Judith Herzberg
De dichtbundels van Judith Herzberg (Amsterdam, 1934) werden veelvuldig herdrukt, vertaald en bekroond, onder meer met de Constantijn Huygensprijs en in 1997 met de P.C. Hooftprijs. Herzberg is ook toneelschrijver, wat goed terug te zien is in haar gedichten, die niet zelden de vorm aannemen van dialogen of spreektaal.

Diepere betekenis
Herzberg bezingt vaak gewone dingen, ‘kleine’ dingen zou je kunnen zeggen, maar daar zit zeker geen waardeoordeel in besloten. Laten we zeggen dat het ontzettend vreemd is dat Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis. Hoe klein het onderwerp ook kan zijn, het staat voor iets veel groters.

Verschillende gedaantes
In Wat zij wilde schilderen gaat het bijvoorbeeld over de verschillende gedaantes van zuivel, als ze schrijft: ‘De melk die van/ de tafel lekt maakt/ veel meer indruk op je/ dan melk die stil zit/ in een kopje’. Maar eigenlijk schrijft ze hier over waarom oorlogen ontstaan. Omdat mannen kleine kinderen zijn, die de baas willen zijn in de zandbak. En omdat mensen dingen willen stukmaken, omdat ze dat nu eenmaal doen. Je gooit eens een kop melk om, bij wijze van statement. Kijken of de nader boos wordt.

Dichter met een taak
Herzberg heeft ontegenzeggelijk ook humor, zoals in een gedicht over hoe het cijfer ‘6’ door de toenmalige PTT voor het oude zescijferige telefoonnummer van de dichter werd gezet: de 6 ‘die mij uit mijn routine rukt’. Nooit zal die 6 ‘echt bij mij horen’, zweert ze, als aanklacht tegen de efficiencydrift. Maar bovenal is Herzberg een dichter die ons bij de les houdt als het gaat over de verworvenheden die we zomaar voor waar aannemen. In de woorden van de dichter is de definitie van vrede bijvoorbeeld: ‘als je iemand ziet in uniform, toch / durven door te lopen’. In die zin is zij een dichter met een taak.

Tekst: Erik Jan Harmens
Foto: Chris van Houts

De bundel Wat zij wilde schilderen (De Harmonie, 2002, 5e dr.)


In 1997 werd Judith Herzberg de P.C.-Hooftprijs toegekend. Uit het jury-rapport: ‘Haar gedichten gaan niet over wat hoort of wat vaststaat, maar over de wonderlijke wandelingen van de geest, over de slingerende wegen van het leven, over wat men bedoelde maar niet zei of niet kon zeggen, over een gebaar, een gemis, over de verdeeldheid in ieders hart en hoofd.’

Een gedicht uit Wat zij wilde schilderen:
Het door u gekozen nummer is gewijzigd

Er is een 6 voor mijn nummer gekomen.
Nooit zal die 6 echt bij mij horen.
Ik zal altijd mijn eigen nummer onthouden
met die 6 er los bij, als een buitenwijk,
als nieuwlichterij, als mode, façade
een kuif of een sik, niet van mij.
Ik blijf mij verzetten tegen die 6
die mij uit mijn routine rukt
als was ik verhuisd, als was ik herdoopt.
Mijn eigenheid gaat volkomen stuk
aan die 6 die vooraan loopt
als naar een vertimmerd adres.
Nog eerder hertrouw ik, nadat
ik mijn vrouw mis en nadat ik rouw
dan dat ik die 6 tot de mijne maak!
Ik ben niet star, maar zo’n cijfer
van hogerhand toegevoegd
zomaar, een zondag in maart!
Wat een ijver! Zo wordt een gebouw,
door één overtollige steen gesloopt.


