Thema - Literaire excursies

In 2018 is Leeuwarden, met in zijn kielzog heel Friesland, Culturele Hoofdstad van Europa!

Dit jaar is Leeuwarden, met in zijn kielzog heel Friesland, Culturele Hoofdstad van Europa! Natuurlijk is er dan veel te doen. Zoveel, dat wat vooruitplannen geen kwaad kan. Als u de website Leeuwarden-Fryslân 2018 bekijkt gaat uw hart vast sneller kloppen. Er zijn waanzinnig veel voorstellingen, wandeltochten, evenementen, spektakels, tentoonstellingen en concerten. Ook gaat de hele provincie ritselen van verhalen! Als u een bed wilt vinden, of een plekje op de camping moet u er dus vroeg bij zijn.

De redactie van Literatuurplein wil u graag op het spoor zetten van een aantal evenementen die het hart van de ware lezer / taalliefhebber sneller zullen doen slaan. Dat daarbij de nodige aandacht zal zijn voor het Fries, de tweede taal van Nederland, zal niemand verbazen. Wees overigens niet bang, ook als u geen Fries spreekt, zult u toch veel ervan begrijpen.

Het jaar begon met een spetterend openingsweekend eind januari, met de 'Avond van 2018 verhalen' en een grootscheepse samenzang van alle Friese kinderen. Vervolgens zetten alle musea en vele inwoners in Fryslân, van Schiermonnikoog tot Oudemirdum en van Zurich tot Appelscha, hun deuren open om u te vertellen welk verhaal ze graag willen meenemen naar de toekomst en waarom.

Friesland - land van taal
Voor het hele programma geldt dat sommige evenementen gedurende het hele jaar bezocht kunnen worden. Speciaal op taal gericht is het project Lân fan taal.
Rondom het Oldehoofsterkerkhof, Tresoar en Historisch Centrum Leeuwarden, wordt gedurende het hele jaar meertaligheid gevierd. Je leert, ervaart en voelt er het belang en de diversiteit van taal, en dan niet alleen Fries en Nederlands: talen van over de hele wereld komen voorbij. Bovendien is er plaats voor veel meer dan alleen de woorden die je spreekt met je mond, schrijft met je hand (of tikt met je duimen) en hoort met je oren. Braille, lichaamstaal, dans, muziek en straattaal, alles komt voorbij.
Zo zullen er al vroeg in het jaar Taal-billboards opduiken die door kinderen geschreven en vormgegeven zijn, en in een speciaal ontworpen Talenpaviljoen in de Prinsentuin komt u tussen eind maart en eind oktober eindeloos veel talen tegen en kunt u genieten van activiteiten plus gerechten die passen bij steeds een andere talengemeenschap.

Schatkamer van de Friese cultuur
De ‘place to be’ voor elke cultuur- en literatuurgeïnteresseerde is Tresoar, de moderne bewaarplaats en schatkamer van de Friese historie. U kunt er in 2018 kennismaken met de rijke Friese cultuur in Europees perspectief. Van Middeleeuwse handschriften in de kluis, via unieke exposities, naar historische en nieuwe filmprojecten! Voor meer informatie: Tresoar.

Spektakel
Wie houdt van spektakel kan zijn hart ophalen bij De Reuzen van Royal de Luxe.
Uit de Franse stad Nantes komt het straattheatergezelschap Royal de Luxe met zijn iconische reuzenmarionetten naar Leeuwarden. Wezens zo hoog dat ze met kop en schouders boven de kantoorgebouwen uitsteken, zullen drie dagen lang (van 17 t/m 19 augustus) door de straten van Leeuwarden lopen. Elders in Literatuurplein, onder de stad Nantes, vindt u wat meer informatie over dit indrukwekkende evenement.

De stormruiter: OstFriese legende ontmoet 100 Friese paarden
Een ander spektakelstuk kunt u in september gaan zien in het WTC Expo in Leeuwarden. Honderd glanzende Friese paarden spelen de hoofdrol in De Stormruiter, een geweldige voorstelling die gebaseerd is op de spannende negentiende-eeuwse novelle Der Schimmelreiter van Theodor Storm. Hierin wordt het verhaal verteld van de ambitieuze en eigenzinnige dijkgraaf Hauke Haien, die maar één doel voor ogen heeft: een dijk bouwen die de eeuwen trotseert.
Het boek is in het Nederlands vertaald onder de titel De schimmelruiter. Het is ook door uitgeverij Gottmer ooit uitgebracht in een bewerking voor de jeugd onder de titel De man op de schimmel. Beide uitgaven zijn alleen tweedehands verkrijgbaar.

