Naam Jan Campert na onderzoek gezuiverd

Gepubliceerd: 28-09-2005

‘Om een afweging te kunnen maken over de naam van de Jan Campert Stichting heeft het college van burgemeester en wethouders van Den Haag besloten de gemeentearchivaris een historisch feitenonderzoek te laten doen naar de omstandigheden rond de dood van Jan Campert en naar de Stichting, vanaf de oprichting tot heden.’

Dat schreven we hier in februari van dit jaar in een bericht over de commotie die was ontstaan na een reportage in NRC Handelsblad met de strekking dat de journalist en dichter Jan Campert in het concentratiekamp Neuengamme mogelijk niet van uitputting was gestorven, maar wegens verraad door Nederlandse medegevangen zou zijn geliquideerd. In de hoop op lichter werk en extra eten zou hij hebben geprobeerd in het gevlei te komen bij de Duitsers, waarbij hij uiteindelijk zo ver zou zijn gegaan de namen van enkele leden van de geheime kampraad te verraden. De verzetsman Gerrit Kleinveld had dat onthuld aan NRC-verslaggever Godert van Colmjon. Zijn bron was Jan van Bork (1909-1987), in Neuengamme blokoudste van de barak waar Campert verbleef.

De gemeente Den Haag heeft gisteren de resultaten van het onderzoek van stadsarchivaris Charles Noordam gepresenteerd. Zijn voornaamste conclusies zijn dat het uitermate onwaarschijnlijk is dat Campert door zijn medegevangenen werd vermoord en dat de kritiek op zijn pro-Duitse houding tijdens de bezettingsjaren deels ongegrond is. Van een illegale kampraad was volgens Noordam in Neuengamme geen sprake. In de administratie van het kamp vond hij bovendien aanwijzingen dat Campert in 1943 overleed aan een ziekte. In zijn biografie van Campert Wie weet slaag ik in de dood had Hans Renders al opgetekend dat in het dodenboek van Neuengamme bij het overlijden van Campert op 12 januari 1943 om 13:30 uur staat vermeld: ‘stoornis van hartfunctie en bloedsomloop in combinatie met pleuritis’. De verschrikkelijke omstandigheden in het kamp in de winter 1942-1943 maken volgens Noordam een natuurlijke dood zeer waarschijnlijk.

Hij onderzocht niet alleen de omstandigheden rond de dood van Campert maar ook de beschuldigingen aan zijn adres in een lang geheim gehouden rapport uit 1950. Dat was geschreven door de latere RIOD-onderzoeker A.J. van der Leeuw, toen hoofd van de Commissie voor de Perszuivering. Overeind blijft dat Campert, met name aan het begin van de oorlog, uit geldnood bijdragen leverde aan pro-Duitse bladen en propaganda van de Wehrmacht vertaalde. Dat hij echter in 1942 uit louter geldgewin joden naar België zou hebben gesmokkeld en ze eenmaal over de grens aan hun lot zou hebben overgelaten, noemt hij onwaarschijnlijk. Hij heeft wel joden Nederland uit gesmokkeld maar niet uit winstbejag.

‘Nederlanders hebben nog steeds een star idee van de oorlog, alsof alles in goed en fout te vangen is. Maar in die eerste jaren probeerde iedereen tot een modus vivendi met de Duitsers te komen. Zijn vrienden, waaronder Simon Carmiggelt, wisten wat hij deed en bleven met hem omgaan. Wie zijn wij om er zoveel jaren later over te oordelen?’ Aldus de onderzoeker in de Volkskrant van vandaag. De Haagse wethouder Else van Dijk treedt hem daarin bij: ‘In de werkelijkheid is niets zwart-wit en helemaal niet in oorlogstijd. Campert is en blijft een icoon van de verzetspoëzie.’ De gemeente ziet dan ook geen noodzaak de naam van de Jan Campert Stichting te wijzigen.

Anton Korteweg, voorzitter van de Jan Campert Stichting, is opgelucht door de conclusies in het rapport, al realiseert hij zich dat de mythe van de vlekkeloze verzetsheld niet overeind is gebleven. ‘Hij had het hart op de goede plaats maar heeft af en toe een verkeerde stap gezet door de financiële problemen waarin hij verkeerde.’


Update
In NRC Handelsblad van vandaag noemt Godert van Colmjon het rapport van Noordam ‘zeer gekleurd, samengesteld met het oogmerk Campert te ontlasten’. Hij vindt dat aan de rol van de verzetsman Van Bork geen recht wordt gedaan en acht het nog steeds aannemelijk dat hij en Kleinveld met betrekking tot de dood van Campert de waarheid hebben gesproken. ‘In dit rapport zijn de bekende bronnen geraadpleegd, op een selectieve manier. Ik heb niets nieuws gelezen.’

Relevante link: Rapport ‘Inzake Jan Campert’ van de Gemeente Den Haag (PDF)

Zie ook: Dichter van ‘De Achttien Dooden’ door medegevangenen gedood?