Video's


Gedicht 'Zonder titel' voorgelezen door Barry Atsma:



Klezmerband Di Gojim speelt de Jiddische musical Wegweg, tekst Judith Herzberg, muziek Jaap Mulder:



Judith Herzberg in jaartallen


Bron: Koninklijke Bibliotheek

1934 Judith Frieda Lina Herzberg geboren in Amsterdam als dochter van Thea Loeb en Abel Herzberg (4 november)
1940 Geïnterneerd in Kamp Barneveld. Vlucht uit het kamp. Verblijft op verschillende onderduikadressen, voornamelijk in Groningen (tot zomer 1945)
1945 Hereniging met gezin in Amsterdam (broer Abraham (Ab), zus Esther Elisabeth, ouders)
1952 Eindexamen Montessori Lyceum Amsterdam
1953 Trouwt mr. Willem Frederik (Huyck) van Leeuwen in New Haven, Connecticut, Verenigde Staten (3 februari)
1955 Zoon Hans (later: Tamir) geboren
1957 Dochter Valti geboren (31 oktober)
1961 Poëziedebuut in Vrij Nederland (6 mei 1961)
1963 Publiceert eerste poëziebundel (Zeepost)
1964 Verhuist in Amsterdam (6 juli)
1970 Schrijft toneel voor het Instituut voor Onderzoek van het Nederlands Theater
1973 Eerste toneelstuk opgevoerd (Het is geen hond)
1974 Eerste toneelwerk gepubliceerd (Dat het 's ochtends ochtend wordt en De deur stond open: twee toneelstukken)
1975 Scheiding van Huyck van Leeuwen
1976 Eerste vertaling (uit het Engels) gepubliceerd (Wie schoot Roodbaardje Pik?)
1980 Eerste kleinkind geboren (2 februari); Schrijft filmscenario (Charlotte, première op Filmfestival Venetië). Ontvangt Bayerischen Filmpreis (voor scenario Charlotte)
1981 Publicatie van filmdagboek (Charlotte: dagboek bij een film) (februari). Ontvangt Jan Campertprijs (voor Botshol)
1982 Première van toneelstuk Leedvermaak (bij toneelgroep BAAL)
1983 Woont afwisselend in Amsterdam en Ramat Gan, Israël (met S. ['Lo'] Shibolet) (vanaf 16 oktober)
1984 Ontvangt Duitse Joost-van-den-Vondelpreis (voor gehele oeuvre)
1986 Gastschrijver aan Universiteit Leiden
1988 Publiceert bundeling artikelen en brieven (Tussen Amsterdam en Tel-Aviv). Ontvangt vijfjaarlijkse Charlotte Köhlerprijs (voor Leedvermaak)
1989 Ontvangt Nederlands-Vlaamse Toneelschrijfprijs (voor Kras). Vader Abel Herzberg overlijdt (19 mei)
1991 Moeder Thea Loeb overlijdt (30 juli). Publiceert verzamelde toneelwerken (Teksten voor toneel en film: 1972-1988)
1994 Ontvangt Constantijn Huygensprijs (voor gehele oeuvre) (16 december). Medereadacteur van Jac Heijers werk (Jac Heijer: een keuze uit zijn artikelen). Publiceert bloemlezing (Doen en laten: een keuze uit de gedichten)
1995 Schrijft tekst bij compositie van Chiel Meijering (Hoe)
1996 Publiceert reisverhalen (Brief aan wie niet hier is: tussen Jeruzalem en Amsterdam)
1997 Ontvangt P.C. Hooftprijs voor poëzie. Verschijning van luister-cd (Het vertelde)
2005 Publiceert tweede herziene uitgave van het toneelwerk (Negentien toneelstukken)

Judith Herzberg op de website van de Koninklijke Bibliotheek





Bibliografisch dossier

Judith Herzberg en de kritiek

Het werk in citaten

1961-1962: Rondom het debuut

1963-1969: Zeepost en Beemdgras

1970-1979: Strijklicht en andere bundels

1980-1995: Botshol, Dagrest en Zoals

1996-2000: Wat zij wilde schilderen en Bijvangst

2001-2007: Soms vaak en andere bundels

Vanaf 2008: Het vrolijkt, Klaagliedjes, Liever brieven en 111 Hopla’s

Naar de overzichtspagina

Delen