Thema - Literaire excursies - Literair op stap met kinderen in Nederland

Literair op stap met kinderen kan op allerlei manieren. Er zijn bijvoorbeeld musea die op kinderen en kinderboeken gericht zijn, of organisaties die vakantieprogramma's verzorgen met een literair tintje. Zo worden in veel oude steden, maar ook in kastelen of op landgoederen 'theaterwandelingen' georganiseerd door Storytrail. Je gaat dan met een verhalenverteller op pad, wandelend door een eeuwenoud decor terwijl je verhalen en anekdotes hoort over de helden, de schurken en heiligen van die plek. De meeste wandelingen zijn ook geschikt voor kinderen vanaf een jaar of zeven, maar informeer bij twijfel even bij de organisatie. Groepen kunnen in overleg een datum kiezen, of zich aanmelden bij een van tevoren vaststaande wandeling.

Storytrail, ook voor Fortgeheimen
Houden uw kinderen niet zo van stadswandelingen, maar maken ze liever iets 'spannenders' mee? Denk dan eens aan de vele forten en de oer-Hollandse waterlinies!
Ongeveer tien jaar geleden maakte de Rijksoverheid een inventarisatie van alle Linies en Stellingen in Nederland. Men kwamen tot een optelsom van wel 45 stuks, vanaf de oude Romeinse Limes tot de meest recente, de IJssellinie uit de periode van de Koude Oorlog. Twee bijzondere zijn de Stelling van Amsterdam, een werelderfgoed site van de UNESCO, en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, het grootste Rijksmonument van Nederland, die als een prachtige slinger loopt van Amsterdam tot de Biesbosch, 85 kilometer lang, met 45 forten, 6 vestingen en 2 kastelen. Iedereen zal begrijpen dat al die oude forten ritselen van spannende verhalen!
De medewerkers van Storytrail, verhalenvertellers bij uitstek, hebben deze verhalen verzameld en vertellen ze opnieuw tijdens rondleidingen door de verschillende forten, o.a. in Fort bij Spijkerboor (in de Beemster), Fort aan De Klop (aan de Vecht, kwartiertje fietsen vanaf de Dom), of Fort Rhijnauwen (een kwartiertje de andere kant op). Ook Fort Vechten bij Bunnik, Fort bij Rhijnauwen, Fort Nieuwersluis, tussen Loenen en Breukelen, of Fort de Bilt. Vaak zijn deze forten gelegen aan een van de vele fiets- en wandelroutes die zijn uitgezet rond of langs de Waterlinies. Echt een aparte ervaring!

En verder
Zoals gezegd, niet iedereen kiest voor de stad. De natuur of de sportieve uitdaging trekt menigeen naar buiten. Buiten de forten zijn er voldoende andere mogelijkheden. Hieronder vind je een lijst suggesties, in of buiten de stad, verzameld uit Literatuurplein. Ze zijn globaal ingedeeld naar (ruime) streek.

Midden Nederland

Utrecht
Welk kind kent Nijntje niet? Het Nijntje Museum in Utrecht richt zich exclusief op gezinnen met jonge kinderen; de inrichting en het spelmateriaal zijn speciaal voor hen ontwikkeld. Kinderen kunnen zelf aan de slag in het kunstlokaal, daar kunnen ze schilderen, stempelen, knippen en plakken.

Den Haag
In Den Haag, dat zich graag afficheert als Kinderboekenstad, is voor kinderen die van verhalen houden veel te doen.

Kinderboekenmuseum
Zo is er het Kinderboekenmuseum, vlakbij het centraal station. Het is leuk voor iedereen. Voor de jongste kinderen (3 t/m 7 jaar) is er de tentoonstelling over Kikker, de schepping van Max Velthuis. Bekende Kikker-boeken zoals Kikker is Kikker, Kikker is verliefden Kikker is bang zijn letterlijk verbeeld waardoor kinderen op speelse wijze leren over grote emoties als liefde, angst en blijdschap. Kinderen vanaf 7 kunnen op avontuur in een literair luilekkerland dat Papiria heet, of in een workshop zelf verhalen maken, of een strip, of een rap. Alles mag. Je kunt er ook kinderfeestjes houden, originele illustraties bewonderen en in de zomermaanden (juli en augustus) is jaarlijks de Tekenschool geopend, ieder jaar in het teken van een andere illustrator.

