Adriaan van Dis wint Libris Literatuur Prijs

Gepubliceerd: 11-05-2015

In het Amstel Hotel in Amsterdam is zonet de Libris Literatuur Prijs 2015 uitgereikt aan Adriaan van Dis voor zijn roman Ik kom terug, een uitgave van Atlas Contact. Daarvan werd live verslag gedaan in Nieuwsuur. Een jury, onder voorzitterschap van Wim Pijbes en verder bestaande uit Jacqueline Bel, Rob van Essen, Maria Goos en Marnix Verplancke, koos het boek van Van Dis als de beste oorspronkelijk Nederlandstalige roman van het afgelopen jaar.

Kwetsbare mensen
Een schrijver krijgt daarin van zijn 98-jarige moeder het voorstel om een deal te sluiten: zij vertelt hem het verhaal van haar leven en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte dood garanderen. In onder meer Indische duinen en Familieziek schreef Van Dis al over zijn ouders, over zijn ook in vredestijd oorlogszuchtige vader die zijn gezin terroriseerde en over zijn kille moeder. In Ik kom terug zijn het echter kwetsbare mensen die ondanks alles hun best deden in het leven.

Intiem
Samen met zijn moeder op zoek naar de verloren tijd, krijgt hij hun verhaal te horen. Dan blijkt die boeman van een vader opeens ook een goede minnaar geweest te zijn. De moeder vertelt ook over de drie jaar in de Jappenkampen die haar bestaan voor altijd overhoop hebben gehaald. En wanneer ze het over de details van zijn eigen conceptie heeft, beseft de schrijver hoe intiem hij inmiddels is geworden met zijn stervende moeder.

Spel van feit en fictie
Dat Ik kom terug boeit vanaf de eerste bladzijden en je niet meer loslaat, heeft volgens de jury veel te maken met de menselijke complexiteit die Van Dis zijn personages heeft meegegeven. ‘Geen van hen is eenduidig of doorzichtig. Nee, zij zitten vol contradicties, dubbelzinnigheden en leugens. Ook al is de moeder bijna dood, zij is niet bereid haar zoon de hele waarheid te vertellen, en blijft met hem een spel van feit en fictie spelen.’ De concrete verbondenheid van het verhaal met plaats en tijd, het Nederland van de voorbije eeuw, voorkomt bovendien dat de roman navelstaarderig wordt.

De kern van het menszijn
De verfijnde beschrijving van de pijn die zowel de zoon als de moeder treft, maakt de roman uitzonderlijk, aldus de jury. ‘Ik kom terug is psychotherapie zonder therapeut, een relaas over feilbaarheid, erfelijke belasting en uiteindelijk ook over de manier waarop lichaam en taal met elkaar verbonden zijn… een roman die emotioneel is zonder pathetisch te worden, intellectueel, maar niet belerend. Het is een boek dat de taaldiscipline van een geoefend schrijver verraadt en op tragikomische wijze naar de kern van het menszijn graaft.’

Andere nominaties
De andere genomineerden waren Esther Gerritsen met Roxy (De Geus), Kees ‘t Hart met Teatro Olimpico (Querido), Gustaaf Peek met Godin, held (Querido), Peter Terrin met Monte Carlo (De Bezige Bij) en Niña Weijers met De consequenties (Atlas Contact). Net als Van Dis ontvingen zij eerder 2.500 euro voor hun nominatie. Het totale prijzengeld van de Libris Literatuur Prijs bedraagt daarmee 65.000 euro. Behalve een cheque van 50.000 euro ontving Van Dis een bronzen legpenning. Deze nieuwe prijs is voortaan een tastbaar aandenken voor de winnaar en is ontworpen door grafisch ontwerper Irma Boom, winnaar van de Johannes Vermeerprijs 2014.

Het integrale juryrapport is opgenomen in het bestand met literaire prijzen op Literatuurplein.

Tekst: Jef van Gool / Literatuurplein

Foto boven: Klaas Koppe. Foto onder: Chris van Houts.