Dioraphte Literatour Prijs 2016

Details:

De uitreiking van de Dioraphte Literatour Prijs was op 16 september 2016.



Rapport:

Juryrapport nominaties:

Leerlingen uit de bovenbouw van het vmbo, havo en vwo hebben sinds vorig jaar een eigen campagneweek waarin lezen centraal staat. De Literatour is uitgegroeid tot een volwaardige boekenweek met schrijvers die op tournee gaan, een geschenk (3PAK), de boekentipper en een publieksprijs waar alle jongeren hun stem voor kunnen uitbrengen. De Dioraphte Literatour Prijs reikt nog twee prijzen uit, want de vakjury bekroont een oorspronkelijk Nederlandstalig werk en een vertaalde roman.

Met veel plezier heeft de jury de ingezonden boekenberg verslonden. Vorig jaar werden er 69 boeken ingestuurd. Dit jaar waren dat er maar liefst 107, waarvan 27 vertaalde romans. De overgrote meerderheid was dus oorspronkelijk Nederlands en dat is meteen ook de reden dat de jury ervoor heeft gekozen om zes boeken voor oorspronkelijk Nederlands te nomineren in plaats van vijf. Bij die keuze hebben we ons laten leiden door de criteria die ten grondslag liggen aan de prijs. Een boek dient allereerst in een bepaald jaar verschenen te zijn, in dit geval in 2015. Het komt in aanmerking voor de prijs als de thematiek van het boek raakt aan de belevingswereld van adolescenten (jongeren tussen 15 en 18 jaar). Denk daarbij aan morele dilemma’s, gezagsconflicten, de worsteling met het vinden van een plekje in de wereld of de (eerste) schreden op het pad van de liefde. Bij voorkeur vervult de queeste naar de eigen identiteit een prominente rol.

Tussen die 107 romans zaten een stuk of 20 boeken die in hun geheel niet voldeden aan deze criteria. Het ging dan bijzonder vaak over navelstarende mannen of vrouwen van middelbare leeftijd die worstelden met een crisis óf een veel jeugdiger hoofdpersonage stond centraal. Dat maakte de eerste schifting iets eenvoudiger. Bij de vertaalde romans vielen talrijke boeken af, omdat ze te veel weg hadden van de verguisde probleemboeken uit de jaren zeventig: te voorspelbaar, geen uitwerking van de personages tot mensen van vlees en bloed en een armoedige stijl. Ook de vertaling liet hier en daar te wensen over.

Er bleven gelukkig nog zeer veel kwalitatief hoogstaande romans over. Romans met een uitgebalanceerde structuur die de complexe wereld van een (opgroeiend) individu in een rijke, beeldende taal bezien. Romans die een andere blik op de wereld bieden en die de wereld van jongeren verrijken. De protagonisten zijn dit jaar opvallend vaak van het mannelijke geslacht. Zij vertellen ons op indringende en onvergetelijke wijze over hun diepste verlangens, hun geheimen, hun verlangen naar zelfstandigheid en hun worsteling met ouders. De jury keek bij het lezen (naast bovengenoemde criteria) naar literair vakmanschap, naar originaliteit, naar boeken die jongeren zouden kunnen boeien en die hen zouden kunnen laten groeien. Het doel van de Dioraphte Literatour Prijs is immers het winnen van zieltjes voor de literatuur.

Na een aantal intensieve vergaderingen hield de jury 14 oorspronkelijk Nederlandse romans en 7 vertaalde romans over die om uiteenlopende redenen een nominatie waardig waren. Op de shortlist was echter slechts plek voor 10 boeken. Met spijt in ons hart namen we na diepgaand beraad afscheid van de volgende 11 romans: de lyrische, oprechte brieven van Laurel aan sterren als Kurt Cobain en Amy Winehouse bij Ava Delairra (Liefdesbrieven aan de sterren); de aangrijpende geschiedenis van het woelige Turkije in de jaren ’50 en het daarin opgroeiende jongetje Caner bij Kerim Göçmen (Rode Kornoeljes); de minutieus geschetste en beklemmende thuissituatie van het opgroeiende meisje Amber bij Marieke Groen (De andere familie Klein); het integere portret van een vriend gekoppeld aan een indringend verslag van een reis naar Auschwitz bij Daan Heerma van Voss (Een verlate reis); de geëngageerde, dystopische en met veel oog voor detail geschreven roman van Auke Hulst (Slaap zacht, Johnny Idaho); het spannende verhaal van een moord en de verwoestende invloed van oorlog bij Lorna Minkman (Ik ben bij je); het hilarische en zeer filmisch geschetste levensverhaal van Daniel Meskes bij Lykele Muus (Eland); het tragische verhaal van tweeling Jude en Noah bij Jandy Nelson ( Ik geef je de zon); de meeslepend beschreven vriendschap tussen Mira, Sebby en Jeremy bij Kate Scelsa ( Het onmogelijke leven), de compositorisch bewonderenswaardige queeste van een adolescent naar zijn identiteit bij Martijn Simons (Ik heet Julius) en de immense impact van opvoeding in de mooi gelaagde en verstilde roman van Robbert Welagen (In goede handen).