Het is duidelijk dat het niet alleen om Leeuwarden zal gaan. Ook buiten deze stad is er veel te beleven:

Harlingen
Gedurende enkele dagen begin augustus wordt in Harlingen de zee bezongen. De zee met haar eigen taal. Ze ruist soms zachtjes, brult dan weer luid en duidelijk. The Sea! The Sea! laat zich inspireren door die universele taal en vangt het ruisen van de zee in poëzie.
Van 3 t/m 6 augustus dwalen dichters door het publiek tijdens dit project in de Harlinger haven. Uit het niets barsten ze los in voordrachten. Werken van gevestigde namen als Slauerhoff of Hemingway, of juist van een nieuwe generatie schrijvers. Maar altijd met de zee als brullend middelpunt. The Sea! The Sea! is een onderdeel van de Taalkaravaan, het reizende festival van Lân fan taal.

Workum
Op 1 en 2 juni kunt u in de St. Gertrudiskerk in Workum Een jammerlijck klaachlied aanhoren/beleven/bijwonen. Het gaat om een multimediale voorstelling over godsdienstvrijheid, rebellie, onderdrukking en de eeuwige strijd tegen het water. Filmbeelden en muziek van het Frysk Fanfare Orkest, jazzquartet Talking Cows en zangkoor Sjongsum leiden de toeschouwer langs plaatsen en gebeurtenissen van die tijd. Freek de Jonge en Jan Arendz belichten het verhaal van de Hollandse opstand van twee kanten.


Tytsjerk
In 2018 zet Tytsjerk de huis- én kerkdeur wijd open voor onbekend bezoek, dat in en samen met het dorp, een onuitwisbare indruk zal achterlaten.
Van 23 juli tot 6 augustus herbergt verhalenproject International ArtCamp Tytsjerk namelijk 25 kunstenaars uit heel Europa. De artiesten, die verschillende disciplines beoefenen, verblijven bij gastvrije inwoners. Samen met de dorpsbewoners verzorgen zij een eindspektakel in de Protestantse kerk. De inspiratiebron zijn oorlogsverhalen uit de tijd dat de gastvrije Protestantse Tytsjerkers 170 Roomse vluchtelingen uit Tiel opvingen.

Het was maar een greep, neemt u vooral eens de tijd om het totale programma te bekijken. Zelden was de culturele hoofdstad van Europa zo dichtbij! Bedenk ook dat Culturele Hoofdsteden altijd in paartjes komen. Naast Leeuwarden-Fryslân is in 2018 ook Valletta (Malta) Culturele Hoofdstad van Europa. U hoeft niet naar Malta af te reizen, want beide steden werken veel samen in de vorm van uitwisselingen zoals Potatoes Go Wild, Opera Spanga, Behind the Front Door of Visual Arts.
Zie ook: Valletta.

Ergens anders op pad?
Kijk voor meer literaire uitstapjes in Nederland en het buitenland onder de menuknop Thema’s > Excursies. De literaire excursies zijn daar alfabetisch per plaats beschreven.

Tekst: 12-12-2017, herzien op 3-4-2018, redactie Literaire excursies

Het was fijn, die mooie zomer! We trokken erop uit, naar buiten, wandelen, fietsen, begeleid door poëzie of mooie verhalen.
Nu komt de tijd van de stedentrips. Of u nu kiest voor een grote stad, of een kleine stad, vaak komt u ook daar gedichten tegen: op de grond, op paaltjes, op muren en schuttingen. En altijd is er wel een routebeschrijving te vinden waarmee u een poëtische wandeling kunt maken.
Voor de grote steden is dat een serie boeken onder redactie van Coen Peppelenbos, uitgegeven door uitgeverij Kleine Uil: Poëtisch Utrecht (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Groningen); een wandeling in gedichten. Verschillende dichters schreven op verzoek bij een plek in de betreffende stad een nieuw gedicht. Een verrassende route leidt u dan langs bekende en onbekende plekken in die steden. Deze poëtische wandelboeken zijn al wat ouder, maar nog wel tweedehands te koop.
De kleinere steden laten zich ook niet onbetuigd. We hebben er een aantal verzameld, verspreid over het land:

Den Bosch
De gedichten op de Bossche gevels zijn met uw smartphone in de hand wat makkelijker te vinden. Ze noemen het daar 'meeneempoëzie', keurig aangegeven op een kaartje in de website Groeten uit Den Bosch.
Zie ook: Den Bosch.

Gorinchem
Aan de hand van zevenendertig gedichten aan de gevels, in de bestrating en in de openbare ruimte kunt u een wandeling maken door deze fraaie oude vestingstad. De route neemt zo'n 2 à 3 uur in beslag. Hij wordt ondersteund door een website waar men ook in gesproken vorm kan kennismaken met de gedichten, en bovendien de nodige achtergrondinformatie kan vinden. Bij de Poëzieroute Gorinchem hoort ook een handig routeboekje dat u langs alle gedichten leidt. Het is op veel plekken in de stad verkrijgbaar (zie Gorinchem).

Harderwijk
In het rustige Harderwijk is het goed wandelen langs de Apollo Poëzieroute (voor wat toelichting zie dit filmpje. De juiste locaties en wat meer informatie, ook over de achtergrond van de dichters vindt u op Google Maps.
Zie ook: Harderwijk.