Zwerfverhalen in Kinderboekenstad
Den Haag is het decor voor veel verhalen, ook voor kinderen. Wie hier woont, of de stad bezoekt met kinderen, doet er goed aan eens te kijken in de website van Kinderboekenstad. Daar zijn Zwerfverhalen te vinden. Deze verhalen hebben als onderwerp een boek, een schrijver, een illustrator, een plaats of een ander thema. Bij deze onderwerpen zijn verrassende zwerftochten samengesteld, langs bijzondere of spannende plekken in de stad, of de duinen, of een park. Elke tocht heeft als vast punt een museum, gebouw of plek. Let bij het kiezen van zo'n tocht wel even op de openingstijden van de gebouwen waar je langs komt. Alle verhalen en routes zijn gemaakt om plezierig in gezinsverband of met een groepje kinderen te wandelen. Je kunt ze downloaden van de website van Kinderboekenstad.

Literatuurfestival
In de zomer kun je in het fraaie Westbroekpark verschillende theater-, dans- en muziekvoorstellingen bijwonen voor jong, oud en alles daar tussenin, onder de noemer Literatuur op de Parade.

Zaltbommel
Mocht Zaltbommel meer op je route liggen: in het Stadskasteel aldaar kun je terecht voor een permanente expositie voor jong en oud over het leven en werk van Fiep Westendorp. Zij is namelijk geboren en opgegroeid in Zaltbommel. En dan is er ook nog de feestelijke Fiepbus! Nog zeker tot november 2019 zal hij hier en daar opduiken.

Leiden
Het Rijksmuseum van Oudheden organiseert het hele jaar door bijzondere dingen voor kinderen. Kinderen kunnen er bijvoorbeeld speuren met Dummie de mummie, hun verjaardagsfeest vieren met meester Jaap of een tekenfeest bijwonen.

Noorden van Nederland

Friesland
Alle generaties weten wie het zijn: Hielke en Sietse, de onvervaarde schippers van de Kameleon, bekend van boeken, film en tv-serie. Tegenwoordig kun je ook meevaren in hun bootje, overleven op het avontureneiland en slenteren door de straten van hun Friese Kameleondorp.

Overijssel
Vechtdalverhalen
Het Vechtdal, ten oosten van Zwolle, kent een leuke, sportieve manier om het gebied te ontdekken: in de gemeenten Zwolle, Dalfsen, Ommen en Hardenberg is een netwerk met 30 verhalenpalen aangelegd waar in totaal 60 verhalen over vroeger tijden te horen zijn. Iedere paal bevat een verhaal voor volwassenen en een voor kinderen. Ze gaan over de directe omgeving, bijvoorbeeld over de bijna overstroming in Dalfsen, over het klooster bij Sibculo en over de smokkelaars bij Vilsterborg. Met een paar keer pompen op het pedaal komt het vertelde verhaal letterlijk tot leven inclusief bijpassende achtergrondgeluiden. De verhalenvertellers zijn onder meer bekende Vechtdallers als Jeroen Krabbé en Erik Hulsebosch. De verhalenpunten bevinden zich aan het fietsroutenetwerk en zijn te herkennen aan de roze Vechtanjer. Aan de hand van het routekaartje / overzichtslijstje in de website van Vechtdal Overijssel kunt u ook naar believen te voet een aantal punten bezoeken.

Fietsroute Oorlogswinter Hongerwinter
Ook in de buurt van Zwolle, maar dan meer naar het westen en deels langs de IJssel, ligt een fietsroute die gebaseerd is op het boek Oorlogswinter van Jan Terlouw. Iedereen die dit boek gelezen heeft zal met grote interesse deze route van ongeveer 34 kilometer rijden. Het speelt in deze streek en veel plekken zijn nog heel herkenbaar, al moet je wel een beetje rekening houden met wat Jan Terlouw hier ooit over zei: ‘Ik heb een roman willen schrijven, met weliswaar een sterke historische lading, maar niet een geschiedenisboek.’ Toch is in de teksten en illustraties bij de fietsroute wel veel te vinden waarmee de tekst van Oorlogswinter een sterke verwantschap heeft.