Bij het vaststellen van de nominaties heeft de jury zoveel mogelijk rekening gehouden met de verschillende leeftijden die de prijs bestrijkt en met de uiteenlopende literaire competenties van leerlingen in de bovenbouw van het middelbare onderwijs (vmbo, havo, vwo, gymnasium). Een zeventienjarige veellezer boeien nu eenmaal andere boeken dan een leeftijdsgenoot die niet uit zichzelf naar een boek grijpt. Tegelijkertijd hebben we recht willen doen aan de enorme rijkdom aan genres, stijlen en thema’s in de Nederlandse en vertaalde literatuur. De jury heeft, kortom, voor ieder wat wils gekozen.




Winnaar

  • Ernest van der Kwast - De ijsmakers

    In deze gepassioneerde roman draait het om een Italiaanse familie zoals er vele zijn in Europa. In acht lange zomermaanden buffelt de familie in een ijssalon in een stad ergens ver van huis en in vier wintermaanden keren ze terug naar hun dorpje in de bergen. Daar komen ze bij van de lange dagen ( 16 à 17 uur per dag) en hebben ze tijd om kinderen te verwekken. Alles draait in dit verhaal om het geslacht Talamini uit Venas di Cadore, het dal waar de meeste ijsmakers vandaan komen. Hoofdpersoon is Giovanni. Samen met zijn broer Luca is hij voorbestemd om ijssalon Venezia in Rotterdam van zijn vader over te nemen. Een klant van de ijssalon, Richard Heiman, de directeur van het World Poetry Festival, weet echter bij Giovanni de liefde voor gedichten te doen ontvlammen door hem een aantal regels Shelley voor te dragen. De eens zo hechte band tussen de broers verschrompelt. Luca doet plichtsgetrouw wat er van hem verlangd wordt, net als zijn vader dat vóór hem deed. Dag in dag uit is hij noest aan de slag in de minuscule keuken, op zoek naar nieuwe, betoverende ijssmaken. Giovanni volgt zijn passie, net als zijn overgrootvader eens deed toen hij ijs ging maken. Maar dan doet Luca een beroep op Giovanni. Giovanni moet hem helpen om voor nageslacht te zorgen. De vraag is echter of het voortbestaan van de ijssalon gebaat is bij zijn hulp, want de zoon die geboren wordt, worstelt eveneens met de vraag of hij zich moet voegen in de familietraditie of dat hij zelf mag uitvinden wie hij wil zijn. In hoeverre mogen ouders een stempel drukken op de kinderen die ze krijgen? Hoe kies je je eigen weg? Hoe ontworstel je je aan verwachtingen van je ouders zonder de band kwijt te raken die je dierbaar is? Hoe word je zelfstandig?

    Het boek meandert tussen verschillende momenten uit het leven van vier generaties Talamini. Tijd speelt geen noemenswaardige rol en toch beweeg je als lezer geruisloos mee tussen al die verschillende periodes. Dat is onder andere te danken aan de beeldende titels, zoals ‘Hoe mijn vader zijn hart verloor aan een kogelslingeraarster van 83 kilo’ of ‘Waarom Giuseppi Talamini vluchtte naar de nieuwe wereld’. Daarnaast heeft Ernest van der Kwast het vermogen om sprankelende personages van vlees en bloed te vormen in een paar zinnen en weet hij het water in je mond te doen lopen met zijn zintuiglijk prikkelende passages. Zoals een ijsmachine een unieke smaak in elkaar draait met maar een paar ingrediënten, zo verweeft Ernest van der Kwast uiteenlopende thema’s organisch tot één geheel. Hij heeft zich duidelijk gedegen ingelezen in de geschiedenis van ijs en ijsmakers. Maar nergens in deze roman voelt het alsof je een geschiedenisboek leest. Je leeft mee met Giovanni’s queeste naar zichzelf en zijn plek in de wereld.

    De ijsmakers is een unieke roman over familie en volwassenwording die zindert van sensualiteit en die glinstert van hartstochtelijkheid.



    Details:
    Ernest van der Kwast is met De ijsmakers winnaar in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