Heerlen
Wie de website Literair Heerlen opent stuit al meteen op twee wandelroutes, samengesteld door geboren Heerlenaren. De eerste is de gedichtenroute van Manuel Kneepkens, de Rotterdamse politicus die Heerlen beschouwt als het museum van zijn jeugd en er een aantal gedichten over schreef. De tweede wandeling is met name leuk voor lezers van Het nijlpaard ellende, het boek van Harrie Geelen, dat min of meer is opgehangen aan zijn jeugd in Heerlen.
Zie ook: Heerlen.

Leeuwarden
In Leeuwarden ligt de poëzie op straat. U kunt er letterlijk lopen over gedichten, maar ons advies zou zijn: lees ze eerst! De route staat beschreven in het boek Poëzie op straat, Poëzieroute Leeuwarden, voor 7,50 te koop bij de plaatselijke boekhandels en de VVV. U kunt ook gebruik maken van de website poezieroute.nl. Hier kan men ook een kaart downloaden, plus een lijst van deelnemende dichters.
Zie ook: Leeuwarden.

Leiden
Leiden was de eerste stad met 'muurgedichten'. In 1992 begon Stichting TEGEN-BEELD de stad te verfraaien met gedichten uit ruim dertig landen. Ze werden in hun oorspronkelijke taal en in een sierlijk handschrift aangebracht op diverse kale, lege muren in Leiden. Nu is het een unieke verzameling van uiteindelijk 101 gedichten. De website Muurgedichten biedt veel achtergrondinformatie, plus de vertalingen. Men kan er ook een beschrijving downloaden van een wandeling langs deze gedichten.
Zie ook: Leiden.

Lisse
Het leuke van Lisse is, dat de gedichten die er in het trottoir te vinden zijn, zijn gegroepeerd rond de trots van de regio. Men vindt er dus een Tulproute, de Hyacintroute en de Narcisroute! In de website Kunstwacht is hierover meer te vinden.
Zie ook: Lisse.

Maastricht
Bij elk van de vijf toegangswegen van het Maastrichtse Jekerpark is een gedicht in Belgische hardsteen geplaatst. De dichters zijn Pierre Kemp, Frans Budé, Wiel Kusters, Hans van de Waarsenburg en de winnaar van een poëzieprijsvraag Erik Solvanger. Het park rondlopen kost een uurtje.
Zie ook: Maastricht.

Middelburg
In Middelburg noemt men ze Sprekende Gevels! In deze stad heeft men gekozen voor een passend thema, nl.'Zee en Land'. Voor een overzicht van de gedichten en hun locaties kan men terecht op de website van Zeeland geboekt.
Zie ook: Middelburg.

Naarden
Naarden is al zo mooi, en dan maken de gevelgedichten een bezoek aan deze oude vestingstad nog waardevoller. In de website van de Vereniging Vestingstad vindt u alle locaties en dichters op een rij.
Zie ook: Naarden.

Oss
In Oss zijn de gedichten te vinden op diverse locaties in het centrum. Ze zijn geschreven door dichters waarvan enkele een relatie met de stad Oss hebben. De wandeling is beschreven in een folder (zie hier voor een pdf-download) en is ook op Routeyou te vinden.
Zie ook: Oss.

Tilburg
Hier en daar in Tilburg zijn zogenaamde ‘Plekgedichten’ te vinden. Het begon met het gedicht Mussenmanieren op een muur naast de Hervormde kerk in de Heuvelstraat. Inmiddels zijn er verschillende nieuwe gedichten of spreuken geplaatst, vaak op verrassende plaatsen. De website On Site Poetry wijst u (deels) de weg, evenals de website van Cubra.
Zie ook: Tilburg.

Venray
Hier vindt u de gedichten door een wandeling te maken langs ruim twintig kunstwerken in hartje Venray. Die zijn gebundeld in een boekje Te voet langs kunst, waarin u per kunstwerk een toepasselijk gedicht aantreft, een foto en wat informatie over de kunstenaar. Het boekje kost 2,50 en is te koop bij Boekhandel Roojboek, Schoolstraat 36, en bij de VVV, Monseigneur Goumansplein 1.
Zie ook: Venray.

Ergens anders op pad?
Kijk voor meer literaire uitstapjes in Nederland en het buitenland onder de menuknop Thema’s > Excursies. De literaire excursies zijn daar alfabetisch per plaats beschreven.

Tekst: 18-10-2017, redactie Literaire excursies

De herfst is in aantocht, vaak met prachtig weer. Nog snel een mooie fietstocht maken en tegelijkertijd genieten van poëzie of fijne verhalen, dat kan, en wel in verschillende delen van ons land. U hoeft er niet eens ver voor van huis, zie het overzicht hieronder.

