheses Opgespoorde wonderen, waarvoor hij in september 2005 de Jan Hanlo Esayprijs ontving. Ter gelegenheid van de Boekenweek 2009 publiceerde Kousbroek Medereizigers : over de liefde tussen mensen en dieren. Op 15 maart verscheen zijn laatste boek, Restjes : Anathema's 9.

Tekst: Jef van Gool / Literatuurplein