  • Jennifer Niven - Waar het licht is

    Op de dag dat Theodore Finch van de toren van school wil springen, staat daar nog iemand. Violet Merkey heeft hetzelfde idee. Finch praat haar van de richel af en vervolgens overtuigt zij hem. In de dagen daarna praten ze en hebben ze vooral via Facebook contact. Ze blijken een voorliefde voor dezelfde literatuur te delen (Virginia Woolf, Emily Brönte) en ze kampen beiden met psychische problemen. Finch komt uit een probleemgezin. Hij heeft een gewelddadige vader die een nieuw gezin heeft gesticht. Hij komt veel tekort en lijdt aan depressies. Als buitenbeentje wordt hij gepest op school, omdat hij anders dúrft te zijn. Violet worstelt met het overlijden van haar zus die bij een auto-ongeluk om het leven is omgekomen. Ze doet niets meer wat haar voor het ongeluk plezier gaf, zoals schrijven in de blog die ze met haar zus had. Finch zorgt ervoor dat ze samen een schoolproject met Violet kan doen, zodat hij veel tijd met haar kan doorbrengen. Dan worden Finch en Violet hopeloos verliefd op elkaar, want ‘alleen samen kunnen ze zichzelf zijn’. Finch probeert Violet te helpen om van haar angsten af te komen, ook al heeft hij zelf misschien wel harder hulp nodig. Hij laat alleen nooit zijn échte gevoelens aan haar zien. Gelukkig krijgen wij die als lezers wel mee. Ook al is het bij tijd en wijle hard, moeilijk en ook verdrietig. De kennisvoorsprong zorgt voor een intense spanning: hoe lang zal het nog goed gaan met de bipolaire Finch? Waarom ziet Violet niet hoe het echt met hem gaat? Waarom vraagt Finch niet om hulp? Af en toe zou je wel tegen het boek willen schreeuwen uit frustratie dat niet gebeurt wat je het liefst zou willen dat er gebeurt. En waarom zijn er geen volwassenen die ingrijpen? Hoe kan het dat een jongere zo intens eenzaam is, terwijl hij zelf zo lief is voor diegenen die hem dierbaar zijn? De roman kent een hartverscheurend en uniek einde dat de inktzwarte afloop van Finch verenigt met een hoopvolle toekomst voor Violet.

    Wat een begrip weet Niven in deze roman op te roepen voor mensen die kampen met een mentale aandoening. Finch vertegenwoordigt een oprechte, getormenteerde en nieuwe stem in de literatuur. Zijn onthutsende en adembenemende verhaal zal niemand onberoerd laten. Als lezer doorvoel je de zwarte momenten die Finch kent. Je kampt alleen met nóg meer dan hij, want je voelt je als lezer volledig machteloos. Het vernuftig geconstrueerde en minutieus gelaagde verhaal gaat onder je huid zitten. Waar het licht is, is een uniek, zwaar en tegelijk toch luchtig, hoopvol, grappig en liefdevol verhaal over adolescenten die anders zijn. Het is een relaas met rafelrandjes dat het spectrum aan verhalen over buitenbeentjes (Eleanor en Park) of eerste verliefdheden onder moeilijke omstandigheden (De weeffout in onze sterren) op geheel eigen wijze verrijkt.



    Details:
    Jennifer Niven is met Waar het licht is winnaar in de categorie Vertaald. Ook heeft zij met Waar het licht isde publieksprijs gewonnen.

    Waar het licht is is vertaald door Aleid van Eekelen-Benders die is bekroond met de prijs voor de beste vertaling.

Genomineerd

  • Karolien Berkvens - Het uur van Zimmerman

    Rapport Karolien Berkvens:
    Loet Zimmerman neemt na veertig dienstjaren afscheid als roostermaker op een middelbare school. Loet heeft geen zin in een feestje en zeker niet met deze nieuwe rector die veel te nadrukkelijk een persoonlijke band met zijn personeel wil. Loet zou het liefst een fles wijn en een handdruk krijgen. Meer niet. Maar deze rector vindt het nodig om hem als stille kracht van het Roggeveen Lyceum in de schijnwerpers te zetten. Hij krijgt een puzzel van het personeel, omdat hij zijn werk wel eens met een puzzel vergeleek. Van sommige gezichten op de puzzel kent hij de naam niet eens. Op weg naar huis kan hij niet zijn gebruikelijke route lopen, omdat die straat is opgebroken. Mijmerend over zijn pensioen bedenkt hij dat hij zijn dagen moet structureren en hij rekent uit hoeveel dagen hij over de puzzel met 2000 stukjes zal doen. Hij loopt door verlate lanen wanneer een jongen hem vraagt naar de tijd. Als hij op zijn horloge kijkt, eist de puber het horloge op. Loet peinst er niet over: hij heeft het van zijn vader gekregen. De jongen duwt, Loet valt. Zijn horloge wordt van zijn pols gerukt, hij wordt getrapt. Loet schreeuwt niet, zegt enkel tegen de jongen dat hij op moet houden en staart naar diens donkere ogen. De jongen scheldt hem uit voor kankerhomo en terwijl de jongen vertrekt en Loet van angst in zijn broek plast, wordt Loet opgeslokt door dat woord kankerhomo: “ Zimmerman heeft altijd gedacht dat hij de baas is over de taal. Dat woorden ter beschikking staan om ze te gebruiken (… ). Maar kennelijk kan een mens ook ondergeschikt zijn aan een woord.”