NOORD

Piet Paaltjens route
Piet Paaltjens was dominee in Foudgum en Raard, twee piepkleine dorpjes in het noorden van Friesland, ergens tussen Dokkum en Holwerd. Gelukkig lag Foudgum niet zo ver van Leeuwarden, althans in toenmalige ogen (ruim 20 km!). Naar eigen zeggen wandelde de dichter/dominee er iedere zondag na de dienst naartoe, weer of geen weer, om bij zijn ouders op bezoek te gaan.
Wat Piet Paaltjens te voet deed, nl. lopen naar Leeuwarden, doen wij nu liever per fiets. Op routeyou is een beschrijving te vinden van een fietstocht van Foudgum naar Leeuwarden. De tocht volgt min of meer de wandelroute van Piet Paaltjens.
Foto rechts: Piet Paaltjenspastorie
Zie ook: Foudgum.

Jorwerd
Bij de verschijning in 1996 van Geert Maks boek Hoe God verdween uit Jorwerd is dit dorp voorgoed op de kaart gezet. Hoe aardig kan het dus zijn om er eens een kijkje te nemen. Deze fietstocht van 21 km start en eindigt in het dorpje Jorwerd en laat u ook een aantal fraaie dorpen in de omgeving zien.
Zie ook: Jorwerd.

MIDDEN

Vechtdalverhalen
In het Overijsselse Vechtdal is rond de gemeenten Zwolle, Dalfsen, Ommen en Hardenberg een netwerk met 30 'verhalenpalen' aangelegd waar in totaal 60 verhalen over vroeger tijden te horen zijn. Ze gaan over de directe omgeving, bijvoorbeeld over de (bijna) overstroming in Dalfsen, het klooster bij Sibculo en de smokkelaars bij Vilsterborg. Met behulp van een pedaal brengt u het vertelde verhaal letterlijk tot leven. Iedere verhalenpaal heeft een verhaal voor volwassenen en een verhaal speciaal voor kinderen. De verhalenpunten bevinden zich aan het Fietsknooppuntennetwerk en zijn te herkennen aan de roze Vechtanjer. Een overzicht vindt u in de website Vechtdal Overijssel - alle tijd.
Zie ook: Dalfsen.

Verhalenbankjesroute
In de gemeente Oude IJsselstreek (ten zuidoosten van Doetinchem) is op basis van het Fietsknooppuntennetwerk een Verhalenbankjesroute uitgezet. De route heeft de vorm van een klaverblad, met een noordelijke, zuidelijke, oostelijke en westelijke lus (afstanden 30 tot 50 km). Aan elke lus zijn 5 tot 11 bijzondere verhalen verbonden, die u op een rustig plekje (bankjes!) kunt beluisteren. De routes voeren over eeuwenoude handelswegen, maar ook over recentelijk aangelegde kerkenpaden, door vele natuurgebieden en uiteraard langs de Oude IJssel. In de website Verhalenbankjes leest u bij elk van de windrichtingen een inleiding bij deze verhalen. Ook kunt u daar de mp3 bestanden downloaden voor uw eigen speler of de teksten afdrukken als PDF.
Zie ook: Varsseveld.

De Sagenjager
Ook meer westelijk, in het Noord-Hollandse Waterland, ritselt het van de verhalen en sagen. Met behulp van de Sagenjager-website kunt u uw fietstochten en wandelingen een extra dimensie geven door regelmatig zo’n verhaal te lezen of te beluisteren. Heksen, tovenaars, spoken en watermonsters: ze komen allemaal voorbij. De site is tegelijkertijd een routeplanner. U kunt bestaande routes volgen, of kiezen voor een kaart waarmee u zelf een route samenstelt.
Zie ook: Broek in Waterland.

ZUID

De wereld van A.F.Th. van der Heijden
In het Zuiden kunnen liefhebbers van De tandeloze tijd hun hart ophalen tijdens een fietstocht langs plekken die een rol spelen in deze serie boeken van A.F.Th. van der Heijden. De route van ongeveer 30 km volgt bestaande fietsknooppunten. Hij start in Geldrop, het dorp waar de schrijver in 1951 geboren werd.
Zie ook: Geldrop.

Fietsen langs gedichten
Niet ver daarvandaan, in Valkenswaard, kan men een fietstocht maken van zo'n 45 km langs gedichten van Frans Hoppenbrouwers, jarenlang de stadsdichter van Valkenswaard. Een selectie uit zijn werk is vereeuwigd op fraaie tafeltjes, op of vlak bij de plek waar ze over gaan. Samen vormen zij de fietsroute die je voert langs de mooiste plekjes van de gemeente. De route kan uiteraard naar believen worden ingekort. Kaart en routebeschrijving zijn gratis te verkrijgen bij VVV Valkenswaard. Ook kunt u de route downloaden: Beleef het gedicht.
Zie ook: Valkenswaard.

Sint Servaas route
In Maastricht kunt u per fiets op zoek gaan naar de Sint Servaaslegende, zoals beschreven in Het Leven van Sint Servaas van Heinric van Veldeke, een van de oudste werken uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis, geschreven tussen 1170 en 1185.
De fietsroute gaat via een aantal fietsknooppunten langs plekken in Maastricht die vernoemd zijn naar Sint Servaas, zoals de Servaasbrug en de Basiliek van Sint Servaas. Ook neemt de route een klein stukje van de omgeving mee.
Zie ook: Maastricht.