Thea Beckman wandeling in Kampen
Thea Beckman schreef verschillende boeken die zich afspelen in het middeleeuwse Kampen, o.a. Hasse Simonsdochter (1983), De Stomme van Kampen (1992) en Gekaapt (2003). Daar is een wandeling uitgezet van ongeveer 1,5 tot 2 uur. Hij start bij de stadsbrug aan de IJsselkade en is beschreven in een brochure, die ook zoekvragen voor kinderen bevat, en enkele fragmenten uit de betreffende boeken. De brochure is voor € 3,95 te koop bij Read shop Bos, Oudestraat 41-43, 8261 CD Kampen. Tel. 038-3322522.

Drenthe
Westerbork
Het is dan wel vakantie, maar waarom zou je met je kinderen niet een keer een activiteit ondernemen die oproept tot nadenken? In Museum Kamp Westerbork kunnen kinderen vanaf 7 jaar en hun ouders aan de hand van een boekje, getiteld Juniorroute meer te weten komen over kamp Westerbork. Het boekje is speciaal gemaakt voor het kampterrein; het is verkrijgbaar bij de receptie van het museum van Kamp Westerbork.

Noord-Holland

Tussen Hoorn en Edam
In Noord-Holland, zo tussen Hoorn en Edam, ligt het gebied van kinderboekenheld/boefje Dik Trom uit de boeken van C. Johan Kieviet. Het is er nog allemaal: zijn school, het snoepwinkeltje, de zeedijk, het voetpad van boer Vrolijk, de molen. De Dik Trom verhalenroute is een wandeling van ongeveer 5 kilometer, die je voert langs al deze plaatsen. Bij elke plek hoort een verhaal dat ter plekke direct te lezen is met behulp van een smartphone (via QR-codes of Layar). Kieviet gaf zijn lessen in een éénklassig schooltje, dat is gerestaureerd en in 2013 als museum in gebruik genomen. Hierbij is ook de inrichting teruggebracht in de oude staat, met oude gaslampen, potkachel, schoolbankjes en schoolborden. In dit schooltje is nu een museum gevestigd. Let goed op de openingstijden!
Voor de echt korte beentjes is er ook een wandeling van ongeveer 3 kilometer, het Dik Trompad.

Enkhuizen
Veel minder bekend dan de Efteling, is in het Noord-Hollandse Enkhuizen ook een heus Sprookjeswonderland. Er is daar veel te zien en te doen, en bovendien rijdt er vanaf NS-station Enkhuizen een speciale tram naartoe.

Purmerend
In het Purmerbos aan de oostkant van Purmerend is een aantal jaren geleden het Phoenix Poëziepad aangelegd. Het pad volgt de letters van het alfabet, en heeft daarmee meteen iets van een speurtocht! Kinderen gaan onmiddellijk op zoek naar de letters op de bomen, lezen de gedichten in het bos en ontdekken en passant welke vogels er leven. Het pad eindigt bij het speelbos, een avontuurlijke speelplek voor de resterende energie. De wandeling zelf neemt ongeveer twee uur in beslag. Het vertrekpunt is het parkeerterrein De Populier aan de Westerweg, schuin tegenover nummer 27, boerderij De Bonte Koe. Voor meer informatie kun je terecht in de website van Mirjam Bakker. In de website van Buiten in Beeld staat een overzicht van de gedichten van de Phoenixgroep. De wandelroute / speurkaart kun je ook downloaden.

Museumbezoek
Ga eens naar een museum in de buurt, veel musea richten zich met tentoonstellingen op kinderboeken / en illustraties.

Tekst: 19-12-2018, herzien op 10-06-2019, redactie Literaire excursies

************************************

Terug naar het Thema