    In vijftien filmische hoofdstukken laat Berkvens zien wat het betekent als je geen vaste grond meer onder je voeten hebt en hoe een allesverslindend gevoel van angst bezit van je kan nemen. Loet Zimmerman doorziet anderen snel en precies,maar voor zijn eigen innerlijke wereld heeft hij al jaren geen aandacht. Zijn vrouw Lucy heeft hij bij een tragisch ongeluk verloren. Verdriet heeft hij weggestopt achter rituelen, structuren en ordening. Voor gewoontedier Loet was het pensioen al een grootse omwenteling in zijn leven, maar nu hij daarbij ook nog slachtoffer van zinloos geweld is geworden en hij geconfronteerd wordt met het onverwerkte verdriet om Lucy, krijgt hij paranoïde wanen. Hij raakt de grip op zijn bestaan volledig kwijt.

    Wat een droomdebuut heeft Karolien Berkvens geschreven! Met een vlotte pen en veel luchtigheid behandelt ze thema’s als geweld, eenzaamheid, angst, het oplopen van een trauma, onverwerkt verdriet en de relatie tussen ouder en kind. Tel daar de maatschappijkritische speldenprikjes bij op (o.a. over het individualisme) en het lijkt een overladen roman. Niets is minder waar! Berkvens heeft maar weinig woorden nodig om haar personages in de verf te zetten. Ze kleurt niet te veel in, maar laat het invoelen aan de lezer. Het verhaal van de gepensioneerde Loet laat jongeren zien wat de impact is van een geweld is in het leven van een oudere man, die zo je opa zou kunnen zijn.



    Details:
    Karolien Berkvens was met Het uur van Zimmerman genomineerd in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


  • Arnon Grunberg - Het bestand

    Rapport Arnon Grunberg:
    In de strak gecomponeerde roman Het bestand bezien we het leven van jonge hackers via de adolescente Lilian, een vegetarisch meisje dat amper de zolderkamer bij haar ouders uitkomt. Ze begeeft zich liever twaalf uur per dag in online werelden met een zak paprikachips bij de hand dan dat ze omgaat met mensen van vlees en bloed. Ze zoekt zwakke plekken op het internet. Daarbij richt ze zich op een aantal vijanden: de slagers, de vleesverwerkingsindustrie, pedofielen en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Grunberg schetst Lilian als een individualistisch kind van de revolutie van de eenentwintigste eeuw die bestaat uit anarchistische eenlingen die niets van geweld moeten hebben. Ze is ervan overtuigd dat de wereld pas echt verbeterd kan worden als iedereen achter zijn computer kan blijven zitten. Ene Hans doet zich in een chatroom voor als een dierenactivist, maar hij heeft al snel alleen maar aandacht voor haar eekhoorntje, zoals ze haar onderlijf noemt. Hij dreigt haar leven tot een hel te maken, als ze niet een naaktfoto stuurt. Ze zwicht voor zijn chantage en stuurt een foto. Samen met vrienden van het net neemt ze revanche. Ze hackt de facebookpagina van deze ambtenaar in Breda en ontmaskert hem voor zijn familie en vrienden als pedofiel. Vanaf dat moment ziet Lilian zichzelf als de wraakengel. Het feit dat hij zelfmoord pleegt, laat haar onbewogen. Haar virtuele vrienden verdwijnen naar de achtergrond. Op een forum komt ze Banri Watanuki tegen, die net als zij een voorliefde heeft voor de film Spirited away van Miyazaki. Bij hem voelt ze zich prettig, want hij begrijpt haar als ze zegt dat haar ouders eigenlijk varkens zijn en dat ze altijd knorren. Ook deelt hij haar idee dat de lichamelijke mens zijn beste tijd heeft gehad en dat de vernieuwde mens het zonder lichaam zal stellen. Hij geeft haar een missie: ze moet als receptioniste aan de slag bij BClever, een bedrijf dat computersystemen infiltreert om ze te verbeteren. Ze speelt de rol van receptioniste met verve, omdat ze wanhopig op zoek is naar Banri. Lilian vermoedt dat hij een van de twee medewerkers is met wie ze verwantschap voelt: haar baas Alex en medewerker Seb. Aan het einde van de roman komen de verschillende verhaallijnen samen en passen de verschillende puzzelstukjes in elkaar.

    Grunberg sluit met deze ideeënroman op indringende wijze aan bij de leefwereld van jongeren. De rechtlijnigheid, het afzetten tegen de gevestigde orde, het zoeken naar bevestiging, het spel met identiteit, de gruwelijke eenzaamheid die je als puber kunt ervaren en het idealisme maken dit een echte adolescentenroman. Het bestand snijdt veel actuele maatschappelijke thema’s aan (denk aan privacy, hacken, transparantie en individualisme). Aan het einde van het boek blijf je verwonderd achter als lezer: welk spel heeft Grunberg eigenlijk met mij als lezer gespeeld?