Ergens anders op pad?
Kijk voor meer literaire uitstapjes in Nederland en het buitenland onder de menuknop Thema’s > Excursies. De literaire excursies zijn daar alfabetisch per plaats beschreven.

Tekst: 11-09-2017, redactie Literaire excursies

Buiten de stranden van de provincie Zeeland, hebben ook de Noordelijker gelegen Hollandse kusten altijd veel aantrekkingskracht gehad op kunstenaars en schrijvers, en generaties Nederlanders brachten en brengen er hun vakanties door. Geen wonder. Het is dichtbij en de Noordzee biedt oneindig veel variatie in weer, stemming en verschijning. Soms lieflijk blauw, soms woest, onstuimig en spectaculair!

De Noord-Hollandse kust rond Bergen aan Zee
Al sinds het begin van de 20e eeuw was Bergen aan Zee zo'n plaats waar veel schrijvers zich thuis voelden. Nescio kwam er graag, evenals Karel en Gerard van het Reve. Werumeus Buning, Herman Gorter en Elly de Waard hebben er gewoond (uiteraard niet tegelijkertijd) en Adriaan van Dis werd er geboren.
Er bestaan verschillende boeken en boekjes met literaire wandelingen door Bergen en de dorpen in de omgeving. Een literaire route langs Groet, Schoorl en Camperduin is bv. te vinden in deze wandelwebsite.

Bergen ligt ook aan de Westfriese Omringdijk. Dit 126 kilometer lange lint is een historisch en landschappelijk fenomeen, een wonder van menselijke hand. Langs deze dijk is de Literair Landschap route uitgezet, gericht op een aantal literaire en landschappelijke hoogtepunten. De hele route is opgeknipt in 4 delen. Het eerste deel (28 km) loopt van Alkmaar naar Schagen. De complete fietsroute kan men downloaden van de website van de Westfriese Omringdijk.

De kust bij Haarlem
Neerlandicus Wim Vogel beschrijft in Het verrukkelijk gelegen Overveen en Bloemendaal (2009) zes tochten met vooral de literatuur als richtsnoer. Dit prachtige gebied tussen Haarlem en de zee, met zijn villa’s, duinen, meren en bos is nl. uitgebreid bezongen door verschillende schrijvers. Vogel doorspekt zijn wandelingen dan ook met citaten en anekdotes. Het boek is verkrijgbaar bij Boekhandel de Vries in Haarlem.




De kust van Noordwijk tot Kijkduin
Schrijvers en dichters op zoek naar inspiratie of rust kozen ook vaak voor Noordwijk. Het was de woonplaats van schrijvers als Henriette Roland Holst, Albert Verwey, Hendrik Marsman en J.B. Charles. Ook P.F. Thomése, Harry Mulisch en Susan Smit hebben zich laten inspireren door het decor van duinen, bollenvelden en boulevard, strand en zee.
De app Literaire Routes van het Literatuurmuseum biedt een speciale wandeling langs locaties in Noordwijk-Binnen en Noordwijk aan Zee. De wandeling duurt ongeveer 2 uur en leidt langs 14 'stops'. Bij iedere stop (of tussen de stops) kun je foto's bekijken en audio beluisteren. De app is te downloaden voor Apple of Android.

Hemels gewelf
En als u dan toch in Kijkduin bent, bezoek dan ook het Hemels Gewelf, een bijzondere, uiterst poëtische sculptuur van de kunstenaar James Turrell.

De Blauwe Tram - een literaire fietsroute
Oudere generaties Nederlanders hebben vaak nog herinneringen aan de "Blauwe Tram", die reed tussen Den Haag en Leiden en ook de kustplaatsen aandeed. Naar aanleiding van het feit dat het in 2011 vijftig jaar geleden was dat de Blauwe Tram voor het laatst reed, heeft Probiblio de brochure De Blauwe Tram: een literaire fietsroute uitgebracht. Daarin is naast de routebeschrijving van de tram een beschrijving opgenomen van de literaire en andere wetenswaardigheden langs de route, waarbij wordt verwezen naar passages uit de literatuur. De brochure is als PDF te downloaden. Er staan twee routes in: Scheveningen-Leiden (24,5 km) en Leiden-Katwijk-Noordwijk-Leiden (26,5 km).
Foto: de Blauwe tram bij het beginpunt in Scheveningen (1948).

Eenmaal in Leiden, kunt u zien dat dit een stad is met een rijk literair verleden. Hetzelfde geldt natuurlijk voor Den Haag.

Ergens anders op pad?
Kijk voor meer literaire uitstapjes in Nederland en het buitenland onder de menuknop Thema’s > Excursies. De literaire excursies zijn daar alfabetisch per plaats beschreven.

