Millenniummensen
Recensie door Jef van Gool (29 maart 2007)
Chelsea Marina in de roman Millenniummensen van J.G. Ballard is een welvarende wijk in Londen, compleet met jachthaven gebouwd voor de gegoede middenklasse op de plek waar eens een gasfabriek stond. Inmiddels is het voor projectontwikkelaars aantrekkelijker er complexen met luxeflats neer te zetten. En dus wordt het onderhoud verwaarloosd, terwijl de onderhoudskosten de hoogte in worden gejaagd en draagt de gemeente het hare bij via parkeertarieven en ander ongemak. De bewoners, met de hypotheeklasten als een molensteen om de hals, zitten muurvast en komen in opstand.

Het begint met demonstratieve optochten maar gaat steeds verder. Met slogans als ‘Vrijheid heeft geen streepjescode’ worden met eigen auto’s en huisraad barricades opgeworpen. De docente filmwetenschappen Kay Churchill die voorgaat in de strijd, is het niet zozeer te doen om de oplopende schuldenlast als wel om het culturele vacuüm dat de consumptiemaatschappij creëert. Haar agressie richt zich tegen uitwassen daarvan als het toerisme en iedere vorm van cultuur die entertainment is geworden, ‘Walt Disney voor de middenklasse’. Dat leidt tot aanslagen op het National Film Theatre en de Tate Modern, symbolen van die culturele woestenij.

De echte genius achter de opstand is Richard Gould, een gestoorde maar charismatische kinderarts, voor wie Chelsea Marina een radertje is in een groter geheel van ontwrichting. Hij wil een daad stellen tegen de zinloosheid en de verveling die ieders leven in de greep hebben. ‘Er heerst een diep verlangen naar zinloze actie, hoe gewelddadiger, hoe liever.’ In zijn beleving is de zinloosheid van 9/11 ‘een dappere poging Amerika te bevrijden van de twintigste eeuw’. Alleen bij zinloos geweld is er verwondering en komt de wereld - even - tot stilstand, zoals bij de moord op BBC-presentatrice Jill Dando. In Millenniummensen wordt een gelijkaardige moord gepleegd.

De rebellie wordt neergeslagen, maar de onrust dreigt over te slaan naar andere steden. Het verlangen naar ‘wetten zonder sancties, gebeurtenissen zonder betekenis’ leeft ook voort bij de verteller, de bedrijfspsycholoog David Markham. Hij raakt bij de gebeurtenissen betrokken als hij gaat speuren naar de daders van een aanslag op Heathrow, waarbij zijn eerste vrouw om het leven kwam.

’Zinloos geweld zou wel eens de ware poëzie van het nieuwe millennium kunnen zijn,’ was al te lezen in Super-Cannes (2000), de vorige roman van de in 1930 in Sjanghai geboren Ballard. Ook die roman en het daaraan voorafgaande Cocaïnenacht (1996) zijn mogelijke (toekomst)scenario’s van een uit zijn baan gedreven kapitalisme.

Bron: Camé Magazine