    Details:
    Arnon Grunberg was met Het bestand genomineerd in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


  • Koos Meinderts - De zee zien

    Rapport Koos Meinderts:
    Kees wordt zeventig en dat moet gevierd, vinden de kinderen. Hij wil ze het feest niet onthouden, maar zijn geheim vertelt hij ze niet, leert ons de proloog. In de 39 korte hoofdstukken die volgen, maakt Kees ons gelukkig wél deelgenoot van zijn geheim en zijn morele dilemma’s. 1959 is het jaar waarin voor puber Kees alles drastisch verandert. Hij leert Jan kennen. Een jongen met wie hij aanvankelijk overhoop ligt, die hem domineert en op wie hij jaloers is. Jan groeit op in een welgesteld gezin met slechts één zusje, tweelingzusje Marijke. Het katholieke geloof wordt bij hen minder streng beleden dan bij Kees die de oudste van zeven is. Jan is een durfal die vecht en voor niemand bang lijkt, terwijl Kees als de dood is voor onweer. Jan zit wel op de HBS. Daar had Kees ook heen gekund, maar zijn vader vond de ULO al heel wat. Jans wereld opent Kees de ogen: hij leert wat vriendschap inhoudt en wat verliefd zijn is. Kees wordt namelijk betoverd door Jans tweelingzus Marijke, met haar bloedrode lippen en lichtjes in haar ogen. Op een gegeven moment bedenkt Jan het plan om een schoorsteenpijp van drieëntwintig meter te beklimmen, om zo de zee te kunnen zien. Vlak nadat Kees een betoverende middag met Marijke heeft gehad, besluit Jan dat het tijd is om de pijp te beklimmen. Kees durft weer niet, hij laat zich vallen en smoest dat hij pijn aan zijn rug heeft. Meteen al ervaart hij een dilemma: waarom vertelt hij Jan de waarheid niet, dat hij bang is? En waarom laat hij Jan alleen gaan, terwijl hij het beloofd heeft? Hij gaat terug omhoog om na vijf meter weer de stabiliteit van de grond op te zoeken. Jan klimt helemaal naar boven, roept iets onverstaanbaars naar Kees, zwaait en dan ziet Kees hem vallen. Geshockeerd rent hij er vandoor en doet net alsof hij van niets weet. In de dagen, maanden, jaren daarna blijft Jan aanwezig in de gedachten van Kees die zich de haren uit het hoofd trekt van spijt, schaamte en berouw. Een ontmoeting met Marijke in latere jaren maakt het raadsel dat Jan voor Kees was alleen maar groter. Viel Jan of sprong hij? En vertelt hij Marijke de waarheid of niet? Maakt hij die keuze vervolgens voor zijn eigen bestwil of voor het welzijn van Marijke?

    Koos Meinderts is een meester op stilistisch gebied. Wat een mooie beelden, wat een poëtische taal. En wat een empathie weet hij op te roepen: je gaat van binkie Jan én van timide Kees houden. De zee zien is een aangrijpend, oprecht en tijdloos verhaal over opgroeien. In gevoelvolle beelden laat Meinderts zien hoe Kees als puber worstelt met vriendschap, met verliefd zijn, met de vraag of je in alles trouw moet zijn aan de opvattingen van je ouders. Kortom, met alles waar adolescenten van nu ook nog mee te maken krijgen. De zee zien is als jongerenroman in de markt gezet, maar alleen al door de psychologische diepgang verdient het een veel ruimer publiek!



    Details:
    Koos Meinderts was met De zee zien genomineerd in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


  • David Mitchell - Doorgang

    Rapport David Mitchell:
    De doorgang uit de titel is een metalen poortje van 1 meter 40 hoog. Het bevindt zich in Slade Alley, een akelig, donker steegje tussen twee huizen. Als je niet bent uitgenodigd door de bewoners van het bijbehorende huis, de tweeling Norah en Jonah Grayer, zul je het nooit vinden. Als je erdoor mag, zie je een immens grote tuin met een enorm landgoed, Slade House. Eens in de negen jaar houden de Grayers een open dag en lokken ze mensen naar hun huis. Ze weten je te verleiden door in te spelen op je grootste verlangens. Ben je eenmaal door het poortje heen dan ben je behekst door de duivelse tweeling. Om hun onsterfelijkheid in stand te houden, hebben ze mensen nodig. In 1979 lokken ze de autistische tiener Nathan Bishop en zijn moeder, in 1988 de seksistische politieagent Gordon Edmonds (de redder in nood) die het huis wil onderzoeken, in 1997 het onzekere meisje Sally met de bijnaam ‘varkentje knor’, in 2006 haar zusje Freya die naar Stella op zoek gaat en in 2015 komen alle verhaallijnen samen als Iris Marinus Fenby, psychiater uit Toronto het huis bezoekt. Al in het eerste verhaal weet je als lezer meer dan de personages, maar dat stoort niet. Het is zo’n waanzinnig vreemde wereld waar je in terechtkomt, dat het even duurt voor je eraan gewend bent. En als je dan weet hoe de tweeling opereert en je ziet een patroon, in het derde verhaal, dan komt er een nieuwe wending: de geest van Gordon geeft Sally een wapen. Zal het iemand lukken om de ban van de tweeling te breken?