Tekst: 16-08-2017, redactie Literaire excursies

De zomervakanties zijn begonnen! Wie in Nederland blijft, zal misschien voor Zeeland kiezen, immers: zon, zee en duinen, en vaak mooier weer dan in de rest van het land. Ook zijn er leuke interessante steden, die niet te groot zijn voor een excursiedag en bovendien het nodige te bieden hebben voor de lezers onder ons, oud en jong!
Hieronder hebben we wat Zeeuwse suggesties uit ons eigen Literatuurplein verzameld.

Middelburg
Zo kun je in Middelburg een wandeling maken langs de 'sprekende gevels', blinde muren die verfraaid zijn met gedichten. Voor een overzicht van de gedichten en hun locaties: Zeeland geboekt en een plattegrondje van de wandeling.

Kapelle
In Kapelle, de geboorteplaats van Annie M.G. Schmidt, is in één van de nieuwe wijken een Annie M.G. Schmidt-speelpark aangelegd. Er staan 10 toestellen: schommels, bankjes en glijbanen, die allemaal iets te maken hebben met de personages uit haar boeken, zoals Takkie uit Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet of Dikkertje Dap. Het speelpark is te vinden tussen de Biezelingseweg en de Annie M.G. Schmidtsingel.

Vlissingen
Nog tot 24 september 2017 kun je in de Scheldezaal van het muZEEum in Vlissingen een prachtige tentoonstelling bekijken over het werk van kinderboekenauteur en schilder Wim Hofman. Wim groeide op in Vlissingen, net na de Tweede Wereldoorlog. Hij zag hoe de stad door bommen was verwoest. Hij zag ook altijd hoe het water kwam en ging.
In het muZEEum is tevens de wandelgids Langs Uncle Beach te koop. Met deze gids maak je een wandeling langs plaatsen van herinnering. Historisch beeldmateriaal, anekdotes en gedichten van Wim Hofman brengen het Vlissingen van de Tweede Wereldoorlog weer tot leven.

Middelburg én Vlissingen
Wie wel houdt van spannende verhalen en een beetje griezelen kan terecht bij de schrijvers Jan J.B. Kuipers en Jan Jacobs. Zij organiseren wandelingen door successievelijk Middelburg en Vlissingen. Ze laten je daar kennismaken met Sinister Zeeland. De wandelingen zijn meestal 's avonds en duren zo’n anderhalf uur. Foto links: Vlissingen.

Walcheren
Je kunt ook op eigen gelegenheid gaan wandelen of fietsen. Daarvoor kun je gebruik maken van het speurwerk van Kees van Rijswijk. Hij stelde een wandel- en fietsgids samen die je voert langs ongeveer 60 Walcherse locaties die in romans, verhalen en gedichten een plekje hebben gevonden. Deze literaire locaties zijn over vier hoofdstukken verdeeld: 'Middelburg', 'Van Veere naar Domburg', 'Van Westkapelle naar Biggekerke' en 'Vlissingen'. Ze bevatten bijzonderheden over auteurs en locaties en citaten van fragmenten van teksten waarin de besproken locaties aan de orde komen.

Rest van Zeeland
Liefhebbers van het werk van Hans Warren, een schrijver die bijna zijn hele leven woonde tussen Wester- en Oosterschelde, kunnen veel plezier hebben van het boek van Ronny Boogaart en Eric de Rooij: Hart van mijn land ik ben terug. Daarin beschrijven zij een drietal literaire wandelingen door het Zeeland van Hans Warren, in en rond Borsele, Goes en Middelburg. Routekaarten staan op de binnenzijde van de omslag.

Meer Zeeuwse literaire uitjes
Borsele - Breskens - Brouwershaven - Goes - Hulst - Kapelle - Middelburg - Vlissingen - Zierikzee.

Ergens anders op pad?
Kijk voor meer literaire uitstapjes in Nederland en het buitenland onder de menuknop Thema’s > Excursies. De literaire excursies zijn daar alfabetisch per plaats beschreven.

Tekst: 12-07-2017, redactie Literaire excursies

Vakantie in eigen land! Je blijft lekker thuis, of je weet dat je snel op je bestemming bent en dat er altijd en overal meer dan genoeg te doen is, ook als de zon het laat afweten.
Maar wat als je kinderen alle pretparken nu wel gezien hebben, als ze te jong of te oud zijn voor dat fraaie themapark? Als ze na twee dagen tabak hebben van het zwembad? Laat ze dan eens onderduiken in verhalen: nieuwe verhalen, oude verhalen, verhalen uit hun eigen dierbare kinderboeken, of verteld door een heuse verhalenverteller.

