Verbroken zwijgen
Recensie door Jef van Gool (29 maart 2007)
Bernlef (die de voorletter J. uit zijn pseudoniem heeft geschrapt) is een schrijver die nog verhalenbundels uitbrengt, ook al leggen die het in de verkoop af tegen romans. De mogelijkheid een wereld neer te zetten door die slechts aan te tippen is voor hem het aantrekkelijke aan het schrijven van verhalen.

Net als Cellojaren (1995) telt Verbroken zwijgen, zijn nieuwe bundel, negentien verhalen. Ook nu proberen de personages greep te krijgen op de werkelijkheid, waarin dingen niet zijn zoals ze zich voordoen. Kun je het leven zodanig opdelen in categorieën dat het overzichtelijk wordt? De verteller in ‘De alziende’ worstelt met deze vraag na de dood van zijn vader. Die heeft vijftig dozen met fotoalbums nagelaten. In een cahier had hij de foto’s niet alleen op datum en personen ingedeeld, maar ook op voorwerpen en rubrieken als zonlicht en wolkenformaties. De zoon komt er niet uit wat de zin is van die overbodige classificaties. Ging het zijn vader om het geruststellende gevoel zo de chaos te kunnen beteugelen? Ondanks alle taferelen uit zijn jeugd heeft hij zelf slechts bij enkele foto's een gevoel van herkenning.

Een mooie pendant is het titelverhaal. Een dichter in de DDR die twintig jaar geleden het zwijgen werd opgelegd, is door dat zwijgen een icoon geworden. Na de val van de Muur is hij zo verknocht geraakt aan zijn zwijgen dat hij er geen afstand van wil doen. Als hij in het gebouw van de geheime dienst de 21 mappen van zijn dossier gaat inkijken, leeft hij helemaal op. Doordat elk gesprek thuis, hoe onbenullig ook, is uitgetikt, krijgt hij het leven terug met zijn verdronken vrouw, tegenover wie hij zich, door alle gemiste kansen, nog altijd schuldig voelt.

In ‘Betrokken maar onaangedaan’ geeft een oncoloog tijdens een consult waarin hij een man vertelt dat die nog maar kort te leven heeft, via de telefoon de naam door van het hotel in San Remo waar hij zijn vakantie gaat doorbrengen. Zonder goed te weten waarom reist de man ook daarheen. Hij is er zich voortdurend bewust van zijn naderend einde. Maar ook de mooie vrouw van de oncoloog kan zijn lot niet van zich afzetten. Haar verbazing en lichte wrevel om de onverschilligheid van haar man en haar empathie met de zieke man leiden tot een mooi moment van tederheid. De onnadrukkelijke en ingehouden manier waarop Bernlef zijn verhalen schrijft, rond zijn vaste thema’s, maken die vaak des te verrassender.

Bron: Camé Magazine