    De overtuigingskracht van dit verhaal zit hem vooral in de zeer realistische personages. Dankzij veel precisie in taal en zinsbouw heeft ieder van hen een geheel eigen identiteit. De kracht van de Grays is ook de kracht van Mitchell: ze weten je alle drie in hun macht te krijgen met hun sinistere verbeelding. Norah en Jonah nemen de controle over van de mensen die Slade House binnenkomen door hun stoutste dromen werkelijkheid te laten worden. Net zo neemt Mitchell je gedachten over vanaf het moment dat je aan dit boek begint: je bent binnen in zijn fantasiewereld die verder gaat dan jij ooit zou kunnen dromen. Mitchell sleurt je mee in zijn mix van horror, fantasie, werkelijkheid, ironie en verwijzingen naar andere boeken (van hemzelf en van anderen). Zijn zinsbegoocheling is zó geloofwaardig, dat je in het verhaal gezogen wordt en dat je moeite hebt om te stoppen met lezen. Als lezer wil je sowieso niets liever dan je ziel en zaligheid verliezen in een boek. En dat is precies de prijs die Mitchell vraagt! Hij tovert met dit duizelingwekkende spookverhaal de kracht van de verbeelding tevoorschijn.



    Details:
    David Mitchell was met Doorgang genomineerd in de categorie Vertaald.

    Doorgang is vertaald door Harm Damsma.


  • Sabaa Tahir - De heerschappij van de maskers

    Rapport Sabaa Tahir:
    In de even verhalen van dit epische debuut leven we mee met een meisje, Laia. Al jaren leeft zij samen met haar broer en ouders onder de radar in het wrede regime van het Imperium. Haar familie hoort bij de Geleerden, de groep die al generaties lang onderdrukt wordt door de Krijgers. Als haar broer wordt opgepakt wegens verraad, moet Laia kiezen: sluit ze zich aan bij het verzet in de hoop hem te bevrijden of wacht ze af? In ruil voor hulp bij zijn bevrijding waagt ze haar leven als spion voor het verzet. Ze gaat aan de slag als slaaf bij de militaire academie van de Maskers. In de oneven verhalen volgen we Elias, een Krijger. Hij is een leerling van Blackcliff, de academie van de Maskers. We leren hem kennen aan de vooravond van zijn afzwaaien van de academie. Hij heeft twijfels over zijn toekomst: wil hij wel een Masker zijn? Al een tijd speelt hij met de gedachte om het regime te ontvluchten. Maar dan wordt hij met drie andere leerlingen uitverkozen voor de Beproevingen en lijkt vluchten geen optie meer. Beide verhaallijnen komen samen op Blackcliff, als Laia aangerand wordt door Marcus, Elias’ grootste rivaal bij de Beproevingen. Elias bevrijdt haar uit zijn houdgreep en brengt haar naar haar bazin, de commandant van het kamp (die ook zijn moeder is met wie hij al jaren geen enkel contact meer heeft gehad). Zijn ontmoeting met Laia zorgt ervoor dat hij kleur moet bekennen: wil hij doen wat van hem verwacht wordt of gaat hij zijn eigen weg?

    Dit debuut heeft alles in zich om een wereldwijd succes te worden. Sabaa Tahir verweeft op inventieve wijze maatschappijkritiek met duistere krachten en met rauwe, brute gevechten. De op de Romeinse cultuur geïnspireerde wereld komt echt tot leven. Met heel veel personages leven we intens mee, omdat Tahir de nadruk legt op de gevoelswereld en niet op de handelingen. Ze snijdt voor jongeren relevante thema’s aan als vastberadenheid, moed, in jezelf geloven, vriendschap, verliefdheid, vrijheid en familiebanden. Net als andere dystopieën laat Tahir ons reflecteren op diepgravende aspecten van de wereld waarin wij heden ten dage leven. Wat betekent het om mens te zijn? Hoe kun je trouw blijven aan jezelf in een regime dat gekenmerkt wordt door onderdrukking en angst?

    ‘An ember in the ashes’ is inmiddels al in 33 talen vertaald en het boek zal verfilmd worden. In november verschijnt het tweede deel van deze trilogie. Waarschijnlijk weten we pas in deel 3 hoe het zal aflopen met hoofdrolspelers Elias en Laia, maar als beide volgende delen net zo veel vaart en diepgang kennen als deel 1 dan is dat allesbehalve een straf!



    Details:
    Sabaa Tahir was met Vuur en as: de heerschappij van de maskers genomineerd in de categorie Vertaald.

    Vuur en as: de heerschappij van de maskers is vertaald door Hanneke van der Soest.