Literair op stap met kinderen kan op allerlei manieren. Er zijn bijvoorbeeld musea die op kinderen en kinderboeken gericht zijn, of organisaties die vakantieprogramma's verzorgen met een literair tintje. Zo worden in veel oude steden, maar ook bij de forten van de Hollandse waterlinie, of op landgoederen 'theaterwandelingen' georganiseerd door Storytrail. Je gaat dan met een verhalenverteller op pad, wandelend door een eeuwenoud decor terwijl je verhalen en anekdotes hoort over de helden, de schurken en heiligen van die plek. De meeste wandelingen zijn ook geschikt voor kinderen vanaf een jaar of zeven, maar informeer bij twijfel even bij de organisatie. Groepen kunnen in overleg een datum kiezen, of zich aanmelden bij een van tevoren vaststaande wandeling.

Niet iedereen kiest voor de stad. De natuur of de sportieve uitdaging trekt menigeen naar buiten. Ook daar zijn voldoende mogelijkheden. Hieronder vind je een lijst suggesties, verzameld uit Literatuurplein. Ze zijn globaal ingedeeld naar (ruime) streek.

Midden Nederland

Utrecht
Welk kind kent Nijntje niet? Het Nijntje Museum in Utrecht richt zich exclusief op gezinnen met jonge kinderen; de inrichting en het spelmateriaal zijn speciaal voor hen ontwikkeld. Kinderen kunnen zelf aan de slag in het kunstlokaal, daar kunnen ze schilderen, stempelen, knippen en plakken.

Den Haag
Zwerfverhalen
Den Haag is het decor voor veel verhalen, ook voor kinderen. Wie op zoek is naar een origineel uitstapje of verjaarspartijtje wendt zich tot de website Kinderboekenstad. Daar zijn zogenaamde Zwerfverhalen te vinden. Deze verhalen hebben als onderwerp een boek, een schrijver, een illustrator, een plaats of een ander thema. Over zo'n onderwerp is een verrassende zwerftocht ontworpen langs bijzondere of spannende plekken in de stad, of de duinen, of een park. Elke tocht heeft als vast punt een museum, gebouw of plaats. Ga je op een datum die je zelf kiest, let dan op de openingstijden van de plaatsen waar je langs komt. Je kunt de Zwerfverhalen ook downloaden. Alle routes zijn gemaakt om plezierig in gezinsverband of met een groepje kinderen te wandelen. Succes gegarandeerd!

Kinderboekenmuseum
En dan heeft Den Haag ook nog een heus Kinderboekenmuseum, vlakbij het centraal station. Het is leuk voor iedereen. Voor de jongste kinderen (3 t/m 7 jaar) is er de tentoonstelling over Kikker, de schepping van Max Velthuis. Bekende Kikker-boeken zoals Kikker is Kikker, Kikker is verliefd en Kikker is bang zijn letterlijk verbeeld waardoor kinderen op speelse wijze leren over grote emoties als liefde, angst en blijdschap. Kinderen vanaf 7 kunnen op avontuur in een literair luilekkerland dat Papiria heet, of in een workshop zelf verhalen maken, of een strip, of een rap. Alles mag. Je kunt er ook kinderfeestjes houden, originele illustraties bewonderen, of naar de zomertekenschool.

Baarn
In Kasteel Groeneveld is tot halverwege 2019 een bijzondere tentoonstelling over Fiep Westendorp (illustratrice van Pluk van de Petteflet van Jip en Janneke en nog veel meer). De tentoonstelling heet Fiep Fiep Hoera! De natuur van Fiep Westendorp. Voor alle leeftijden is er iets te zien en/of te doen. Op zolder avontuur en spel voor de kleintjes; binnen spelen, alsof je buiten bent. Vissen met de vissertjes, afval scheiden met Floddertje en kamperen met Pim en Pom.

Zaltbommel
Mocht Zaltbommel meer op je route liggen: in het Stadskasteel aldaar kun je terecht voor een permanente expositie voor jong en oud over het leven en werk van Fiep Westendorp. Zij is namelijk geboren en opgegroeid in Zaltbommel.

En dan is er ook nog de feestelijke Fiepbus! Nog zeker tot oktober zal hij hier en daar opduiken.

Leiden
Het Rijksmuseum van Oudheden organiseert het hele jaar door bijzondere dingen voor kinderen. Kinderen kunnen er bijvoorbeeld speuren met Dummie de mummie, hun verjaardagsfeest vieren met meester Jaap of een tekenfeest bijwonen.

Noorden van Nederland

Groningen
De stad Groningen herbergt een stripmuseum waar ook altijd wat te doen is voor kinderen.

Friesland
Alle generaties weten wie het zijn: Hielke en Sietse, de onvervaarde schippers van de Kameleon, bekend van boeken, film en tv-serie. Tegenwoordig kun je ook meevaren in hun bootje, overleven op het avontureneiland en slenteren door de straten van hun Friese Kameleondorp.