  • Larry Tremblay - De naam van mijn broer

    Rapport Larry Tremblay:
    De naam van mijn broer is een krachtig, klein epos over de absurditeit van oorlog. Het beschrijft het verhaal van twee broertjes, Amed en Aziz. In deel I, met de titel Amed, leven ze vredig met hun ouders en grootouders bij een sinaasappelboomgaard. Aziz is weliswaar ernstig ziek, maar daar heeft hij zelf geen weet van. Een bom doodt plotsklaps beide grootouders. Het leven neemt een wrede wending. Hun vader laat zich uit woede en verdriet overtuigen om één van hen voor de goede zaak te offeren, want “Wraak is de naam van jouw rouw”, zoals terrorist Soulayed stelt. Degene die Zahed verkiest, mag met een bomgordel om een militaire basis aan de andere kant van de berg opblazen. Moeder Tamara pleit bij vader Zahed om de jongen te kiezen die al ziek is, want ze wil niet twee jongens kwijtraken. ’s Avonds richt ze zich in haar smeekbeden tot God, in de hoop dat hij haar wil verhoren: ‘Waarom moeten we leven in een land waar de tijd zijn werk niet kan doen? Verf krijgt geen tijd om te bladderen, gordijnen krijgen geen tijd om te vergelen, borden krijgen geen tijd om te barsten. (…) Ik smeek U, neem ze niet allebei van me af.” Zahed kiest echter voor Amed, omdat een ziek kind geen echt offer zou zijn: “Het zou een belediging zijn. En dat zou zich tegen ons keren.(…) Je offert niet wat al is geofferd.” Tamara bedenkt een plannetje met haar zoons, om ervoor te zorgen dat niet de door vader uitverkoren Amed zal gaan, maar de zieke Aziz. Hun ingenieuze plan lukt, omdat de kinderen het als een spel zien. In deel II met de titel Aziz maken we mee hoe het de twintigjarige Amed vergaat. Sinds die bewuste dag gaat hij door het leven als Aziz. Hij volgt in Amerika een opleiding tot acteur om de duizenden stemmen die al zijn hele leven in zijn hoofd leven een podium te bieden. Bij het maken van de slotvoorstelling kiest de docent Aziz voor de rol van Sony, een jongen van zeven die zich in de handen van een vijandelijke soldaat bevindt. Aziz kan niet leven met de rol en met de teksten die hij moet zeggen. Hij raakt in vertwijfeling, vermijdt de opleiding, tot de docent hem opzoekt. Aziz raakt overstuur van hun gesprek en gooit zijn levensverhaal eruit. Dan blijkt dat Aziz/ Amed nog veel meer voor zijn kiezen heeft gehad sinds die bewuste dag dat hij met zijn broer ruilde. Tremblay maakt van meet af aan duidelijk dat dit een universeel verhaal is over de waanzin van oorlog door het verhaal in een niet bij naam genoemd Arabisch land te laten spelen. In een bewonderenswaardig serene, minimalistische en dichterlijke stijl beschrijft hij de wreedheden, de dilemma’s en de consequenties van individuele terreuracties. De naam van mijn broer is een hartverscheurend, onvergetelijk verhaal over de gevolgen van haat. Het roept honderden vragen op die al sinds mensenheugenis gesteld worden. Wanneer is oorlog gerechtvaardigd? Offer je jezelf als martelaar op voor een ideaal dat het jouwe lijkt? Laat je je regeren door haat voor het onbekende? Hoe weet je wat waar is in een oorlogssituatie? Zou je de levens van onschuldigen op je geweten kunnen hebben? Wat zou jij eigenlijk doen?



    Details:
    Larry Tremblay was met De naam van mijn broer genomineerd in de categorie Vertaald.

    De naam van mijn broer is vertaald door Gertrud Maes.