Overijssel
Vechtdalverhalen
Het Vechtdal, ten oosten van Zwolle, kent een leuke, sportieve manier om het gebied te ontdekken: in de gemeenten Zwolle, Dalfsen, Ommen en Hardenberg is een netwerk met 30 verhalenpalen aangelegd waar in totaal 60 verhalen over vroeger tijden te horen zijn. Iedere paal bevat een verhaal voor volwassenen en een voor kinderen. Ze gaan over de directe omgeving, bijvoorbeeld over de bijna overstroming in Dalfsen, over het klooster bij Sibculo en over de smokkelaars bij Vilsterborg. Met een paar keer pompen op het pedaal komt het vertelde verhaal letterlijk tot leven inclusief bijpassende achtergrondgeluiden. De verhalenvertellers zijn onder meer bekende Vechtdallers als Jeroen Krabbé en Erik Hulsebosch. De verhalenpunten bevinden zich aan het fietsroutenetwerk en zijn te herkennen aan de roze Vechtanjer. Aan de hand van het routekaartje / overzichtslijstje in de website van Vechtdal Overijssel kunt u ook naar believen te voet een aantal punten bezoeken.

Fietsroute Oorlogswinter Hongerwinter
Ook in de buurt van Zwolle, maar dan meer naar het westen en deels langs de IJssel, ligt een fietsroute die gebaseerd is op het boek Oorlogswinter van Jan Terlouw. Iedereen die dit boek gelezen heeft zal met grote interesse deze route van ongeveer 34 kilometer rijden. Het speelt in deze streek en veel plekken zijn nog heel herkenbaar, al moet je wel een beetje rekening houden met wat Jan Terlouw hier ooit over zei: ‘Ik heb een roman willen schrijven, met weliswaar een sterke historische lading, maar niet een geschiedenisboek.’ Toch is in de teksten en illustraties bij de fietsroute wel veel te vinden waarmee de tekst van Oorlogswinter een sterke verwantschap heeft.

Thea Beckman wandeling in Kampen
Thea Beckman schreef verschillende boeken die zich afspelen in het middeleeuwse Kampen, o.a. Hasse Simonsdochter (1983), De Stomme van Kampen (1992) en Gekaapt (2003). Daar is een wandeling uitgezet van ongeveer 1,5 tot 2 uur. Hij start bij de stadsbrug aan de IJsselkade en is beschreven in een brochure, die ook zoekvragen voor kinderen bevat, en enkele fragmenten uit de betreffende boeken. De brochure is voor € 3,95 te koop bij Read shop Bos, Oudestraat 41-43, 8261 CD Kampen. Tel. 038-3322522.

Drenthe
Westerbork
Het is dan wel vakantie, maar waarom zou je met je kinderen niet een keer een activiteit ondernemen die oproept tot nadenken? In Museum Kamp Westerbork is tot januari 2018 een tentoonstelling voor kinderen over het lot van Joodse kinderen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze tentoonstelling, getiteld Kinderen met een ster, is gebaseerd op het gelijknamige boek van Martine Letterie.

Noord-Holland

Tussen Hoorn en Edam
In Noord-Holland, zo tussen Hoorn en Edam, ligt het gebied van kinderboekenheld/boefje Dik Trom uit de boeken van C. Johan Kieviet. Het is er nog allemaal: zijn school, het snoepwinkeltje, de zeedijk, het voetpad van boer Vrolijk, de molen. De Dik Trom verhalenroute is een wandeling van ongeveer 5 kilometer, die je voert langs al deze plaatsen. Bij elke plek hoort een verhaal dat ter plekke direct te lezen is met behulp van een smartphone (via QR-codes of Layar). Kieviet gaf zijn lessen in een éénklassig schooltje, dat is gerestaureerd en in 2013 als museum in gebruik genomen. Hierbij is ook de inrichting teruggebracht in de oude staat, met oude gaslampen, potkachel, schoolbankjes en schoolborden. In dit schooltje is nu een museum gevestigd. Let goed op de openingstijden!
Voor de echt korte beentjes is er ook een wandeling van ongeveer 3 kilometer, het Dik Trompad.

Enkhuizen
Veel minder bekend dan de Efteling, is in het Noord-Hollandse Enkhuizen ook een heus Sprookjeswonderland. Er is daar veel te zien en te doen, en bovendien rijdt er vanaf NS-station Enkhuizen een speciale tram naartoe.

Purmerend
In het Purmerbos aan de oostkant van Purmerend is een aantal jaren geleden het Phoenix Poëziepad aangelegd. Het pad volgt de letters van het alfabet, en heeft daarmee meteen iets van een speurtocht! Kinderen gaan onmiddellijk op zoek naar de letters op de bomen, lezen de gedichten in het bos en ontdekken en passant welke vogels er leven. Het pad eindigt bij het speelbos, een avontuurlijke speelplek voor de resterende energie. De wandeling zelf neemt ongeveer twee uur in beslag. Het vertrekpunt is het parkeerterrein De Populier aan de Westerweg, schuin tegenover nummer 27, boerderij De Bonte Koe. Voor meer informatie kun je terecht in de website van Mirjam Bakker. In de website van Buiten in Beeld staat een overzicht van de gedichten van de Phoenixgroep. De wandelroute / speurkaart kun je ook downloaden.

Tekst: 14-06-2017, redactie Literaire excursies