  • Elfie Tromp - Underdog

    Rapport Elfie Tromp:
    In de roman Underdog ontsluit Elfie Tromp aan de hand van de levens van broer Rein en zus Adelien twee verschillende werelden: de eenzame wereld van individualistische gamers en de gepolijste wereld van de hondenfokkerij en hondenshows. De sociaal onhandige Rein sluit zich het liefst de hele dag in zijn kamer op om zich onder te dompelen in World of Warcraft. Daar wordt hij door zijn teamgenoten gewaardeerd, o.a. om zijn tactische inzicht en zijn handelingssnelheid. In het echte leven heeft hij de minachting van zijn familie te verduren. Hij is tevreden met wat hij heeft en dat kunnen zijn vader (die wil dat Rein succesvol is in de liefde en in het leven), moeder en zus niet begrijpen. Zij geloven alle drie in de maakbaarheid van het leven en vinden Reins gamen een treurige hobby die hem weerhoudt van het echte leven. Om aan geld te komen, verzorgt Rein de Afghaanse windhonden in de kennel van zijn moeder. Daar legt zijn daadkrachtige zus zich toe op het fokprogramma. Ook als het financieel slecht gaat en moeder Vera haar heup breekt, blijft de ambitieuze Adelien geloven dat de kennel een internationaal succes kan worden, als er maar nieuwe puppy’s van gerenommeerde windhonden ter wereld komen. Daarvoor moeten ze wel naar Australië, om hun teefje Gilly te laten dekken door de wereldkampioen Future Legend, een reu van de professionele Diamond Dogskennel. Adelien weet de mensenschuwe Rein over te halen om met haar mee te gaan. Hij geeft dan wel zijn virtuele vrienden en zijn enige kans op een relatie (met een vrouw die hij kent van WoW) op. Tijdens hun reis bezien Rein en Adelien elkaars tekortkomingen en bijzonderheden: beiden hebben op een bepaalde manier een positie als underdog en beiden worstelen met hun plek in de roedel. Hun gedachten over elkaar worden met veel precisie en inlevingsvermogen verwoord. Met veel vaart en komisch vernuft beschrijft Tromp de dagen bij de Diamond Dogskennel, waar alles op een fiasco lijkt af te stevenen tot Rein voor het eerst in hun leven besluit het heft in handen te nemen. Underdog is een pakkende roman over volwassenwording. Hoewel Rein en Adelien beiden al jaren uit de puberteit zijn, struikelen ze allebei door het leven. De roman bevraagt in hoeverre je leven maakbaar is. Tromp vertelt in geuren en kleuren, waardoor vele scènes als een film aan je voorbij trekken. Nu eens gaat het om hilarische en zeer treffende beschrijvingen van het gedrag van hondenfokkers of deelnemers aan een hondenshow, dan weer zijn het zeer expliciete en soms zelfs weerzinwekkende passages, bijvoorbeeld over het aftappen van sperma bij een hond.

    Underdog excelleert in het opwekken van gevoelens (hetzij negatief hetzij positief) en laat door de verfrissende stijl zien wat het exceptionele vermogen van taal is.



    Details:
    Elfie Tromp was met Underdog genomineerd in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


  • Edward van de Vendel - Oliver

    Rapport Edward van de Vendel:
    De zestienjarige Oliver uit Noorwegen leidt een kabbelend leventje: een gelukkige thuissituatie met zijn vader en moeder, zijn neef Bendik is zijn beste vriend wie hij aan een half woord genoeg heeft en ‘ hij is de jongen die (…) de hele lucht en aarde rond het voetbalveld van Stange naar zich toe kan trekken’. Hij mag keepen in het eerste en maakt een geweldige indruk op de trainer. Maar precies op de dag dat hij mag debuteren in het eerste eftal, legt zijn vader een bom onder al dit geluk: hij is vreemdgegaan met een studente en hij verblijft voorlopig op de campus waar hij als decaan werkt. Oliver raakt in vertwijfeling over alles: hoe goed is zijn relatie met zijn vader eigenlijk? Wat voor iemand is zijn vader eigenlijk echt? Waarom kan hij niet alles aan zijn vader vragen en niet al wat in hem omgaat tegen zijn ouders zeggen? Kan hij wel volkomen eerlijk zijn met neef Bendik die zijn vader is verloren en op wie hij soms jaloers is? Wat is er precies gebeurd met Bendiks vader? Hoe kan hij Bendik helpen die zich van de wereld zuipt, omdat het hem te veel is? Waarom doet hij niet wat hij voelt, zeker in relatie tot zijn moeder? Waarom wordt hij niet net als andere jongens verliefd? Waarom kan niet alles gewoon bij het oude blijven?

    ‘Alles om hen heen is opengetrapt en verkloot” en Oliver en Bendik “ moeten er met zijn tweeën doorheen zien te ploegen. Op hen komt het nu aan.” Dat beseft Oliver als Bendik in het ziekenhuis ligt, omdat hij maar twee tequila verwijderd was van de dood. Een reis naar de natuur zorgt voor loutering bij Oliver. Hij moet zich bevrijden uit zijn eigen baan van gedachten, hij kan zich niet langer verschuilen, hij moet relativeren en hij moet zich uitspreken en laten zien. Aan zijn ouders, aan zijn beste vriend en aan de wereld.

    Van de Vendel verstaat als geen ander de kunst om ons in een subtiele, poëtische stijl deelgenoot te laten zijn van de diepste zieleroerselen van een met zichzelf en de wereld om hem heen worstelende jongere. Oliver belicht echtscheiding, diversiteit, verraad, verdriet, ouders, vriendschap, zelfstandigheid en ontluikende liefde. De coming-ofageroman kent een loepzuivere, haarfijne setting in Scandinavië. Het dorp staat weliswaar geografisch ver van je af, maar het lijkt qua sfeer op dorpjes in Nederland. Alles klopt in deze eerlijke, wonderschone wordingsgeschiedenis. Van de Vendel etaleert de kunst van ‘show, don’t tell’. Oliver is literatuur met een hoofdletter L, die niet gebonden is aan leeftijd. Het hoort dus net zo goed thuis in de kasten met literatuur voor volwassenen als in de kasten met jongerenliteratuur!



    Details:
    Edward van de Vendel was met Oliver genomineerd in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig.


Naar de overzichtspagina

Delen